ΜΑΝΤΕΙΟΝ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ << Η Μύησις >>

χάρτης και οδηγίες πρόσβασης

ΜΑΝΤΕΙΟΝ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ <<Η Μύησις>>
Γιώτα Βαλλά Θρησκειολόγος Μέλος της Ε.Β.Μ.
Στα ΑΝΑΛΕΚΤΑ της Ετ.Βοιωτ. Μελετών, υπάρχει ήδη ανειλημμένη υπόσχεση της παράθεσης λόγου, σχετικού με την μυητική Κατάβαση, στο γνωστό ως μαντείο του Τροφωνίου στην Λιβαδειά. Δύο είναι κυρίως οι λόγοι που προτρέπουν στην επανάκαμψη αυτής της υπόσχεσης. Ο πρώτος είναι ότι η περίφημη κατά την αρχαιότητα μύηση, έπαψε να αποτελεί είδος tabu, και αιτία πιθανής προκλήσεως δεινών, μιάς και κοινοποιήθηκε πριν από αρκετό καιρό, από τον ανασκαφέα του αδύτου του Τροφωνίου, κ. Ευστάθιο Βαλλά.
Σε μιά πρόσφατη σχετικώς μελέτη,1 ο ερευνητής χρησιμοποιώντας, αυστηρώς αρχαίες μαρτυρίες, και ανασκαφικά δεδομένα του ευρύτερου Ιερού Χώρου, στον οποίο λειτουργούσε το μαντείο, περιγράφει με μοναδική πιστότητα, και την ακριβή θέση του χάσματος, αλλά πάνω απ’ όλα τον πλησιέστερα και πληρέστερα τεκμαιρόμενο τρόπο λειτουργίας του περιβόητου μνημείου.
Ο δεύτερος λόγος υποβάλλεται από την ανάγκη αποκατάστασης, της απροσδιοριστίας και της σύγχυσης, που έχει επικαθίσει αιώνες τώρα, και αφορά, την εξακρίβωση της Θέσης όπου βρισκόταν και λειτουργούσε το αρχαίο μαντείο. Επιχειρείται από την διάθεση ενός είδους συμπληρώσεως του εξακριβωμένου κενού απότοκου της αδυναμίας κατανόησης απλών Ελληνικών κειμένων.
Από την άλλη, η αξιοπιστία των εκτιθεμένων, θα έμοιαζε επισφαλής, αφού η ακριβής λειτουργία του δρώμενου, αποδεικνύεται ότι είναι η συνισταμένη όλων των ιδιοτήτων, του ευρύτερου Χώρου, της Θέσης, όπου βρισκόταν το επώνυμο μνημείο. Του κάθε επώνυμου μνημείου, με δρώμενο στον Ελληνικό Χώρο. Αυτό είναι ένα σημείο που πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα. Μ’ αυτή την προϋπόθεση ο Χώρος και ο Χρόνος της Κατάβασης στο άδυτο του Τροφώνιου, έχουν και αυτοτέλεια, και εντελέχεια.
1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ
Το άντρον του Τροφωνίου Εκδόσεις ΕΥΑΝΔΡΟΣ Αθήνα 2006
2 Σημειώθηκε ήδη, στα ΑΝΑΛΕΚΤΑ τ. (17) ότι ο όρος χάσμα, μεταξύ άλλων, ήταν και μία από τις δέκα καταγεγραμμένες, γνωστές ονομασίες του μαντείου. «..ο δε Τροφώνιος έχων την κεφαλήν του αδερφού αυτού Αγαμήδους, και διωκόμενος υπό του Αιγαίου, ευξάμενος ές χάσμα ενέπεσεν, ου δή και μαντείον έστίν..» Μ.Απ.Παρ.82,5 / Λεξ.ΣΟΥ
Α κ.α
3 Ο επιφανής γραμματέας της Αρχαιολογικής Εταιρείας Αλέξανδρος Ραγκαβής, χαρακτήρισε τις έρευνες για το μαντείο του Τοφώνιου :  ‘’το μέγα των αιώνων πρόβλημα.’’ Εφημ. « Η Ταχύπτερος Φήμη » 27 Μαϊου 1843

Η Λιβαδειά είχε την τύχη να είναι κληρονόμος ενός μοναδικού στην αρχαιότητα μνημείου, και κατά συνέπειαν σήμερα μιας ακραιφνούς στην πολυτιμία της θρησκευτικής κληρονομιάς, αλλά συγχρόνως είχε και την ατυχία να δέχεται παθητικά
τις συνέπειες από ένα συνεχώς επαναλαμβανόμενο στρεβλό Φαινόμενο. Ένα λάθος Φαινόμενο, που ακόμη επιδρά σαν αληθινή τροχοπέδη στην ανάδειξη και ανάπτυξή της, τουλάχιστον στο σύγχρονο αρχαιολογικό γίγνεσθαι. Όλοι όσοι ασχολήθηκαν με αυτό το θρυλικό μνημείο, παρατηρήθηκε και τελικά αποδείχτηκε, ότι δίνουν έμφαση στις προφορικές παραδόσεις, και το απατηλό
προφανές, και πολύ λιγότερο στην βέβαιη βαρύτητα των αρχαίων κειμένων. Παρασύρονται και εκθειάζουν το εντυπωσιακό πράγματι φαράγγι των πηγών, που προεκτείνεται του τοπικού ποταμού Έρκυνα, και παρακάμπτουν τα γραπτά παραδοσιακά κείμενα, που σαφώς αναφέρουν ότι το ξακουστό μαντείο βρισκόταν πάνω σε κάποιον λόφο, πάνω σε όρος.
‘’Περί τής είς Τροφωνίου Καταβάσεως’’
Η ορθή λοιπόν κατά το δυνατόν ανάλυση του σχετικού κειμένου που κληροδότησε στους επιγενόμενους ο Παυσανίας, παρέχει Γνώση πραγματικά εκπληκτική. Είναι η μοναδική φορά σε όλη την Περιήγηση, που με λεπτομέρεια αναφέρει ένα πλήρες Τυπικό κάποιου μαντείου, ξεχωρίζοντας την ιδιαίτερη σημασία του, απ’ όλα τ’ άλλα μαντεία της αρχαιότητος. Μάλιστα αυτή η γνώση αποκτάει αληθινά θαυμαστές διαστάσεις, όταν μερικά στοιχεία της Μύησης στο Τροφώνειο, τα οποία σκόπιμα αποσιωπούνται,
παραλείπονται, ή παραμένουν ασαφή από τον Περιηγητή, λόγω της επικρατούσης την εποχή του, Ιερής Σιωπής, βελτιώνονται και εμπλουτίζονται από παρεμφερή και συμπληρωματικά παρόμοια γραπτά Κείμενα. Ένα καθοριστικό κείμενο είναι και η Πραγματεία του Λουκιανού, ΜΕΝΙΠΠΟΣ Η ΝΕΚΥΟΜΑΝΤΕΙΑ
Είναι μάλιστα τόσο στενά συνυφασμένη με την Κατάβαση στο μαντείο του Τροφώνιου, όπου κάποιος επισκέπτης, περιγράφεται σκωπτικά μέσα σ’ ένα αντιθρησκευτικό παραλήρημα, ότι κατέβηκε στην Χώρα των νεκρών, σε κάποια λίμνη κοντά στον Ευφράτη της Περσίας, και ανέβηκε στον επάνω Κόσμο από το μαντείο του Τροφώνιου, στην Λιβαδειά.

«..Ἔστι δέ τό μαντεῖον Ὑπέρ τό ἄλσος ἐπί τοῦ ὅρους..»
Παύσ .ΙΧ,39,4
«..ὀρᾶται δ’ οὐκ ἕν τῷ ἱερῷ Μικρόν δ’ ἄνω τοῦ ἱεροῦ Ἐν γήλοφο..»
Φιλοστρ. Εἴκ.8,19
3
Είναι απόλυτα λογικός ο συσχετισμός των δύο Στομίων, αφού μιά ίδια «εισαγωγική» Πράξη, φέρεται να επιτελείται εκεί. Και στις δύο περιπτώσεις, τόσο στον Ευφράτη, όσο και στην Λιβαδειά, η Κατάβαση, αρχίζει με την απαραίτητη Θυσία.  Απαραίτητη, γιατί χωρίς Θυσία, αιματηρή παλαιότερα, αλλά και αναίμακτη σήμερα, δεν προκύπτει αποτέλεσμα. Στο προκείμενο μιά θυσία κριού γίνεται τόσο σ’ ένα Βόθρο παρά τον Ευφράτη, όσο και στον αντίστοιχο Βόθρο,5 του ‘’περί την Λεβάδειαν ιερού.’’ Ο Παυσανίας περιγράφει την θυσία του κριού, να γίνεται στον λεγόμενο Βόθρο του Αγαμήδη, που απλά ήταν μια άλλη ονομασία του ίδιου του μαντείου. Άλλωστε, όλες οι θυσίες γίνονταν απαραίτητα μέσα σε κάποιον Βόθρο, ή Εσχάρα. Από τον Περιηγητή δικαιολογείται ωστόσο, ως θυσία σπλαχνοσκοπίας, παρά το ότι κατά την σφαγή του ιερείου, ο θύτης επικαλείται τον Αγαμήδη.  «..βόθρον τέ ὠρυξάμεθα καί τά μῆλα κατεσφάξαμεν καί τό αἷμα περί αὐτόν ἐσπείσαμεν..»
Λουκια. Μ.Νεκ.35,9,13
«..Εἷς Τροφωνίου κριόν θύουσιν ἔς βόθρον..»
Παυσαν. ΙΧ,39,7
6 Αρκετά αρχαία κείμενα περιγράφουν τον χώρο του μαντείου να εκτείνεται ‘’περί την Λεβάδειαν.’’
«..ἀλλαχόθι νῦν ἤ περί Λεβάδειαν ἤ Βοιωτία παρέχει τοίς χρήζουσιν ἀρύσασθαι μαντικῆς..»
Πλούτ.Π.εκλ.χρηστ.411 F
επίσης : Ευσέβιος 5,16,4 «..Τῷ ἐτέρῳ φεύγοντι διέσχεν ἤ γῆ καί ἐδέξατο περί Λεβάδειαν, ὕστερον δέ Βοιωτοίς λιμώττουσιν ἔχρησεν ὁ θεός Τροφώνιον τιμᾶν..»
Σχ.Αριστφν.Νεφ.508 Α
«..ὁ δέ Τροφώνιος περί Λεβάδειαν τῆς Βοιωτίας εἷς ὄρυγμα γῆς καταδύεται κακεῖ τελευτᾶ..»
Σχ.Αριστφν. Νεφ.506 έτερα
«..ἐν τή Κρήτη τούς Ἰδαίους δακτύλους, ἐν τέ Φρυγία τούς Κορύβαντας γενέσθαι καί τούς περί Βοιωτίαν ἐν Οὐδώρᾳ Τροφωνιάδας..»
Πλούτ. Π.τ.π.Σελ.994D
Παράλληλα η περιγραφή του Περιηγητή Παυσανία, «..διείργει δ’ ἀπ’ αὐτῆς (τῆς πόλεως) τό ἄλσος Τοῦ Τροφωνίου ὁ ποταμός Ἔρκυνα..» πιστοποιεί ασφαλέστατα την μεγάλη έκταση του Ιερού του Τροφωνίου, η οποία έκταση, ήταν όση και εκείνη της
Πόλης της Λιβαδειάς. Το διαπιστούμενο θα έπρεπε να λειτουργεί ως τροχοπέδη σε κάθε προσπάθεια συρρίκνωσης του «μαντείου» στον ελάχιστο χώρο των πηγών του ποταμού, όπως δυστυχώς μερικοί ακόμη διατείνονται. Είναι μια πρόωρη ευκαιρία να τονιστεί, ότι μ’ αυτήν την προϋπόθεση, το μαντείο του Τροφωνίου απαγορεύεται να αναζητείται στον πετρόλοφο, όπου το Κάστρο. δεν υπάρχει ποτάμι ανάμεσα στο Κάστρο και την αρχαία Πόλη.
«..ἐν δέ νυκτί ἤ κάτεισιν ἕκαστος, ἕν ταύτη κριόν θύουσιν ἔς βόθρον, ἐπικαλούμενοι τόν Ἀγαμήδην..»
(την νύχτα λοιπόν, κατά την οποία πρόκειται να κατέβει κάποιος,εκείνη, θυσιάζουν ένα κριάρι σε βόθρο, αναζητώντας τον Αγαμήδη)
Βόθρος, είναι ένα άλλο από τα σωζόμενα ονόματα με τα οποία αποκαλούσαν το μαντείο. Αυτό προκύπτει από μια δεύτερη Παράδοση, την οποία διασώζει ο Παυσανίας.
«..καί Τροφώνιον μέν ἐνταύθα ἐδέξατο ἡ γῆ διατάσα, ἔνθα ἐστίν ἕν τῷ ἄλσει τῷ ἕν Λεβαδεία βόθρος τέ Ἀγαμήδους καλούμενος καί πρός αὐτῶ στήλη..»
(Και το Τροφώνιο εδώ άνοιξε η Γή και τον κατάπιε, εκεί στο άλσος της Λιβαδειάς, όπου υπάρχει ένας
επονομαζόμενος βόθρος του Αγαμήδη, και πάνω σ’ αυτόν μια Στήλη.)
Αληθινή « αποκρυπτογράφηση » την οποία πρώτος σημείωσε ο καθηγητής Ν.Κοντολέων στην Πραγματεία :
ΤΟ ΕΡΕΧΘΕΙΟΝ ΩΣ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ ΧΘΟΝΙΑΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ, σ, 8,σημ.1

