ΕΥΤΡΗΣΗ ΛΕΥΚΤΡΑ ΑΡΚΟΠΟΔΙ

28 Νοεμβρίου 2010
By

Ο οικισμός της Εύτρησης της αρχαίας Βοιωτίας βρίσκεται κοντά στο δρόμο που οδηγούσε από τις Θεσπιές στις Πλαταιές. Ο αρχαιολογικός χώρος της Εύτρησης περιλαμβάνει οικιστικά ευρήματα από όλες τις φάσεις της προϊστορίας και ιστορίας. Οι ανασκαφές στο χώρο βεβαίωσαν πως η θέση κατοικήθηκε ήδη από τους νεολιθικούς χρόνους κατά τους οποίους ο οικισμός δεν ξεπερνούσε το επίπεδο του μικρού χωριού, ενώ η άνθιση της Εύτρησης σημειώθηκε κατά τους πρωτοελλαδικούς χρόνους, οπότε επετεύχθη και η μεγαλύτερη επέκτασή της.

Κατά τη μεσοελλαδική περίοδο αποκαλύφτηκαν πολλαπλά κτηριακά κατάλοιπα. Η μυκηναϊκή κατοίκηση ακολουθεί τα μεσοελλαδικά επίπεδα. Στους χρόνους αυτούς η θέση οχυρώθηκε. Η οχύρωση κάλυψε πολύ μεγαλύτερη έκταση από την κατοικημένη. Στο τέλος της εποχής αυτής (Υστεροελλαδική ΙΙΙΓ) η Εύτρηση παρήκμασε πολύ ή εγκαταλείφτηκε. Η εγκατάλειψη όμως δε φαίνεται να συνδέεται με καμία καταστροφή.

Τα ευρήματα ξεκινούν πάλι από τον 6ο αι. π.Χ., οπότε φαίνεται ότι η Εύτρηση εποικίζεται από την πόλη των Θεσπιών (γύρω στα 600-550 π.Χ.), επειδή βρισκόταν πάνω στον αρχαίο δρόμο που οδηγούσε από τις Πλαταιές στη Θήβα. Διαπιστώνεται πως η κατοίκηση στους ιστορικούς χρόνους δεν ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη. Στα χρόνια αυτά είναι γνωστό πως υπήρχε στην Εύτρηση ιερό και μαντείο του Απόλλωνα Ευτρησίτη. Εγκατάσταση στην περιοχή είναι βέβαιο πως υπήρχε ως τα πρώιμα ρωμαϊκά χρόνια. Η περιοχή κατοικήθηκε και στους βυζαντινούς χρόνους κατά τους οποίους περιήλθε στην κατοχή ενός Φράγκου φεουδάρχη.

Η θέση ανασκάφηκε συστηματικά από το 1924 ως το 1927 από την H. Goldman και την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών. Τα τελικά πορίσματά της δημοσίευσε λίγα χρόνια μετά (Excavations at Eutresis in Boeotia, 1931).

Πολύ αργότερα το 1958 οι J. και El. Caskey πραγματοποίησαν συμπληρωματική έρευνα μικρού τμήματος της παλαιάς ανασκαφής, με σκοπό να αποκαλύψουν τα βαθύτερα, νεολιθικά στρώματα και να ξεκαθαρίσουν ορισμένες ασάφειες ως προς τη στρωματογραφία. Τα αποτελέσματα των ανασκαφών αυτών δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Hesperia (The earliest settlements at Eutresis, supplementary excavations 1958, Hesperia 1960, 126-167).
Η αρχαία Εύτρηση εκτείνεται στα νοτιοανατολικά του επαρχιακού δρόμου που συνδέει τα Λεύκτρα με το Μελισσοχώρι και σε απόσταση 2 χιλ. βορειοανατολικά των Λεύκτρων, 17 περίπου χιλ. νοτιοδυτικά της Θήβας και 6 χιλ. βορείως των ακτών του Κορινθιακού κόλπου. Η θέση καλείται και Αρκοπόδι από την ομώνυμη παρακείμενη πηγή που χρησίμευε για την προμήθεια του οικισμού σε νερό. Άλλη πηγή υπήρχε στα νοτιοανατολικά του λόφου. Τα αρχαία οικοδομικά λείψανα εκτείνονταν σε σύστημα χθαμαλών λόφων συνολικού μήκους από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά 500 μ. και μέγιστου ύψους στο βορειοανατολικό άκρο 28 μ., καθώς και βορείως και δυτικά του επαρχιακού δρόμου Θήβας-Λεύκτρων.

