Αμφιάρειο ή Αμφιαράειο

Ερείπια στοάς στο Αμφιαράειο

χάρτης και οδηγίες πρόσβασης

Έτσι ονομάζονταν τα ιερά που είχαν ιδρυθεί προς τιμή του Αμφιαράου.Το σπουδαιότερο βρισκόταν στην περιοχή Ωρωπού, κοντά στο σημερινό χωριό Κάλαμος. Ιδρυμένο σε ειδυλλιακή τοποθεσία, στον τόπο που πίστευαν πως είχε ανοίξει το χάσμα ο κεραυνός του Διός και κοντά σε μια πηγή από την οποία είχε ξαναπαρουσιαστεί, θεός πλέον, ο Αμφιάραος, ήταν περίφημο θρησκευτικό και μαντικό κέντρο. Λειτούργησε από την αρχαϊκή περίοδο ως την εποχή που έσβησε η αρχαία θρησκεία, μετά τα διατάγματα των βυζαντινών αυτοκρατόρων. Η μαντική γινόταν με τα όνειρα, που ο θεός έστελνε στους πιστούς όταν έπεφταν να κοιμηθούν στην ειδική στοά («εγκοιμητήριον»), επάνω στο δέρμα του κριού που θυσίαζαν στον θεό, αφού προηγουμένως νήστευαν. Στα όνειρα αυτά ο θεός τους υποδείκνυε τη θεραπεία για την αρρώστια που είχαν ή τη λύση για τα προβλήματα που τους απασχολούσαν. Μετά έριχναν χρυσά ή άσημένια νομίσματα στην πηγή του ιερού ή αφιέρωναν ανάγλυφα με την παράσταση της θεραπείας ή θεραπευμένων μερών του σώματος.

Μια πολυθρόνα μπροστά από τις κερκίδες και κοντά στην ορχήστρα

Από τις ανασκαφές, που άρχισε το 1884 η Αρχαιολογική Εταιρεία, έχουν αποκαλυφθεί στον χώρο του ιερού ερείπια δωρικού ναού του 4ου π.Χ. αϊ. (στη θέση παλαιότερου και μικρότερου ναού) όπου υπήρχε το λατρευτικό άγαλμα του θεού. Ο στενόμακρος βωμός, που ήταν χωρισμένος σε πέντε μέρη, «μοίρες», αφιερωμένα σε διάφορους θεούς και ήρωες το λεγόμενο «θέατρον το κατά τον βωμόν», τοξοειδή πώρινα σκαλιά, από όπου oι προσκυνητές παρακολουθούσαν τις θυσίες. Η Στοά (εγκοιμητήριον), ανοιχτή μόνο στη νότια πλευρά της. Το αναστηλωμένο σήμερα μικρό αλλά κομψό θέατρο, που κτίστηκε τον 2ο ή 1ο π.Χ. αι., όπως δείχνουν οι επιγραφές. Υπήρχε όμως εκεί σκηνή και παλαιότερα, με ξύλινο προσκήνιο ίσως, από το τέλος του 4ου π.Χ. αι. Nότια του βωμού υπήρχε η ιερή (ιαματική) πηγή του Αμφιαράου και Νοτιοανατολικά «ο ανδρείος λουτρών» (4 πλακόστρωτα δωμάτια). Βρέθηκαν επίσης ερείπια ρωμαϊκών λουτρών βορειοανατολικά του βωμού, θεμελιωμένα σε παλαιότερα, που ήταν ο «γυναικείος λουτρών». Τέλος, στη δεξιά όχθη της χαράδρας υπήρχαν διάφορα βοηθητικά κτίρια, υδραγωγεία, στέρνες, ξενώνες.

 

Η επίσημη γιορτή του ιερού, τα Αμφιαράια, που γίνονταν το καλοκαίρι, διακρίνονταν σε μικρά (ετήσια) και σε μεγάλα (κάθε πέντε χρόνια) και περιελάμβαναν πλην των άλλων αγώνες μουσικούς, ποιητικούς, γυμνικούς και ιππικούς. Όπως προκύπτει δε από επιγραφές, με ονόματα νικητών, συμμετείχαν σ’ αυτά Αθηναίοι, Λακεδαιμόνιοι, Ασιάτες, Ιταλοί, Ρωμαίοι.