Με αξιοπρόσεκτη λεπτομέρεια περιγράφηκαν από τον Περιηγητή, τόσο το αρχιτεκτονικό σχήμα, όσο και τα μετρικά μεγέθη του αδύτου. Ένας μικρός θολωτός τάφος,8 με διαστάσεις 4Χ8 πήχεων, λαξευμένος (κατά εικασίαν απ’ ευθείας μέσα στο πέτρωμα της κορυφής του μικρού βουνού) με τέχνη και αρμονία.Οι ανασκαφές και η έρευνα πιστοποίησαν ότι το συγκεκριμμένο αυτό πέτρωμα, είναι ένας κοκκινωπός Πυρίτης.

9Στο σημείο αυτό θεωρείται διαφωτιστικό, να τονιστεί το εξής :
Κάποια ιδιότητα του πυρίτιου, παρουσιάζει ζωηρό ενδιαφέρον, μια και όλα δείχνουν ότι, αυτή η ξεχωριστή ιδιότητα, όχι μόνον ήταν γνωστή, αλλά και ότι η εκδήλωσή της αποτελούσε εξεζητημένη επιδίωξη κατά τον χρόνο της Κατάβασης. Τονίστηκε προηγουμένως, ότι το κάθε δρώμενο ήταν συνισταμένη των ιδιοτήτων του ευρύτερου Χώρου, μέσα στον οποίο είχε ιδρυθεί το κάθε επώνυμο Ιερό. Μελέτες λοιπόν που έγιναν μετά το 2000, απεκάλυψαν ότι οι κρύσταλλοι του Πυρίτιου, κάτω από ορισμένες συνθήκες είναι δυνατόν να υποχρεωθούν σε παραγωγή φωτός.
Μάλιστα οι λεγόμενοι νανοκρύσταλλοι παράγουν φως έγχρωμο.
Η σημασία της λεπτομέρειας θα καταδειχτεί, κατά την διαδικασία της Κατάβασης. Γίνεται ευνόητο ότι, το οποιοδήποτε αποτέλεσμα « ραντίσματος,» αλλά ειδικότερα μιας κατά-σπείσεως με αίμα των πυριτολιθικών τοιχωμάτων του αδύτου, θα έχει ως αποτέλεσμα μια βέβαιη παραγωγή και εκδήλωση φωτός. Νανοκρύσταλλοι πυρίτιου υπάρχουν μόνον στην κορυφή του όρους ‘’Προφήτης Ηλίας.’’ Το ευλόγως προτεινόμενο, επιβεβαιώνεται από κείμενο της εποχής!  Σύμφωνα με μαρτυρία του Πλούταρχου, σ’ όλη την διάρκεια της μύησης, μέσα στο άδυτο επικρατούσε έγχρωμη φωταύγεια!! ( Πλούτ.575 Α – 598 F )

8 Σχετικά με το μαντείο ως τάφο του Τροφώνιου: «..οἱ δέ περί τόν Τροφώνιον καί Ἐμπεδότιμον καί Ἀρισταῖον Ὑπῆρχον μέν ἐκ τῆς Βοιωτίας, πόλεως Λεβαδίας, μάντεις δέ τᾶς τέχνας. καί οὖτοι δέ βουλόμενοι κενοδοξῆσαι καί δεῖξαι ὅτι ἀναλήφθησαν, ἑαυτούς ἕν τίσιν ὑποβρυχίοις σπηλαίοις. ἔβαλον ἐπί τῷ τεθνάναι καί μή εὐρεθῆναι αὐτῶν τά λείψανα. Οὗτοι δ’ τεθνήκασιν ἐγνώσθησαν δ’ ὅτι ἐκεῖσε ἀπέθανον διά τό μαντεῖον φανῆναι περί τόν τόπον..» Ψευδ.Νόννος Σχ.Μυθ.4,1,10
«..βοιωτοίς λιμώττουσιν ἔχρησεν ὁ θεός Τροφώνιον τιμᾶν, οἵ δ’ ἀγνοοῦντες ὀπή εἴη τό μνῆμα σμήνει μελισσῶν περίτυχον..»
Σχ.Αριστφν.Νεφ.508 Α
«..Τροφώνιος καί Ἀμφίλοχος ἥρωες ὄντες ἐμεντεύοντο λεγουσι δέ, ὅτι οἵ τόποι, ἐν οἴς ἐτάφησαν, ἐπέμειναν μαντευόμενοι..»
Σχόλια Λουκ. (5029)77,10,1
( Ο λαμπρός Καναδός καθηγητής, Pierre Bonnechere, διευθυντής Κλασσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μόντρεαλ Καναδά, δημοσίευσε σχετικό άρθρο για το μαντείο του Τροφώνιου, όπου διετύπωσε την (αυτοκαταστροφική) άποψη :
‘’Η Λιβαδειά δεν μπορεί να υπερηφανευθεί για κάποιον τάφο του Τροφώνιου.’’!!! Ὁ Τάφος συνεπάγεται αἱρετὸ μάντευμα, καὶ τὸ μάντευμα προϋποθέτει Τάφο. Κανένας χρησμός δεν δόθηκε μακρυά από τάφο.’’
Αποσπάσμα από αδημοσίευτα Σχόλια του κ. Ε.Βαλλά, σχετικά με την Εισήγηση :
(ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ.)
9 Ένα άλλο στοιχείο με σύμμετρο ενδιαφέρον είναι ότι η περίφημη σαρκοφάγος του Τουταγχαμών ήταν από πυριτόλιθο, όπως επίσης από κονίαμα πυρίτιου μεταφερμένου επίμοχθα από την μακρυνή Βραζιλία, ήταν επιχρισμένη στο εσωτερικό της η Μεγάλη Πυραμίδα στο κέντρο του Μεξικού.
(Ο πυριτόλιθος αποτελεί το 29 0/0, της γήινης επιφάνειας. Είναι ο κύριος αποδέκτης τόσο του κοσμικού ιονισμού,
όσο και του φυσικού στην συνέχεια μεταβολισμού της ύλης.)
5
Ο προειρημένος τάφος – μαντείο « σκεπαζόταν » από ένα συμπαγές πέτρινο αλώνι ύψους δύο πήχεων. H λειτουργία του πέτρινου αλωνιού, θεράπευε τις διαχρονικές προϋποθέσεις που κοσμούν την μέγιστη αναγκαιότητα κάθε Τάφου. Εξασφάλιζε την απαραίτητη υγρασία, παρέχοντας μιάν έως σήμερα διαχρονικά επικαλούμενη στο θρησκευτικό Τυπικό, ποθεινήν ανάψυξιν.10 Πάνω σ’ αυτήν την κρηπίδα βρίσκονταν στερρεωμένοι χάλκινοι, ή σιδερένιοι
οβελίσκοι11.
Στο μαντείο του Τροφώνιου οι χάλκινοι οβελίσκοι και οι χάλκινες ζώνες με τους οποίους αποτελούσαν μιάν απροσπέλαστη12 προστατευτική περίφραξη, αποτελούσαν συγχρόνως έναν τέλειο αντί-ηλεκτρομαγνητικό Κλωβό, εξασφαλίζοντας στο εσωτερικό την νηνεμία μιας Ουδέτερης κατάστασης.13 Μιάς τέλειας δηλαδή αρμονικής κατάστασης, για την παρουσία και δράση του θεού. Ο Θεός από την Φύση του, είναι Ουδέτερος. Δεν είναι ούτε έτερος, ούτε εκάτερος. Προσυπάρχει οπουδήποτε με τον χαρακτήρα του Ουδέτερου.

10 «..Τροφώνιος καί Ἀγαμήδης ἀδελφοί δυό γεγόνασι, μάντεις τήν τέχνη. Τούτων ὁ Τροφώνιος ὑπό κενοδοξίας ἐαυτόν ὑποβρύχιον κατέχωσε ἴνα δόξας ἀφανής εἶναι νομισθείη ἀναρπασθῆναι εἷς θεούς. Ὑποβρύχιος δέ γεγονῶς ἕν σπήλαιω τίνι ἀπέψυξεν. εἴτα οἱ θεοί ἐλεήσαντες, φησίν, αὐτόν, τόν τόπον ἔν ὤ ἀπέψυξεν ἐποιῆσαν μαντεύεσθαι, καί κατήεσαν εἷς τό σπήλαιον καί τίνας τελετᾶς ποιοῦντες ἀνήεσαν ὡς χρησμωδηθέντες, λέγεται δέ ὅτι πᾶς κατελθῶν εἷς τό σπήλαιον ἐκεῖνο ἐκ τοῦ λοιποῦ ἀγέλαστος ἥν..»
Pseudo-Nonnus (3127) Σχ.Μυθ.2,39,11
Με παρεμφερές ενδιαφέρον το μικρό ταφικό δωμάτιο στον θολωτό τάφο του Ορχομενού. Παρά το ότι εκ κατασκευής ήταν επιχωματωμένο σε βάθος, στο εσωτερικό της οροφής, φέρει συμβολικό διάκοσμο υγρασίας, από φυτά υδρόφιλα και υδροχαρή.
11 «..ἐφεστήκασι δ’ ἐπί τή κρηπίδι ὀβελοί καί αὐτοί χαλκοί καί αἵ συνέχουσαι σφᾶς ζῶναι, διά δ’ αὐτῶν θύραι πεποίηνται, τοῦ περιβόλου δ’ ἐντός χάσμα γῆς ἔστιν οὐκ αὐτόματον ἀλλά σύν τέχνη καί ἁρμονία πρός τό ἀκριβέστατον ὠκοδομημένον..»
Παυσ.ΙΧ,39,9
«..τό ἔν Λεβαδεία στόμιον ἀνάκειται μέν Τροφωνίω τῷ Ἀπόλλωνος ἐσβατόν μόνον τοίς ὑπέρ χρησμῶν φοιτώσιν, ὀρᾶται δ’ οὐκ ἕν τῷ ἱερῷ, μικρόν δ’ ἄνω τοῦ ἱεροῦ ἔν γηλόφω ξυγκλείουσιν δ’ αὐτό σιδήρεοι ὀβελίσκοι κύκλω περιβάλλοντες..»
Φ. Φιλόστρ.1,8,19
12 Τόσο απροσπέλαστη, που ο περίφημος Απολλώνιος ο Τυανεύς, χρειάστηκε να ξεπαραστιάσει τέσσερις οβελίσκους, ώστε να επιτύχει μιάν διάρρηξη του κιγκλιδώματος, και εν συνεχεία μιάν αυθαίρετη Κατάβαση. «..καί τέτταρας τῶν ὀβελίσκων ἀνασπάσας, οἵ ξυνέχουσιν τᾶς τῆς παρόδου κλείδας, Ἐχώρει ὑποχθόνιος αὐτῶ τρίβωνι, καθάπερ ἔς διάλεξιν ἐαυτόν στείλας..»
Φ. Φιλόστρ.1,8,19
13 Ένα απλώς ενδεικτικό απόσπασμα από την πρόσφατη μελέτη του κ. Σ.Βαλλά για το άντρον του Τροφωνίου :
‘’Η κυκλική διάταξη του χάλκινου περιφράγματος – κλωβού, προστάτευε τον χώρο του γήινου, καλυμμένου από λευκόπετρα ύψους δυο πήχεων, τάφου από όποιαδήποτε επίδραση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Είτε απ’ ευθείας από τον Ήλιο, είτε έμμεσα από την ανάκλαση των ιονισμένων και υπεριονισμένων ακτίνων, που έφταναν εκεί, μέσω της Πανσελήνου. (οι αρχαιότερες ονομασίες του Ήλιου ήτα Υπερίων, και Υπεριονίδης, που σαφώς επιμαρτυρούν την πρώιμη παρατήρηση και διαπίστωση των αρχαιοελλήνων Φυσικών Επιστημόνων, σχετικά με τον υπεριονισμό του άστρου).