Κατά τις ανασκαφές του 1958 βρέθηκε κεραμική, τμήμα ειδωλίου, και άλλα κατάλοιπα νεολιθικών χρόνων, όχι όμως οικοδομικά λείψανα. Τα ευρήματα προήλθαν από ορύγματα – λάκκους στο έδαφος. Τα πρωιμότερα οικοδομικά λείψανα ανήκουν στους πρωτοελλαδικούς χρόνους. Ο αριθμός των μεσοελλαδικών κτηρίων που αποκαλύφτηκαν είναι μεγάλος. Πολλά ανήκουν στον τύπο του μεγάρου, με αψιδωτά και τετράγωνα πέρατα, με εστίες και άλλες κατασκευές για την αποθήκευση, άλλα έχουν ευθύγραμμη κάτοψη, και είναι μικρότερα από αυτά των πρωτοελλαδικών χρόνων. Μέσα στο μεσοελλαδικό οικισμό αποκαλύφτηκαν και πολλοί τάφοι (κιβωτιόσχημοι, απλοί τάφοι, λάκκοι, ταφές σε πίθους).

Η «οικία Β? αποκάλυψε κεραμεική Υστεροελλαδικών Ι και ΙΙ χρόνων. Οι οικίες των Υστεροελλαδικών ΙΙΙ χρόνων (Κ, ΒΒ,V), που εκτείνονται στη νοτιοανατολική κλιτύ, είναι αποσπασματικά σωζόμενες.

Ευρήματα από το ιερό του Απόλλωνα Ευτρησίτη βρέθηκαν σε αποθέτη που έφτανε έως τα μυκηναϊκά στρώματα. Τα αναθήματα, χάλκινα και πήλινα χρονολογούνται στον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ. Στην νότια κλιτύ του λόφου υπάρχουν ενδείξεις για την παρουσία άλλου ιερού, χωρίς στοιχεία για την πατρότητά του. Βρέθηκε η θεμελίωση του, χωρίς αρχιτεκτονικά μέλη. Στα βορειοανατολικά του λόφου αποκαλύφτηκε τμήμα τείχους, το οποίο οι πρώτοι ανασκαφείς θεώρησαν οχυρωματικό περίβολο. Η ανωδομή του τείχους υποδεικνύει ότι οικοδομήθηκε στα μέσα του 4ου αιώνα. Οι ανασκαφείς υπέθεσαν ότι ο οικισμός των κλασικών χρόνων βρισκόταν στη βορειοανατολική περιοχή και περιβαλλόταν από το τείχος. Μερικές οικίες των κλασικών χρόνων παρατηρήθηκαν στη δυτική πλευρά του λόφου. Τμήματα ενός βυζαντινού οχυρωματικού περιβόλου εντοπίστηκαν στη νότια κλιτύ του λόφου ενώ ένας πύργος μεσαιωνικών χρόνων τετράγωνης κάτοψης επιστέφει τη νοτιοανατολική γωνία του λόφου. Στα βόρεια της νοτιοανατολικής πηγής υπάρχουν θεμέλια βυζαντινής εκκλησίας.