Δεν θα πρέπει να διαφεύγει ότι η Κατάβαση στο Τροφώνειο, ήταν μια τελετουργία
νυκτέλιος, αλλά σε μερικές περιπτώσεις επεκτεινόταν σε ολόκληρα ημερονύκτια.(Τίμαρχος – Απολλώνιος)
Η επηρρεαστική έκθεση του τάφου κατά συνέπειαν, ήταν υπαρκτή ημέρα και νύχτα. Μ’ αυτήν την προϋπόθεση, μέσα
στον τάφο εξασφαλιζόταν ένα απολύτως α ν ε π η ρ ρ έ α σ τ ο κ ε ν ό. ( ο.α. σελ.304)’’
6
Δεν επιλέγει. Επιλέγεται. Καλείται, προσκαλείται, παρακαλείται, αλλά πάντα σε Προστακτική Έγκλιση.14 Κάποιο άλλο σημείο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, που συνδυάζεται άμεσα με το είδος της συγκεκριμμένης Θυσίας, και μάλιστα σ’ ένα πέτρωμα με άγνωστες εν πολλοίς ιδιότητές, όπως ο πυριτόλιθος, χρειάζεται επαναπροσδιορισμό και υπενθύμιση. Η θυσία του κριού, εναρμονιζόταν με κάποιες σταθερές προϋποθέσεις. Ο κριός – ιερείον, αφού επρόκειτο για θυσία που απευθυνόταν σε χθόνια θεότητα, έπρεπε απαραιτήτως να είναι μαύρο.15 Απαγορευόταν να φαγωθεί, και καιγόταν ολόκληρο. Ανήκε στα Ολοκαυτώματα. Έφερναν το ζώο πάνω από το Θυσιαστήριο, ή Βόθρο, ή Εσχάρα, με τον λαιμό του στραμμένο προς τα κάτω. Προς το έρρεβος. Έτσι το αίμα περιέβρεχε τα τοιχώματα του τάφου. Αυτή η εικόνα παρουσιάζεται από τις διηγήσεις και του Όμηρου και του Λουκιανού, αλλά και από ζωγραφιές θυσίας προς χθόνιους ή ουράνιους θεούς, έτσι όπως παραστατικά μεταφέρεται πάνω σε παραστάσεις αγγείων.
Η διαφορά της Ουράνιας θυσίας, εντοπίζεται στην θέση του ιερείου κατά την σφαγή. Το κρατάνε με τον λαιμό προς τον Βωμό, με το αίμα του οποίου και τον περιβρέχουν.16
Στο μαντείο του Τροφώνιου, ο κριός σφαζόταν πάνω από το άδυτο με το λαιμό στραμμένο προς την επίγεια οπή που βρισκόταν στο  δάπεδο του τάφου.. Πάνω στην Θήκη. Πάνω στην αρχική Οστεο-Θήκη. Σ’ αυτό που περιγράφεται ως: δύο σπιθαμών (πλάτος),
«..λαμπρόν ἄγων φάος ἁγνόν, ἀφ’ οὗ σεΦάνητα κικλήσκω ‘ηδ’ Πρίηπον ἄνακτα καί Ἀνταύγην ἐλίκωπον. Ἀλλά μάκαρ, πολύμητι, πολύσπορα, βαῖνε γεγηθῶς..» Ορφ.Υμν.6,10
«..καί πάλιν, Εἰληθυια, Λυκαινίδος ἔλθε καλεύσης εὔλοχος ὠδίνων ὧδε σύν εὐτοκίη..» Anth.Gr. 3,6,146
«..δεῦρο Μούσ’ ἔλθε φλεγυρά πυρός ἔχουσα μένος Αριστοφάνης Αχαρναί «..καί σύ μέν οὕτω χαῖρε πολυστάφυλ’ ὤ Διόνυσε,
δός ἠμᾶς χαίροντας ἔς ὥρας αὔτις ἰκέσθαι, ἐκ δ’ αὔθ ὤραων εἷς τους πολλούς ἐνιαυτούς..» Ομ.Υμν ιον.1,11
«..ἔλθε καί φάνηθι μοί, θέ θεῶν, Ὤρε Ἀρποκράτα, Ἀλκιβ. Εἴσελθε, φάνηθι μοί, ὅτι ἐπικαλοῦμαι..» Pap.Mag.2,4,999
κ.α. πολλά, έως τα σύγχρονα: σώσον, ελέησον δός, άφες, παράσχου…..
15 Σ’ έναν βόθρο με διαστάσεις μόλις ενός πήχεως, ο Οδυσσέας στην Ομηρική νέκυα θυσιάζει μαύρα πρόβατα, επιτυγχάνοντας μια Ψυχαγωγία. Μιά ανάκληση δηλαδή ψυχών από τον Άδη.
«..παμμέλανα μῆλα λαβών ἀπερειροτόμησα εἰς βόθρον, ρέε δ’ αἷμα κελαινεφές αἵ δ’ ἀγέροντο ψυχαί ὕπο Ἐρέβους νεκύων κατατεθνηώτων..»
Για πληρέστερες πληροφορίες περί θυσιών, Π.Λεκατσάς : Η ΨΥΧΗ σελ.325 κ.ε.
16 Το αίμα πάντα έχει ως συνέπεια και αποτέλεσμα είτε στον Βωμό, είτε στον Βόθρο, είτε στην Εσχάρα, μια παραγωγή Φωτός. Πρόσθετη πιστοποίηση από περιγραφή Βωμού Ουράνιων Θεοτήτων : Αδέσποτον
..βωμός δ’ ἀργύφεος λείψανα φωτός ἔχει..
Anth.Gr.2,626
7
και μιάς κατά το ύψος. (βάθος) ..σπιθαμῶν τό εὖρος δυό, τό δέ ὕψος ἐφαίνετο εἶναι σπιθαμῆς.. Έτσι οι όποιες, – φανταστικές άλλωστε και στερρούμενες οποιασδήποτε φιλολογικής αναφοράς –υποθέσεις, για υπόγειες διαδρομές και περιπλανήσεις των Κατερχομένων στο άδυτο θα πρέπει τουλάχιστον να επαναπροσδιοριστούν. Στο μαντείο δεν υπήρχαν υπόγειοι χώροι.
Κανενός είδους. Κάτι τέτοιο θα είχε επισημανθεί είτε ως γραπτή μαρτυρία,17 είτε ως αποτέλεσμα των σύγχρονων ανασκαφών.
Κρυφοί χώροι και ‘’υπόγεια χάσματα,’’ θα σήμαιναν μια βέβαιη απάτη. Οι πολέμιοι μάλιστα της αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας θα έχαιραν επίχαρτα. Αντιθέτως ο σεβασμός του Κλήμη, προς το Τροφώνειο, προκαλεί έκπληξη. Ένα ακόμη και ασφαλώς το σημαντικότερο στοιχείο του ζοφερού εγχειρήματος, που επίσης χρειάζεται διασάφηση είναι ο Χρόνος της Θυσίας. Η ώρα της Θυσίας. Ο Παυσανίας, αποφεύγει μιά αναφορά του αριθμού των ημερών, που ήταν επιβεβλημένες, ως διαμονή στο Ιερό του Τροφώνιου. Αόριστα κάνει λόγο για τεταγμένες ημέρες.18 Ωστόσο στο σύμμετρο χλευαστικό Κείμενο του Λουκιανού, που δεν περιορίζεται από φραγμούς Σιωπής οι ημέρες αναφέρονται με σαφήνεια. Ήταν ένας πλήρης Σεληνιακός κύκλος.19 Ακολουθώντας τον ελάχιστο Κοσμικό Κύκλο, των 29 ημερονυκτίων, με ενδιαίτηση σε επώνυμο ιερό οίκημα, ο δόκιμος μύστης, ενσωματωνόταν, μέσω του κλίματος και της εμπειρίας των παντοειδών Καθαρμών, και Θυσιών, σε μιάν αποκομμένη από την καθημερινότητα, Ιερή Κοσμική Αρμονία. Η Καθόλου Κατάβαση εναρμονιζόταν στην ροή και την καθεστηκυία κατάστασιν του Ιερού Χρόνου, και του Ιερού Χώρου. Η ενδιαίτηση, η διαβίωση του μυούμενου, εναρμονιζόταν μέσα σ’ έναν Ιερό Χρόνο και Τόπο.
17 Μία τέτοια παραπλήσια με του Τροφώνιου «κατασκευή» με γνωστό και περιγραφόμενο απατηλό αρχιτεκτονικό χαρακτήρα, ήταν ήδη γνωστή στους ύστερους χρόνους :
«..τό δέ γόητι τούτω Ἰαννή ἀδελφός ἥν σαρκικός, ὄνομα τῷ ἀνδρί Ἀρσάβηρ, τήν τύχην πατρίκιος. Τούτω προάστειον ἥν κατά τό εὐώνυμον μέρος τοῦ Στενοῦ, ἔγγιστα τῆς μονῆς τοῦ ἁγίου Φωκά, οἰκοδομᾶς ἔχον πολυτελεῖς, στοᾶς τέ καί βαλανεῖα καί διατριβᾶς ἄλλας ἐπιτερπεῖς. Ἐκεῖσε δέ ὁ γόης συχνᾶς ποιῶν τᾶς καταγωγᾶς, ὑπόγαιον τί κατασκευάσας ἐνδιαίτημα καί τῷ Τροφωνίου
παρόμοιον, ὄπισθεν δέ πυλίδας δημιουργήσας εἴσω τούς θέλοντας παραπέμπειν, τούς βουλομένους ἐδέχετο ἕν ἐκείνω τῷ πονηρῷ
ἐργαστηρίω, καί νῦν μέν ἐταμιεύοντο θαλαμηπολούμεναι μονάζουσαί τέ καί ἄλλως γυναῖκες τῷ κάλλλει διαπρεπεῖς, αἴς συνεφθείρετο νῦν δέ ἠπατοσκοπίαι καί λεκανομαντεῖαι καί γοητεία καί νεκυομαντεῖαι ἐνηργοῦντο, δί’ ὧν πολλάκις συνεργεῖα δαιμόνων τινά τῶν μελλόντων προέλεγεν. Ἀλλά τοῦτο τό κτῆμα ἔλθον ὕστερον εἴς τόν παρακοιμώμενον εἷς ἔδαφος καταστρέφεται, καί εἴς μονήν κατεσκευάσθη ἐπ’ ὀνὀματι Φωκά τοῦ μεγαλομάρτυρος
Geor.Cedr.Chronogr.(3018) 1,2,146
18 «..κατά δέ τό μαντεῖον τοιάδε γίνεται. Ἐπείδαν ἀνδρί ἔς τοῦ Τροφωνίου κατιέναι δόξη, πρῶτα μέν τεταγμένων ἡμερῶν δίαιταν ἔν οἰκήματι ἔχει, τό δέ οἴκημα Δαίμονος τέ ἀγαθοῦ καί Τύχης ἱερόν ἔστι ἀγαθῆς..»
Παυσ. ΙΧ,39,5
19 «..παραλαβῶν δέ μέ ὁ ἀνήρ πρῶτα μέν ἡμέρας ἐννέα καί εἴκοσιν ἅμα τή Σελήνη ἀρξάμενος ἔλουσε κατάγων ἔωθεν ἐπί Τόν Εὔφρατην πρός ἀνίσχοντα τόν ἥλιον..»
Λουκιαν.Μεν.Νεκ. 7,1-4
8
Έτσι λογικά θα πρέπει να υποτεθεί ότι ο αναφερόμενος ως τεταγμένος χρόνος της μύησης άρχιζε την επαύριο της νύχτας που είχε Πανσέληνο. Μια καθοριστική Κατάβαση στο άδυτο του Τροφώνιου, γινόταν μόνον κατά την Πανσέληνο. Και μάλιστα κατά την Πανσέληνο, που σήμερα αντιστοιχεί στο διάστημα, μεταξύ Αυγούστου και Σεπτεμβρίου. Με δεδομένη την επίκληση του Αγαμήδη κατά την Κατάβαση, είναι εύκολο αμφίδρομα, να γίνει αντιληπτός και ο ερωτικός χαρακτήρας του θυσιαζόμενου κριού, αλλά και η φαλλική υπόσταση της Στήλης του Αγαμήδη. 
Αγαμήδης, δείχνει λογικό να προέρχεται από το: άγαν μήδεα. Μήδεα: τό αἰδοῖον καί τά βουλεύματα (Ἤσ.)
 Η συγκεκριμένη χρονική περίοδος, έχει καταστεί παροιμιώδης για την ερωτική διάθεση του κριού. Όντας μια υπόσταση του Αγαμήδη, ο εσφυδωμένος κριός, είχε μια τέλεια αρμονία με την μνημονευόμενη συνώνυμη Στήλη, που ασφαλώς βρισκόταν πάνω στον Θόλο του τάφου, και που ασφαλώς είχε φαλλικό χαρακτήρα. Το προτεινόμενο τεκμαίρεται και από παράλληλη ζωγραφιά, που σώζεται σε Αθηναϊκό αγγείο. Άλλωστε το διώνυμο: Στήλη στην κορυφή, και Οπή στο δάπεδο, επι-μαρτυρούσαν μιαν αντίληψη, συνεχώς διαιωνιζόμενη. Ο κάθε Τάφος, είναι  ένας mortis et vitae locus. Ένας τόπος Ζωής και Θανάτου. Η μαρτυρία του Πλούταρχου, κατά την αναφορά στο Δελφικό μαντείο, κάνει αποδεκτή την υπόθεση πως και στην περίπτωση του Τροφώνιου επικρατούσαν ίδιες πρακτικές. Στο αρχικό στάδιο οι καταβάσεις γίνονταν μια φορά τον χρόνο, ενώ όταν στην συνέχεια η ανάγκη επέβαλε περισσότερες επισκέψεις, πάλι το διάστημα περιορίστηκε σε ελάχιστους μήνες.

20
Στο Κείμενο του Λουκιανού, επίσης με ακρίβεια αναφέρεται το ακριβέστερο χρονικό σημείο, ο ειδικός χρόνος που η επιχειρούμενη Κάθοδος γινόταν με απόλυτη επιτυχία. Η στιγμή της Κατάβασης και σφαγής του κριού, για την τέλεια επιτυχία, έπρεπε να επιτευχθεί μέσα σε στενά χρονικά όρια. Η καταλληλότερη λοιπόν στιγμή ήταν κατά την διάρκεια του Όρθρου. Επρόκειτο όχι εικονική και συμβολική Επανάληψη, αλλά με κάποιο τρόπο για μια αληθινή Κατάβαση στον Άδη. Για ένα περιγραφόμενο από τον Πίνδαρο, Αληθινό Πάθος.  Ο Όρθρος είναι ένα εξαιρετικό διάστημα του εικοσιτετραώρου.

21 20 «..ὄψε γάρ ἀνείθησαν αἵ κατά μήνα μαντεῖαι τοίς δεομένεις, πρότερον δ’ ἅπαξ ἐθεμίστευσεν ἤ Πυθία τοῦ ἐνιαυτοῦ κατά ταύτην τήν ἡμέρα, ὡς Καλλισθένης καί Ἀναξανδρίδης ἰστορήκασι..»
Πλουτ. Αίτ.292 F
Σύμφωνα με την μαρτυρία του Πλουτάρχου, σχετικά με το Δελφικό μαντείο, η έβδομη ημέρα του μηνός εθεωρείτο γενέθλιος του θεού, και τότε μόνον ο θεός βρισκόταν μέσα στο άδυτο. Έτσι η μαρτυρία, ότι στο Τροφώνειο: ‘’ άλλος είδε, και άλλος άκουσε,’’ δείχνει ότι το φαινόμενο διαμορφωνόταν από τον διαφορετικό χρόνο της εκάστοτε Κατάβασης. Ο θεός ήταν ορατός μόνον μια φορά τον μήνα.
..χρηστίριον ἐγίγνετο καί ἑβδόμην ταύτην νομίζουσί του θεοῦ γενέσθλιον, καί πολύφθοον ὀνομάζουσιν.. ὁ.α.292Ε
Για ζωντανούς ήρωες – θεούς, κάνει λόγο και ο Κέλσος. ..Ὁ Κέλσος εἷς Τροφωνίου καί εἴς Ἀμφιάρεω καί εἷς Μόψου, ἔνθα φήσιν ἀνθρωποειδεῖς θεωρεῖσθαι θεούς καί, ὡς λέγει ὁ Κέλσος, οὗ ψευδομένους ἀλλά καί ἐναργεῖς.. Κέλσ.Αλ.Λογ. 7,35
21 Έχει παρατηρηθεί ότι, εκείνη την ώρα συμβαίνουν οι περισσότερες γεννήσεις και οι περισσότεροι θάνατοι σε
όλον τον έμβιο Κόσμο. Ειδικώτερα στον άνθρωπο τα εγκεφαλικά επεισόδια βρίσκονται σε έξαρση. Πάνω απ’ όλα
όμως ο ανθρώπινος οργανισμός εκείνη την ώρα βρίσκεται σε έξαψη και ερωτική υπερδιέγερση. Αυτό το τελευταίο
Φαινόμενο της υπερδιέγερσης, θεραπεύει η Λειτουργία του ομώνυμου εκκλησιαστικού Όρθρου που, ανελλιπώς
9
Η απόδειξη στην εξής πολύτιμη φράση: Ἤδη δ’ οὔν ὑπέφαινεν ἡμέρα, ήδη άρχιζε να φωτίζει η ημέρα, πληροφορεί το γνωστικό του δρώμενου Κείμενο του Λουκιανού. Στην διάρκεια του εξαιρετικού αυτού χρόνου έχει επισημανθεί ήδη από τον Παρμενίδη ότι οι Πύλες του Ουρανού είναι ανοιχτές.

22
Το τελικό δρώμενο Ένα πρωτόγνωρο, όσο και συναρπαστικό ενδιαφέρον προκύπτει από την πλησιέστερη Γνώση των τελευταίων Σταδίων, της θρυλικής Κατάβασης. Απορίας άξιο είναι το γιατί το κείμενο του Παυσανία, παρά την αξιοπρόσεκτη λεπτομέρεια, και την έκφραση ευγλωττίας, σε πολλούς φτάνει και αφομοιώνεται, με ένδεια κατανόησης. Οι συχνές αναγνώσεις, γίνονται απαραίτητες :
«..κάτεισι δ’ οὕτω, πρῶτα μέν ἔν τή νυκτί αὐτόν ἄγουσιν… Θεασάμενος δ’ ἄγαλμα ὁ ποιῆσαι Δαίδαλον φάσιν ὑπό δέ τῶν ἱερῶν οὐκ ἐπιδείκνυται πλήν ὅσοι παρά τόν Τροφώνιον μέλλουσιν ἔρχεσθαι τοῦτο τό ἄγαλμα ἰδών καί θεραπεύσας τέ καί εὐξάμενος ἔρχεται πρός τό μαντεῖον, χιτώνα ἐνδεδυκῶς λινοῦν καί ταινίαις τόν χιτώνα ἐπιζωσθεῖς καί ὑποσησάμενος ἐπιχωρίας κρηπίδας..»
Κατεβαίνει δε κατά τον εξής τρόπον. Την νύκτα τον οδηγούν πρώτα……. έπειτα θα ιδή  ένα άγαλμα το οποίον λέγεται ότι το έκαμεν ο Δαίδαλος, και οι ιερείς δεν το δεικνύουν παρά μόνον εις όσους σκοπεύουν να υπάγουν προς τον Τροφώνιο. Αφού λοιπόν ιδή τούτο το άγαλμα, και το λατρεύσει και προσευχηθεί, πηγαίνει προς το μαντείον,
ενδεδυμένος λινήν υποκαμίσαν ζωσμένη με ταινίας, και φορών εντόπια υποδήματα. Παρά το ότι με πλήρη δικαιολογητικά επιστημονικού συγκρητισμού, προτείνεται ότι, αυτή η θεραπεία του ξόανου, και η επακόλουθη ευχή επισυμβαίνει κάτω από το Ιερό Δέντρο, το οποίο διασώζεται αείζωο έως σήμερα, εδώ ακριβώς το συγκεκριμμένο προτεινόμενο παραβλέπεται ως αυθαίρετο, και το μέγιστο ενδιαφέρον συγκεντρώνεται στην συνέχεια : ..ἔρχεται πρός τό μαντεῖον, χιτώνα ἐνδεδυκῶς λινοῦν καί ταινίαις τόν χιτώνα ἐπιζωσθεῖς καί ὑποδησάμενος ἐπιχωρίας κρηπίδας..
τελείται κατ’ εκείνη την ώρα, σε όλα τα σημερινά Μοναστήρια. Ο χαρακτήρας της Λειτουργίας, πρώτιστα, αν όχι
αποκλειστικά, έχει κατευναστικά και κατασταλτικά αποτελέσματα και επιδιώξεις…. Οι ευσεβείς αναχωρητές την
ώρα του Όρθρου, αποφεύγουν και εμπράκτως τον όποιονδήποτε πειρασμό….
22 ` Ἠλιάδες κοῦραι, προλιποῦσαι δώματα Νυκτός, εἷς φάος, ὠσάμεναι κράτων ἀπό χερσί καλύπτρας, ἔνθα πύλαι Νυκτός τέ καί Ἡματός εἴσι κελεύθων, καί σφᾶς ὑπέρθυρον ἀμφίς ἔχει καί λάινος οὐδός  Πάρμ.Fr.1.32-5
23 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Το άντρον του Τροφωνίου Εκδόσεις ΕΥΑΝ’ΡΟΣ Αθήνα 2006. σελ.154 κ.ε.