Η αρχαία Εύτρηση εκτείνεται στα νοτιοανατολικά του επαρχιακού δρόμου που συνδέει τα Λεύκτρα με το Μελισσοχώρι και σε απόσταση 2 χιλ. βορειοανατολικά των Λεύκτρων, 17 περίπου χιλ. νοτιοδυτικά της Θήβας και 6 χιλ. βορείως των ακτών του Κορινθιακού κόλπου. Η θέση καλείται και Αρκοπόδι από την ομώνυμη παρακείμενη πηγή που χρησίμευε για την προμήθεια του οικισμού σε νερό. Άλλη πηγή υπήρχε στα νοτιοανατολικά του λόφου. Τα αρχαία οικοδομικά λείψανα εκτείνονταν σε σύστημα χθαμαλών λόφων συνολικού μήκους από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά 500 μ. και μέγιστου ύψους στο βορειοανατολικό άκρο 28 μ., καθώς και βορείως και δυτικά του επαρχιακού δρόμου Θήβας-Λεύκτρων.

Κατά τις ανασκαφές του 1958 βρέθηκε κεραμική, τμήμα ειδωλίου, και άλλα κατάλοιπα νεολιθικών χρόνων, όχι όμως οικοδομικά λείψανα. Τα ευρήματα προήλθαν από ορύγματα – λάκκους στο έδαφος. Τα πρωιμότερα οικοδομικά λείψανα ανήκουν στους πρωτοελλαδικούς χρόνους. Ο αριθμός των μεσοελλαδικών κτηρίων που αποκαλύφτηκαν είναι μεγάλος. Πολλά ανήκουν στον τύπο του μεγάρου, με αψιδωτά και τετράγωνα πέρατα, με εστίες και άλλες κατασκευές για την αποθήκευση, άλλα έχουν ευθύγραμμη κάτοψη, και είναι μικρότερα από αυτά των πρωτοελλαδικών χρόνων. Μέσα στο μεσοελλαδικό οικισμό αποκαλύφτηκαν και πολλοί τάφοι (κιβωτιόσχημοι, απλοί τάφοι, λάκκοι, ταφές σε πίθους).

Η «οικία Β? αποκάλυψε κεραμεική Υστεροελλαδικών Ι και ΙΙ χρόνων. Οι οικίες των Υστεροελλαδικών ΙΙΙ χρόνων (Κ, ΒΒ,V), που εκτείνονται στη νοτιοανατολική κλιτύ, είναι αποσπασματικά σωζόμενες.

Ευρήματα από το ιερό του Απόλλωνα Ευτρησίτη βρέθηκαν σε αποθέτη που έφτανε έως τα μυκηναϊκά στρώματα. Τα αναθήματα, χάλκινα και πήλινα χρονολογούνται στον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ. Στην νότια κλιτύ του λόφου υπάρχουν ενδείξεις για την παρουσία άλλου ιερού, χωρίς στοιχεία για την πατρότητά του. Βρέθηκε η θεμελίωση του, χωρίς αρχιτεκτονικά μέλη. Στα βορειοανατολικά του λόφου αποκαλύφτηκε τμήμα τείχους, το οποίο οι πρώτοι ανασκαφείς θεώρησαν οχυρωματικό περίβολο. Η ανωδομή του τείχους υποδεικνύει ότι οικοδομήθηκε στα μέσα του 4ου αιώνα. Οι ανασκαφείς υπέθεσαν ότι ο οικισμός των κλασικών χρόνων βρισκόταν στη βορειοανατολική περιοχή και περιβαλλόταν από το τείχος. Μερικές οικίες των κλασικών χρόνων παρατηρήθηκαν στη δυτική πλευρά του λόφου. Τμήματα ενός βυζαντινού οχυρωματικού περιβόλου εντοπίστηκαν στη νότια κλιτύ του λόφου ενώ ένας πύργος μεσαιωνικών χρόνων τετράγωνης κάτοψης επιστέφει τη νοτιοανατολική γωνία του λόφου. Στα βόρεια της νοτιοανατολικής πηγής υπάρχουν θεμέλια βυζαντινής εκκλησίας.

Συντάκτης
Βασίλειος Αραβαντινός, αρχαιολόγος

Greece Time