Ο Περιηγητής, ως αυτόπτης μάρτυς, δεν έχει περιθώρια παρεξηγήσεων. Αναμφίβολα διηγείται με θαυμαστή ακρίβεια την όλη Ακολουθία, της τελευταίας νύχτας. Μετά από το λουτρόν στον ποταμό Έρκυνα, ανεβαίνει σε «κάποιο» όρος, «…ἔστι δέ τό μαντεῖον ὑπέρ τό ἄλσος ἐπί τοῦ ὅρους..» πάνω στο οποίο βρισκόταν το μαντείο.
Μια ταπεινή λεπτομέρεια οδηγεί σε δίκαιη, και εύλογη απορία. Αφού όλη αυτή την επίπονη νυκτερινή διαδρομή, την Πορεία από το ποτάμι, έως το Όρος, την πραγματοποιεί με συμβατική αμφίεση24 και υπόδηση, λίγο πριν την
Κατάβαση, τονίζεται ότι φοράει μια ειδική στολή, και ειδικά υποδήματα. Το κυρίως ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα υποδήματα. Ὑποδησάμενος ἐπιχωρίας κρηπίδας
Με τη σειρά του ο όρος κρηπίς, εκτός των άλλων, διευκρινίζεται ότι : «..κρηπίς δέ εἶδος ὑποδήματος ἀνδρικοῦ, ὑψηλά ἔχοντας τά καττύματα..».25 «..καττύματα δέ ἔστι δέρματα τίνα ἰσχυρά καί σκληρά, ἅπερ τοῖς σανδαλῖοις καί τοίς ἄλλοις ὑποδήμασιν ὑποβάλλεται. Ταῦτα ἐποίουν οἱ βυρσοπῶλαι, τοίς ἕν ἀγροίς οἰκούσἴ..». 26
Όπως άκοπα γίνεται αντιληπτό, ο επισκέπτης του μαντείου, ο μέλλων να υποστεί την οδυνηρή μύηση στο άντρο, λίγο πριν από την Κατάβαση, φορούσε ειδικά υποδήματα με πολύ ψηλές σόλες. Αυτό κι αν αποτελεί έκπληξη!! Η απόσταση του αδύτου, από τον Βωμό όπου το ξόανο και το Ιερό Δέντρο, – αν προστεθεί η αυθαίρετη πρόταση του κ. Σ.Βαλλά, – απέχει κάτι λιγότερο από εκατό βήματα. Αυτά λοιπόν τα τελείως ακατάλληλα υποδήματα τι χρειάζονταν ; Σε τι αποσκοπούσαν ; Δεν φοράει κάποιος τέτοιου είδους υποδήματα, ειδικά όταν πρόκειται να κατεβεί μια
στενή και ελαφρά σκάλα, όπως στην συνέχεια πληροφορεί το λεπτομερειακό κείμενο.
ἐπειδᾶν δ’ ἀνήρ ἔρχηται παρά τόν Τροφώνιον,
κλίμακα αὐτῶ κομίζουσι στηνῆ καί ἐλαφράν
Η σχετική ερμηνεία την οποία παραθέτει ο ερευνητής, γίνεται πράγματι διαφωτιστική.
« Η κλίμαξ, σκάλα, στο Τροφώνειο, εκτός από χρηστική, είχε και συμβολική παρουσία Ήταν το Σύμβολο της Ένωσης των Επιπέδων : του υπόγαιου, του γήινου και του ουράνιου. Σε όλες τις θρησκείες του Κόσμου υπάρχει μια σκάλα που οδηγεί από την Γη, στον Ουρανό…… Η περιγραφή της κλίμακας στο Τροφώνειο, ως στενής και ελαφράς, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ήταν μεταλλική. Σύμφωνα με τις πληροφορίες: Το πρώτο ήταν από μολύβι και αντιστοιχούσε στον «ουρανό» του πλανήτη Κρόνου, το δεύτερο από κασσίτερο στην Αφροδίτη, το τρίτο από ορείχαλκο στον Δία, το τέταρτο από σίδηρο στον Ερμή, το πέμπτο από κράμμα μετάλλων στον Άρη, το έκτο από ασήμι στην Σελήνη, το έβδομο από χρυσάφι στον Ήλιο. »

24

Σε άλλο κείμενο διευκρινίζεται ότι ο λινός χιτώνας ήταν μια λευκή οθόνη. «..τί φής; Εἰ μή εἷς Λεβάδειαν γάρ παρέλθω καί ἐσταλμένος ταίς ὀθόναις γελοίως μάζαν ἔν ταίν χεροίν ἔχων εἴσερπ’ὑσω διά τοῦ στομίου ταπεινοῦ ὄντος ἔς τό σπήλαιον..» Λουκιανού
Διάλογοι 10,2,2
25 Lexica Segueriana (4289) 273,19
26 Σχόλια στον Αριστοφάνη (5014) 300 a 5
και (5014) 317 a 2
11
27
Όπωσδήποτε λοιπόν, μιας τέτοιας σημασίας κλίμακα, δεν την κατέρχεται κάποιος, με υπόδηση όμοια τοίς ἕν ἀγροίς οἰκούσι. Η συνέχεια, και την απορία θα διασκεδάσει, και την αιτία θα αποκαλύψει. Λίγο πριν την Κατάβαση θυσίαζαν τον μνημονευόμενο από τον Παυσανία, κριό.
Ἕν δέ νυκτί ἤ κάτεισιν ἕκαστος, κριόν θύουσιν ἔς βόθρον, ἐπικαλούμενοι τόν Ἀγαμήδην
Όπως λοιπόν στην περίπτωση Ψυχαγωγίας της Ομηρικής Νέκυας με ήρωα τον Οδυσσέα, έτσι και στην προκείμενη μυητική Κατάβαση στο άδυτο του Τροφώνιου, ο μυούμενος ακολουθούσε το αίμα. Για την ακρίβεια, οι μετά την κάθοδο της κλίμακας κινήσεις του, ήταν σε απόλυτη εξάρτυση και υπαγόρευση, από το αίμα που έρρεε πάνω του, και μέσα στον Βόθρο. Υπάρχει τεκμήριο. Ο Πλούταρχος (βλ.κατωτέρω) κληροδότησε την εξής εικόνα.

Εκείνος που κατέβηκε :
ήκουσε να περιφέρεται υπεράνω της κεφαλής κάποιος υπόκωφος θόρυβος όστις άφηνε γλυκειάν φωνήν.(Βαξεβανάκις, Εκδόσεις Πάπυρος) κατακούειν ἀμαυρῶς ροίζου τίνος ὑπέρ καφαλής περιελαυνομένου φωνήνἠδείαν ἰέντος  Ο όρος ροίζος, έχει αρκετές ερμηνείες. Σε μερικές αναγνωρίζεται ως μια μεσολάβηση υπόκωφης κίνησης υγρού, ως ενός περιγραφόμενου ρόχθου. Ακριβώς όπως θα έκανε το αίμα που αναβλύζει και χύνεται από τον λαιμό του σφαγμένου κριού. Κάποιο άλλο κείμενο επιβεβαιώνει την πληροφορία της εμπειρίας, μ’ έναν παραπλήσιο όρο.
Βούς εἶδος πλακοῦντος διδομένου τοίς εἷς Τροφωνίου καταβαίνουσιν, εἴρηται δέ, ὅτι οἵ καταβαίνοντας εἷς τό ἄδυτον μυκηθμῶν αἰσθάνονται Ετυμολογικό genuinum (4097) και Ετυμολογικό magnum (4099) Ο αναφερόμενος εδώ Μυκηθμός, πλησιάζει πολύ τα αληθινά δεδομένα του δρώμενου. Πρόσθετη απόδειξη που συμφωνεί με αυτήν την άποψη, είναι και η λεπτομέρεια του Σχολιαστή. Ο κατερχόμενος κρατούσε και στα δύο χέρια μελόπιττες, για να μην τον αδικήσουν τα φίδια. Η μνημονευόμενη εδώ αδικία, πρέπει να αναγνωσθεί με σκεπτικισμό. Γιατί αδικία ;
 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Το άντρον του Τροφωνίου Εκδόσεις ΕΥΑΝ’ΡΟΣ Αθήνα 2006,σελ.247-8
 Από τις υποστηρικτικές εδώ, ήχος, κρότος, ο συριγμός του ριπτόμενου βέλους, Ομ.Ιλ.Π.361, ο συριγμός όφεως,
Αριστλ Ρ 4,138,1543, ροή του ανέμου, Πλούτ.Ηθ.18 C. Η μετά βοής, μετά ρόχθου κίνησις ρεύματος, ρύακος.
Π.’.Ιεζ.47,5.ροίζος χειμάρρου, όν ού διαβήσονται Αιλ.Ζ.Ι.17,17. Ο ρόχθος των θαλασσίων κυμάτων
Υμν.Ισ.150.επί ύδατος : ρέω μετά φλοίσβου. Π.’.Ασμ 4,15.
 Η φωνή των βοοειδών.Ομ.Ιλ.Σ.575. επί του βελάσματος των προβάτων, Αισχ.απ.158.
30«..ἕν Λεβαδία χρηστήριοn ἥν, ὁ Καταβάσιον ἐκάλουν, στόμιον γάρ τί ἥν, ὡς τά ἄκρα δύνασθαι μόνον τῶν ποδῶν χωρῆσαι, οἱ
οὔν τῷ θεῷ χρώμενοι, ἀγνεύσαντες πρώτον ὠρισμένως καί κοσμήσαντες ἑαυτούς ἱερῶ τινι σχήματι, ἀμφοτέραις ταίς χερσί
μελιττούτας λαβόντες, οὕτως ἐκάθιζον ἐπί τό στόμιον, καί αἰφνίδιον ἠρπάζοντο, καί κατέδον ἐπί τῆς γῆς, τᾶς δ’ μελιττούτας,
ὁ ἔστι μάζας, ἐλάμβανον ὑπέρ τοῦ μή ἀδικηθῆναι ὑπό τῶν συναντώντων ὄφεων..» Μ.Αp.Par.(9009)17,

Γιατί άραγε όχι τσίμπημα δάγκωμα και γενικότερα βλάβη, από τα ερπετά ; Το συμπέρασμα που συνάγεται από την διευκρίνιση, είναι ότι πράγματι ο κατελθών ήταν κι αυτός έμπλεος από την κατάσπειση, από το ράντισμα του τάφου με το θυσιαστικό αίμα…..(Στο Μιθραϊκό Τυπικό, ο μυούμενος ήταν ολόκληρος βουτηγμένος στο αίμα του ταύρου-Μίθρα.) Για να μην τον αδικήσουν λοιπόν τα φίδια με άδικο δήγμα, τους πρόσφερε κάτι περισσότερο εύοσμο και εύγευστο. Έριχνε στα φίδια κάποιες επώνυμες και ειδικές  για το Τροφώνειο  μελλόπιττες.
Αποζήτηση Φώτισης
Ο Πλούταρχος ήταν ο ένας από τους δύο συγγραφείς που έγραψαν από μια ειδική Πραγματεία, με αυτόν τον τίτλο, για το Τροφώνειο. (Δ’ικαίαρχος στον Αθήναιο ‘ειπν.13,67 )
Δυστυχώς όμως, και τα δύο Έργα απολέσθηκαν. Αυτή ακριβώς η απώλεια δίνει και τις καθοριστικές απαντήσεις περί της σοβαρότητας και της σπουδαιότητας, που είχε μια Κατάβαση στον Τάφο του Τροφώνιου….. Ωστόσο, κάποια συμφραζόμενα σπαράγματα της Κατάβασης που επισφραγίζονται από τις ειδικές γνώσεις του Πλούταρχου, αφού άλλωστε φέρεται και ο ίδιος ως
ιερέας του μαντείου των Δελφών, διασώζονται σ’ ένα παράλληλα έργο του. Επιγράφεται : ‘’Περί του Σωκράτους Δαιμονίου.’’ Είναι ευτύχημα που και σ’ αυτό το Έργο ο πατριώτης, δίνει Εικόνες από τα ‘δρώμενα μέσα στο άδυτο. Η Ιστορία αναφέρει ότι κάποιος ονόματι Τίμαρχος, πραγματοποίησε μια Κατάβαση στο άδυτο του Τροφώνιου, με την επιθυμία να πληροφορηθεί για το δαιμόνιον του Σωκράτους. Μιά πλήρης κατανόηση των όσων σύμφωνα με την διήγηση διαμείφθηκαν μέσα στο άδυτο, κατά την περιγραφή που παραθέτει ο Πλούταρχος, ασφαλώς και είναι αδύνατη. Πρόκεινται εκθέσεις όρων και δεδομένων, που κινούνται σε επίπεδο φαντασίας. Τουλάχιστον για τα σημερινά δεδομένα, αφού ορισμένοι βασικοί όροι είναι άγνωστοι, ή συγκεχυμένα εννοούμενοι.
Όπως επί παραδείγματι ο επιγραφικός όρος δαιμόνιον. Βεβαίως το ζητούμενο εδώ δεν είναι η ανάλυση της μακρήγορης διήγησης, αλλά η κατά το δυνατόν, Γνώση της εις Τροφωνίου Καταβάσεως Ακολουθεί ένα απόσπασμα, άκρως διδακτικό, τουλάχιστον για τον μηχανισμό της Κατάβασης, το οποίο ποτέ δεν αναλύθηκε από τους επίδοξους μελετητές του
μαντείου του Τροφωνίου. Διαφορετικά παγιωμένες σήμερα στρεβλές αντιλήψεις, θα είχαν τύχει ορθότερων εκτιμήσεων, απόψεων και συμπερασμάτων.
31 Μελιτούττα μέν Τροφωνίω ὡς ἀρεστήρ, εἰσήρχοντο (εἰς Τροφώνιο) ἐντός οἱ χρησόμενοι ἔχοντες ἔν’ ταίν χεροίν πόπανα, ἴνα τοίς ἐκεῖ ἐμφιλοχωρούσιν ὄφεσι δίδοντες μηδέν ὑπ’ αὐτῶν δυσχερές τί πάσχωσιν. Σχόλια στον Αριστοφάνη (5014 317 α 2
Ο ισχυρισμός θα υποστηριχτεί, από τις αποδείξεις των σχολίων, που ακολουθούν το απόσπασμα : ( Πλούτ.575 Α – 598 F )
«..ὁ Τίμαρχος εἷς Τροφωνίου κατῆλθεν δράσας τά νομιζόμενα περί τό μαντεῖον, ἐμμείνας δέ δυό νύκτας κάτω καί μιάν ἡμέραν, τῶν πολλῶν ἀπεγνωκότων αὐτόν ἤδη καί τῶν οἰκείων ὀδυρομένων, πρωί μάλα φαιδρός ἀνῆλθε, προσκυνήσας δέ τόν θεόν, ὡς πρώτον διέφυγε τόν ὄχλον, διηγεῖτο ἠμίν θαυμάσια πολλά καί ἰδείν καί ἀκοῖσαι. ἔφη δέ καταβᾶς εἷς τό μαντεῖον, περιτυχείν σκότω πολλῶ τό πρώτον, εἴτ’ ἐπευξάμενος κέισθαι πολύν χρόνον οὗ μάλα συμφρονῶν ἐναργώς εἴτ’ ἐγρήγορεν εἴτ’ ὀνειροπολεῖ, πλήν δόξαι γέ τῆς καφαλῆς ἅμα ψόφω προσπεσόντι πληγείσης τᾶς ραφᾶς διαστάσας μεθιέναι τήν ψυχήν. Ὡς δ’ ἀναχωροῦσα κατεμίγνυτο πρός ἀέρα διαυγῆ καί καθαρόν ἀσμένη, πρώτον μέν ἀναπνεῦσαι τότε δοκείν διά χρόνου συχνοῦ, τεινομένην τέως καί πλείονα γίγνεσθαι
τῆς πρότερον ὥσπερ ἱστίον ἐκπεταννύμενον, ἔπειτα κατακούειν ἀμαυρῶς ροίζου τίνος ὑπέρ καφαλής περιελαυνομένου φωνήν
ἠδείαν ἰέντος. ἀναβλέψας δέ τήν μέν γῆν οὐδαμοῦ καθορᾶν, νήσους δ’ λαμπομένας μαλακῶ πυρί κατ’ ἀλλήλων ἀξαμειβούσας ἄλλην
ἄλλοτε χρόαν ὥσπερ βαθήν ἅμα τῷ φώτι ποικιλλομένω κατά τᾶς μεταβολᾶς. Φαίνεσθαι δ’ πλήθει μέν ἀναρίθμους μεγάθει δ’ ὑπερφυεῖς, οὐκ ἴσας δέ πάσας ἀλλ’ ὁμοίωε κυκλοτερεῖς οἴεσθαι δέ ταύταις τόν αἰθέρα κύκλω φερομέναις ὑπορροιζείν λίγυρως.
Εἶναι γάρ ὀμμλογουμένην τή τῆς κινήσεως λειότητι τήν πραότητα τῆς φωνῆς ἐκείνης ἐκ πασῶν συνηρμοσμένης, διά μέσου δ’ αὐτῶν
θάλασσαν ἤ λίμνην ὑποκεχύσθαι τοίς χρώμασι διαλάμπουσαν διά τῆς γλαυκότητος ἐπιμιγνυμένοις καί τῶν νήσων ὀλίγας μέν δί
ἐκλπείν κατά πόρον καί διακομίζεσθαι πέραν τοῦ ρεύματος, ἀλλᾶς δ’ πολλᾶς…ἐφέλκεσαι τή….σχεδόν ὑποφερομένης. Εἶναι δέ τῆς θαλάσσης πῆ μέν πολύ βάθος κατά νότον μάλιστα, πῆ δ’ ἀραιά τενάγη καί βραχέα, πολλαχή δέ καί ὑπερχεῖσθαι καί ἀπολείπειν αὐθίς οὗ μεγάλας ἐκβολάς λαμβάνουσαν, καί τῆς χρόας τό μέν ἄκρατον καί πελάγιον, τό δ’ οὗ καθαρόν ἀλλά συγκεχυμένον καί λιμνῶδες..»
Ερμηνεία
14
Κατήλθεν εις το άντρον του Τροφωνίου, αφού ετέλεσε τας νενομισμένας τελετάς εις το μαντείον τούτο. Αφού δε παρέμεινε κάτω επί δύο νύκτας και μιαν ημέραν, και πολλοί εκ των φίλων του ήρχισαν πλέον να απελπίζονται ότι δεν θα τον επανίδουν και οι οικείοι του έκλαιον αυτόν, την πρωίαν φαιδρότατος ανήλθεν. ευθύς δε ως διέφυγε τον
συναθροοισθέντα όχλον, προσκυνήσας τον θεόν, μας διηγείτο πολλά εκπληκτικά, τα οποία είδε και ήκουσε . Μας είπε λοιπόν ότι όταν κατήλθε εις το μαντείον συνήντησε πολύ σκότος καταρχάς, ακολούθως ευχηθείς ότι παρέμεινεν εξηπλωμένος επι πολύ χρόνον, χωρίς να έχει σαφή αντίληψη είτε εάν εγρηγόρει ήτο είτε εάν ωνειρεύετο αλλ’
ότι τω εφάνη ότι εδέχθη πλήγμα κατά της κεφαλής του, συνοδευόμενον με κρότον, οπότε αι ραφαί του κρανίου του διαστάσαι αφήκαν ελευθέραν την ψυχήν. Καθώς δε αναχωρούσα εκ του σώματος εισήλθεν εις αέρα διαυγή και καθαρόν πλήρης χαράς, τη εφάνη ότι τότε πρώτον ανέπνεεν, αφού μέχρι της στιγμής εκείνης είχε παραμείνει
ασφυκτιώσα εντός του σώματος και ότι καθίστατο μεγαλυτέρα ως συμβαίνει με ιστίον που φουσκώνει κατόπιν ότι ήκουσε να περιφέρεται υπεράνω της κεφαλής κάποιος υπόκωφος θόρυβος όστις άφηνε γλυκείαν φωνήν. Παρατηρήσας δε ουδαμού μεν έβλεπεν την γην, το βλέμμα του δε συνήντησε νήσους αι οποίαι έλαμπον με ήρεμον πυρ και ενήλλασσον τα χρώματα των, κατά δε τας μεταβολάς ταύτας το φως προσελάμβανε διαφόρουςχρωματισμούς .Τω εφαίνοντο δε αναρίθμητοι κατά το πλήθος και υπερφυσικού μεγέθους, ότι δεν ήσαν πάσαι ίσαι, αλλ’ άπασαι κυκλοτερείς ενόμιζε δε ότι κατά την κυκλωτερή αυτών κίνησαν, ο αιθήρ παρήγε τον υπόκωφον εκείνον θόρυβον η
δε γλυκύτης του εκπεμπομένου εκείνου ήχου ητο σύμφωνος με την λειότητα της κινήσεως αυτών και προήρχετο εκ της συνδυασμένης αρμονίας πασών των κινήσεων. Δια μέσου δε των νήσων τούτων ήτο διακεχυμένη θάλασσα ή λίμνη ,διαλάμπουσα από φωτεινά χρώματα, τα οποία επιμειγνυόμενα προσέδιδον εις το ύδωρ γλαύκον χρώμα και εκ των νήσων αυτών ολίγαι μεν εξέπλεον δια του στενού και διήρχοντο πέραν του ρεύματος, αι πλείσται όμως ενέπιπτον και παρεσύροντο υπο της δίνης, και σχεδόν εβυθίζοντο. Η δε θάλασσα ήτο κάπου μεν πολύ βαθειά, προ πάντων κατά τα νότια μέρη κάπου πάλιν παρουσίαζεν αραιά τενάγη και βραχέα εις πλέιστα πάλιν μέρη εχύνετο επι της ξηράς και απεσύρετο πάλιν, χωρίς η κίνησις αυτή να προσλαμβάνει μεγάλην έντασιν όσον δε αφορά τον χρωματισμόν της θαλάσσης άλλα μέρη αυτής ήσαν χρώματος αμιγώς θαλασσίου, αλλά δε ουχί καθαρού χρώματος συγκεχυμένου και λιμνώδους.

(μετ.Βαξεβανάκις.Εκδ.ΠΑΠΥΡΟΣ)
Σχόλια τῶν πολλῶ ἀπεγνωκότων αὐτόν ἤδη καί τῶν οἰκείων ὀδυρομένων

Σ’ αυτήν την πρώτη κιόλας Ενότητα, καταδείχνεται ότι η με οποιονδήποτε τρόπο παρουσία και επέμβαση ιερέων, όπως πολύ εσφαλμένα υποστηρίζεται, αποκλειόταν παντελώς.Ο κατερχόμενος ήταν μόνος  του.  Βρισκόταν εντελώς μόνος, και μάλιστα σ’ έναν αληθινό λάκκο με φίδια. Οι προτεινόμενες απάτες και εξαπατήσεις των μυουμένων, χαρακτηρίζουν ως αφελείς, όχι εκείνους προς τους οποίους απευθύνονται, αλλά εκείνους που τις ισχυρίζονται, υποβιβάζοντας και την οξύνοια των αρχαίων Ελλήνων, αλλά και το αξιόπιστο της αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας στο σύνολό της. Με πολύ απλή διατύπωση :
Η μύηση στο άδυτο του Τροφώνιου, ήταν κάτι περισσότερο σοβαρή, απ’ όσο μπορεί κάποιος σήμερα να υποθέσει, ή να φανταστεί.
ὡς πρώτον διέφυγε τόν ὄχλον
Τι να σημαίνει άραγε μόλις διέφυγε τον όχλον !!
Τι άλλο από την βάσιμη υπόθεση πως κατά την εξαιρετική και σπανιώτατη34 νύχτα που διαδραματιζόταν κάποια Κατάβαση, όλη η Πόλη της Λιβαδειάς, βρισκόταν σε κατάσταση εγρήγορσης. Άλλωστε οι Επιγραφές πληροφορούν ότι ήταν από τις ελάχιστες Ιερές Πόλεις. Είναι εύκολο να υποτεθεί ότι όλοι γνώριζαν πως κάποιος πάνω στο όρος, κάποιος
τολμηρός εθέλων και δυνάμενος, αναγόμενος πάνω από την απλή ανθρώπινη Συνθήκη επιχειρούσε το παράτολμο εγχείρημα. Ο χώρος γύρω από το άδυτο γέμιζε από κόσμο. Αυτό έχει μια λογική επίκουρη εξήγηση. Καμία Κατάβαση δεν ήταν ίδια με κάποια προηγούμενη. Όλες είχαν μιάν ιδιαιτερότητα. Μιά διαφορετικότητα. Η διαφορετική επίδραση του βέβαιου Έτερου Χρόνου, ήταν μια από τις αιτίες. Άλλη αιτία ήταν η δράση και αντίδραση ενός εκάστου των κατερχομένων, στην αντίστοιχη δράση και επίδραση του πολυσχιδούς ιονισμού, που εκδηλωνόταν μέσα στο άδυτο. Καθοριστικοί παράγοντες ήταν το DNA, η ομάδα αίματος, η κράση,

και  «..Ἕν Τροφωνίου τέ μήν καί γάρ τοῦτο μαντεῖον ἔστι ἕν Βιοωτία ἥρωος Τροφωνίου περί Λεβαδίαν Ὁ δεόμενος συγγενέσθαι τῷ δαιμόνιῳ, ἐνσκευασάμενος Ὀθόνη ποδήρει καί φοινικίδι, μάζας τέ ἐν χεροίν ἔχων, εἰσδύεται ὕπτιος κατά στομίου στενοῦ, καί τά μέν ἰδών, τά δέ ἀκούσας, ἀνεισιν αὔθις ὑποφήτης αὐτάγγελος..» Στράβ.9,2,38.
ἐπίσης στόν
Phil.V.A. 8,19
«..μόνον γάρ ἐκεῖνο (τό μαντεῖο) δι’ αὐτοῦ χρά τοῦ χρώμενου..»

 Κατηγορηματικά όχι. Οι αρχαίοι ιερείς, δεν είχαν την παραμικρή πιθανότητα να επιδράσουν στο δρώμενο. Μετέρχονταν την καλούμενη Ιερατική Τέχνη, αλλά ως εκεί. Το κάθε μυστήριο ήταν έργο αποκλειστικής συνέργειας και παρουσίας του θείου….
διαφορετικά ο Ιερός Τόπος δεν θα ήταν ‘’πλήρης θεού και θειότητος.’’  To κείμενο της Επιγραφής IG.VII.3055, καταγράφει ονομαστικά, και με λεπτομέρεια, όσους είχαν καταφέρει μια Κατάβαση στο άδυτο του Τροφώνιου. βεβαίως ο διαφορετικός ρυθμός της καρδιακής λειτουργίας, αφού ο ανθρώπινος οργανισμός επηρεαζόταν από το Υψίπεδο. Έχει παραμείνει μετέωρος ο λόγος, σχετικά με τα περίεργα και ερωτηματικά υποδήματα με τις υψηλές σόλες. Από την διήγηση του Πλούταρχου αβίαστα βγαίνουν πολλά διαφωτιστικά στοιχεία. Πρώτη και κυριότερη η αναμφίλεκτη πληροφορία :
«..ἔφη δέ καταβᾶς εἷς τό μεντεῖον περιτυχείν σκότω
πολλῶ τό πρώτον, εἴτ’ ἐπευξάμενος κεῖσθαι πολύν
χρόνον οὗ μάλα συμφρονῶν ἐναργώς εἴτ’ ἐγρήγορεν
εἰτ’ ὀνειροπολεῖ..»
Αφού κατέβηκε στο μαντείο, (προφανώς με τη χρήση της κλίμακας) αρχικά βρέθηκε μέσα σε σκοτάδι. Στην συνέχεια παρέμεινε για πολύ χρόνο ευχόμενος. Σ’ αυτήν την ενότητα καλό είναι να προσεχθεί το ρήμα ke‹sqai .
Σημαίνει : ήταν πλαγιασμένος, βρισκόταν ξαπλωμένος. Το κείμενο δεν κάν ει λόγο για καταβυθίσεις σε ποτάμια, ούτε και περιπλανήσεις σε άγνωστους χώρους. Οι οποίοι χώροι, σαφώς όπως υπερτονίζεται, θα υποδήλωναν μιάν απάτη. Περιγράφεται με σαφήνεια ότι ο κατερχόμενος βρισκόταν απλά ξαπλωμένος στο δάπεδο του μαντείου. Στο δάπεδο του χρηστηρίου. Υπάρχει απόδειξη. Επισυνάπτεται στο τέλος της διήγησης.
«..εἴτα μέντοι μετά μικρόν ἀνεγκῶν ὁρᾶν
Αὐτόν ἐν Τροφωνίου παρά τήν εἴσοδον,
οὗπερ ἐξ ἀρχῆς κατεκλίθη, κείμενον..»
Είδε τον εαυτό του στου Τροφωνίου, δίπλα στη είσοδο, εκεί ακριβώς που αρχικά κατακλίθηκε. Εκεί ακριβώς που ξάπλωσε. Επιβεβαιώνεται λοιπόν ότι στο μαντείο του Τροφώνιου, οι κατερχόμενοι, απλώς κάθονταν πάνω στην περιγραφόμενη Οπή. Στην συνέχεια της διήγησης την οποία παραθέτει ο Πλούταρχος, συναντιέται ο όρος
ροίζος.  Πάνω στο υψίπεδο, πάνω στο Ιερό Όρος του μαντείου του Τροφωνίου, συνέβαιναν τον καιρό της λειτουργίας, αλλά ασφαλώς συμβαίνουν και σήμερα, κάποιες εύκολο να διαπιστωθούν επιδράσεις.
1) τα ερυθρά αιμοσφαίρια, ανάλογα και με την κράση του μυούμενου, αυξάνονταν κατά 500.000 –
1.000.000,κατά κυβικό χιλιοστόμετρο.
2) η ίδια η αιμοσφαιρίνη παρουσίαζε αύξηση 10-15%
3) επερχόταν πολλαπλασιασμός του αίματος, επειδή στο σπλήνα και το ήπαρ ελαττώνονταν οι αιματαποθήκες.
4) η καρδιακή λειτουργία στρεφόταν σε ρυθμούς ταχύτερους, και εντονώτερους.
5) η αρτηριακή πίεση παρουσίαζε αύξηση.
6) η αγγείωση των ιστών του σώματος, έδειχνε δείκτη υψηλότερο, και η αιμόσταση δυσχεραινόταν.
7) Τέλος, το νευρικό σύστημα, βρισκόταν σε υπερευαισθητοποίηση, και η αναπνοή, το πνεύμα, βαθύτερο.
Όλα αυτά συνέβαιναν, και συμβαίνουν σε κάθε οργανισμό που βρίσκεται σε ύψος πάνω από 500 μέτρα,
«εξ αιτίας της αντισταθμιστικής προσπάθειας του οργανισμού, να προσλάβει την ποσότητα του οξυγόνου που
χρειάζεται, λόγω της ελαττωμένης περιεκτικότητας του οξυγόνου στο βουνό.»
( Ηρ.Γιαννακόπουλου, ‘ρος Παν.Αθηνών, Η Θάλασσα…… σελ.43-44)
Απόσπασμα από το Βιβλίο του κ. Στάθη Βαλλά : ΤΟ ΑΝΤΡΟΝ ΤΟΥ ΤΡΟΦ8ΝΙΟΥ, σελ.298
«..χρηστίριον ἔστι ἕν Λεβαδείαν, οἵτινες καταβάσιον καλούσιν. Στόμιον γάρ τί ἐστι, ὡς τά ἄκρα δύνασθαι μόνα τῶν ποδῶν
χωρῆσαι. Οἱ οὔν τῷ θεῷ χρώμενοι ἀγνεύσαντας πρώτον ὠρισμένας ἡμέρας καί κοσμήσαντες ἑαυτούς ἱερῶ τινι σχήματι καί
ἀμφοτέραις ταίς χερσί τοιαύτας μάζας λαβόντες οὕτω καθίζουσιν ἐπί τό στόμιο..»
Σχ.Αριστφν.Νεφ.508,b5 και Σούδα, Τροφωνίου

Ο πολύ σημαντικός όρος σχλιάσθηκε ήδη. Ερμηνεύεται όχι αυθαίρετα, ως ο θόρυβος του αίματος από τον λαιμό του κριού. Η όλη Ακολουθία έχει και συνέπεια και αποδείξεις. Μέχρι την στιγμή της εκδήλωσης του ροίζου, βρίσκεται (ενδεχομένως) με την μεσολάβηση, του προηγηθέντος κρότου και του επακόλουθου πλήγματος, της κεφαλής, σε κατάσταση ομολογημένης ψυχικής ελευθερίας.

«..Ψυχήν, ὡς δ’ ἀναχωροῦσα κατεμίγνυτο  Πρός ἀέρα διαυγῆ καί καθαρόν ἀσμένη..» (Η ψυχή, αναχωρούσα εκ του σώματος εισήλθεν εις αέρα διαυγή και καθαρόν πλήρης χαράς) Η όλη κατάσταση αρχίζει να διαφοροποιείται αμέσως μετά, την εκδήλωση του ροίζου – ρόχθου. (ήκουσε να περιφέρεται υπεράνω της κεφαλής κάποιος υπόκωφος θόρυβος όστις άφηνε γλυκειάν φωνήν. Παρατηρήσας δε ουδαμού μεν έβλεπεν την γην ,το βλέμμα του δε συνήντησε νήσους αι οποίαι έλαμπον με ήρεμον πυρ και ενήλλασσον τα χρωματά των, κατά δε τας μεταβολάς ταύτας το φως προσελάμβανε διαφόρους χρωματισμούς.) Η αναφορά των χρωμάτων εξακολουθεί σε όλη την διήγηση. «..τοίς χρώμασι διαλάμπουσαν …καί τῆς χρόας τό μέν ἄκρατον καί πελάγιον..» (διαλάμπουσα από φωτεινά χρώματα , όσον δε αφορά τον χρωματισμόν της θαλάσσης άλλα μέρη αυτής ήσαν χρώματος αμιγώς θαλασσίου….) Το εκπληκτικό και αναφερόμενο στο κείμενο Φαινόμενο, παύει να γεννάει ερωτηματικά και απορίες, αφού όχι μόνον δικαιολογείται, αλλά και αποδείξεως δεκτικόν γίνεται, ακόμη και σήμερα, όταν το πυριτολιθικό πέτρωμα αναγκασθεί σε παραγωγή και εκδήλωση φωταύγειας . Ένας ιονισμός, και μάλιστα έγχρωμης φωταύγειας επιτυγχάνεται με αίμα….

Συμβαίνει όταν το αίμα έρχεται σε επαφή με τον πυριτόλιθο. Το κάθε μυστήριον, παλιότερο, αλλά και νεώτερο, περιλαμβάνει προσδοκία, και εκδήλωση φωτός. Το ίδιο το μυστήριο είναι ένα Φως. Έτσι ο κάθε μυούμενος φωτίζεται από την γνώση και την συμμετοχή του σ΄αυτό. Έτσι εικονίζεται να διαχέει, ή να διαχέεται από φως…. Εκείνος είναι ο κρίσιμος χρόνος της λειτουργίας, των υποδημάτων με τα υψηλά καττύματα. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ανάγκη μιας τέτοιας υπόδησης. Ο μυούμενος φορώντας υψηλές δερμάτινες σόλες, προστατευόταν από τον ιονισμό. Από έναν υψηλής ή επικίνδυνης χαμηλής έντασης, ιονισμό. Τότε ακριβώς φέρεται να μην έχει επαφή με τη Γη.
..Ἀναβλέψας δέ τήν γῆν οὐδαμοῦ καθορᾶν..
(Παρατηρήσας δε ουδαμού μεν έβλεπεν την γην.) Πρόσθετο αποδεικτικό στοιχείο, της έκθεσης σε μια άκρως επικίνδυνη ακτινοβολία, και του κινδύνου που διέτρεχε, προκύπτει από την συνάφεια. «..Ἄδυτα οἴα τά λεγόμενα τοῦ Τροφωνίου ὑπό μυχοίς γῆς
Ὄντα καί τούς ἐκεῖ κατιόντας ἐμπλήττοντα..»

Σχόλια στον Κλήμη.(5048)299,29
Η μνημονευόμενη εδώ έμ-πλήξη, στην κύρια ερμηνεία της είναι εκείνη που εξασκείται επί της κεφαλής. Συνηθέστατα από είδος κεραυνού. Από κάποιο είδος ιόντος. Συγγενής όρος είναι η γνωστότερη ηλεκτροπληξία. Αν τώρα κάποιος αντιτείνει λόγο αμφισβήτησης, στην εκδήλωση έμ-πλήξης μέσα στο άδυτο του Τροφώνιου, και μάλιστα από καθαρή πρόκληση είδους ήλεκτρο-πληξίας θα πρέπει προηγουμένως, να δικαιολογήσει την απαραίτητη ύπαρξη ήλεκτρου μέσα σε όλους τους αρχαιοελληνικούς τάφους…… Μια συνέχεια του δρώμενου, που βρίσκεται σε άλλο κείμενο, γίνεται επιβεβαιωτική:

«..τόν δέ ἀναβάντα παρά τοῦ Τροφωνίου παραλαβόντας αὔθις οἱ ἱερεῖς… κομίζουσι κάτοχον τέ ἔτι τῷ δείματι καί ἀγνώτα ὁμοίως αὐτοῦ τέ καί τῶν πέλας…ἀποθάνειν δέ οὐδένα τῶν καταβάντων λέγουσιν..» Παυσανίας ΙΧ,39

Η έκθεση σ’ έναν διαφορετικό κάθε φορά ιονισμό και υπεριονισμό, ήταν βέβαιη, επιζητούμενη, αλλά και άκρως επικίνδυνη. Οι συνέπειες ήταν αναπόφευκτες. Ένας ιονισμένος με φωταύγεια άνθρωπος, εύλογα δεν είχε, δεν μπορεί να είχε γνώση και επίγνωση αυτού τε και των πέλας. Η έκρυθμη κατάσταση του αναβαίνοντος από το άδυτο του Τροφώνιου, ήταν παροιμιώδης.
1)Εἴς Τροφωνίου μεμάντευται: ἐπί τῶν σκυθρωπῶν  καί ἀγέλαστων, οἱ γάρ καταβαίνοντας εἷς Τροφωνίου, λέγονται τόν ἑξῆς χρόνον ἀγέλαστοι εἶναι. Ap.Par.(9009)6,82,1 2)Εἴς Τροφωνίου μεμάνταυται: ἐπί τῶν ἀγέλαστων καί Συνωφρυωμένων. Φάσι γάρ τούς εἷς Τροφωνίου καταβαίνοντας ἀφαιρεῖσθαι τόν γέλωτα. Zen.Soph.(0098)1,3,61 3)Ἐν Λεβαδείᾳ…4)Πόπανα…5) δυσχερές πάσχωσιν…6) Ὅθεν καί παροιμία ἐπί τῶν ἀγελάστων καί συνωφρυωμένων “ἔς Τροφωνίου μεμάνευται” Σχόλια στον Αριστοφάνη (5014)1,508,3 Αυτή λοιπόν την σωματική απορρύθμηση, που ασφαλώς δεν ήταν έργο των ιερέων, αποκαθιστούσε μία επίσης παρερμηνευόμενη Ανάδωση και Ανάπεμψη στη Λοκρίδα και την Φωκίδα. Οι άνθρωποι δεν έβγαιναν στην Φωκίδα και την Λοκρίδα, μέσα από υπόγειες διαδρομές, όπως πολλοί πιστεύουν. Το πραγματικό νόημα προκύπτει από την ορθή αντίληψη του κειμένου :
«..Ἀναδίδωσι δ’ ἡ γῆ τούς μέν οὐ πορρώ, τούς δέ πορρωτάτω, καί γάρ ὑπέρ Λοκρούς ἀναπέμπονται καί ὑπέρ Φωκέας, οἱ δέ πλεῖστοι
περί τά Βοιωτῶν ὅρια..» Φιλόστρατος. Τα εις Απ.Τυαν.ΧΙΧ,ΧΧ

Ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια της γής, άλλοι εκεί κοντά, άλλοι πολύ μακρυά, και πολλές φορές μετά τη χώρα των Λοκρών και την Φωκίδα. Αναδίδωμι : από τις 10 ερμηνείες «επί της γης = παράγω» Αναπέμπω : από τις 11 ερμηνείες «πέμπω επάνω» Για την αιτία της Ανάπεμψης στα παράλια της Φωκίδας, διαφωτιστικό γίνεται κάποιο απόσπασμα από τον Στράβωνα. Στον χώρο εκείνο, φύτρωνε και ευδοκιμούσε ένα φυτό που έκανε τους ανθρώπους να γελούν.
Εκεί φύτρωνε ό έλλέβορος ό άστείος. Ένα φυτό με γελαστικές ιδιότητες. Στα παράλια της Φωκίδας, όσοι, για όποιονδήποτε λόγο είχαν χάσει την ευθυμία και το γέλιο τους, εκεί τα ξανάβρισκαν. Η δυσερμήνευτη Ανάδωση και Ανάπεμψη στα όρια, και πρωτίστως στα παράλια, της τριθάλαττης Βοιωτίας, ήταν ο καταλληλότερος τόπος για την επανένταξη του απορρυθμισμένου, ψυχολογικά και σωματικά ανθρώπου, σε ιαματική επαναφορά, και κανονικές συνθήκες διαβίωσης.
Δεν «έβγαιναν» στην Φωκίδα μέσα από υπόγειες σήραγγες, όπως αφελώς διαιωνίζεται, αλλά επισκέπτονταν κυρίως την παραλία της Αντικύρας, επειδή εκεί υπήρχε βιοτεχνία κατεργασίας ελλέβορου, που ήταν ενδεδειγμένος και αποτελεσματικός στην αποκατάσταση ψυχικών παθήσεων. Στην αρχαιότητα περιέπαιζαν μάλιστα τους φρενοβλαβείς, με την παροιμία :
Αντικύρας σε δεί.39
37«..Πόλις ἀρχαία Κίρρα, ἐπί τή θαλάττη ἱδρυμένη, ἀφ’ ἧς ἀνάβασις εἴς Jελφούς πρόκειται δέ της Κίρρας τό Κρισαῖον πεδίον εὐδαῖμον. Εἴτα Ἀντικύρα, καί δή φάσιν ἐκεῖ τόν ἑλλέβορον φύεσθαι Τόν ἀστεῖον, ἐνταύθα δέ σκευάζεσθαι βέλτιον, καί διά τοῦτο ἀποδημείν δεῦρο πολλούς καθάρσεως καί θεραπείας χάριν, γίνεσθαι γάρ τί σησαμοειδές φάρμακον ἐν τή Φωκική, μεθ’ οὗ σκευάζεσθαι τόν Οἰταῖον ἑλλέβορον..» Στράβων Γεωγραφικά 9,3,3
«…Όλοι οι ειδικοί συμφωνούν ότι το θαλάσσιο κλίμα επιφέρει : 1) Την γαλήνη και την ανάπαυση του πνεύματος. 2)Μια κατάσταση γενικής χαλαρώσεως, και ηρεμίας που εκδηλώνεται με την καταπράϋνση και ισορροπία του νευροφυτικού συστήματος. Η θεραπεία κοντά στη θάλασσα εξ άλλου επενεργεί στις διάφορες λειτουργίες, των σπλάχνων και των άλλων οργανικών συστημάτων, ακόμη και στις διαταραχές του νευροφυτικού μας συστήματος, και γενικά στην όλη ψυχοσωματική μας κατάσταση. Είναι μια επενέργεια που ευνοεί και διευκολύνει την επάνοδο του οργανισμού στην ομαλότητα, ενισχύει τις διάφορες τοπικές θεραπείες, και οδηγεί στην αποκατάσταση των διαταραγμένων σωματικών και ψυχικών λειτουργιών.»
Απόσπ. από την Πραγματεία ‘’Η ΘΑΛΑΣΣΑ’’ του Ηρ.Π.Γιαννακόπουλου, Δρος Παν.Αθηνών.Εκδ. ’’Σκαραβαίος.’’9 Με επίκαιρο χαρακτήρα : «..Πλάττων καί μύθους παράγων πραττέω μή πρός Ἄνδρας, ἀλλά πρός παίδας…. Εἰ μέν οὔν ἠμεῖς σοί παῖδες ἐφάνημεν, Ἀντίκυρας σοί δεῖ..» Φλάβιος Κλάυδιος (2003) 1,19,7 (Πλάτωντας και παράγωντας μύθους, μη το κάνεις απευθυνόμενος προς εχέφρονες άνδρες, αλλά προς άμυαλα ακόμη παιδιά. Εάν λοιπόν νομίζεις ότι εμείς είμαστε παιδιά τότε σου πρέπει η Αντίκυρα).

Η ορθώτερη ωστόσο κατανόησή του Όλου Δρώμενου, και του αίσιου τέλους που επερχόταν, εξακριβώνεται στο κείμενο του πολύπαθου Παυσανία. Ο Περιηγητής σημείωσε ήδη ότι μετά την άνοδο από το άδυτο, οι συνοδοί οδηγούν τον μυηθέντα :

«..Ἔς τό οἴκημα, ἔνθα καί πρότερο0ν διητάτο παρά τέ Τύχη καί δαίμονι ἀγαθοίς, ἔς τοῦτο ἀράμενοι κομίζιυσι κάτοχον τέ ἔτι τῷ δείματι καί ἄγνωτα ὁμοίως αὐτοῦ τέ καί τῶν πέλας. Ὕστερον μέντοι τά τέ ἄλλα οὐδέν τί φρονήσει μεῖον ἤ πρότερον καί γέλως
ἐπάνεισιν οἱ..». Παυσανίας ΙΧ,39,13
(στο οίκημα ,όπου έμενε και πρωτύτερα, πλησίον της καλής Τύχης, και του αγαθού δαίμονος καταφοβισμένον ακόμη και μη δυνάμενον να γνωρίσει μήτε τον εαυτό του, μήτε τους άλλους. Ύστερον όμως συνέρχεται, και έχει όχι ολιγωτέραν φρόνησιν από πρωτύτερα, και το γέλιο επανέρχεται σ’ αυτόν. μετ.Βαξεβανάκις) Όλα δείχνουν ότι ο φωτισμένος και διάπυρος μύστης, είχε ανάγκη απαραίτητης ενυδάτωσης με το ψυχρό νερό, της Έρκυνας, και των φροντίδων του Ασκληπιείου, που λειτουργούσε στις πηγές της. Άλλωστε, όλες οι δοξασίες πρεσβεύουν ότι η κοινωνία με τον Άδη, έχει ως συνέπεια μια κατάσταση αφυδάτωσης, και μια επακόλουθη έλλειψη υγρασίας. 

***
Στο σημείο αυτό, η κατά το δυνατόν, γνωριμία της ‘’εις Τροφωνίου Καταβάσεως,’’ κινούμενη σε μια αποδεκτή και επιστημονικά υποβαλλόμενη μέθοδο ενιαίας ερμηνείας, περατώνεται. Η Πανεπιστημιακώς υποστηριζόμενη Ενιαία Ερμηνεία, του όποιουδήποτε κειμένου, παραστάσεως ή εικόνας, ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο παρατηρημένων υποκειμενικών παρερμηνειών. Υποκειμενικές και αποσπασματικές προσεγγίσεις αρχαίων μαρτυριών, πάντα θα
διατρέχουν τον κίνδυνο, σπασμωδικών και ανακόλουθων συμπερασμάτων. Αν ακόμη στην σημερινή Λιβαδειά, μερικοί ερρασιτέχνες, αλλά και επιστήμονες ψάχνουν για το «άγνωστο μαντείο του Τροφωνίου,» και με επίταση το «τοποθετούν» στον λόφο του Κάστρου, θα πρέπει να έχουν κατά νού, τις συνεχόμενες καθοριστικές, όσο και απαράβλεπτες προϋποθέσεις.
Προϋπόθεση πρώτη :
Η γραπτή μαρτυρία του Περιηγητή, που ως αυτόπτης μάρτυς καταθέτει το εξής :
«..διείργει δέ ἀπ’ αὐτῆς (τῆς πόλεως) τό ἄλσος τοῦ Τροφωνίου ὁ ποταμός Ἔρκυνα..»
Κατά λέξη : διαχωρίζει δε από αυτής της πόλεως, το άλσος του Τροφωνίου, ο ποταμός Έρκυνα.
(Την ξεχωρίζει από το ιερόν δάσος του Τροφωνίου ο ποταμός Έρκυνα. μεταφρ.Βαξεβανάκη)
Αυτή η φράση θα πρέπει να αναγνωσθεί πάμπολλες φορές για να γίνει κατανοητή. Αυτή η φράση η οποία διαβάζεται επιδερμικά στο σημασιολογικό της νόημα και ανάπτυγμα δηλώνει και πιστοποιεί μαθηματικά, γεωμετρικά και αρχιτεκτονικά ότι μια ολόκληρη Πόλη διαχωρίζεται από ένα ιερό άλσος (δάσος) με ένα ποτάμι.
Από την παρεμβολή ενός επώνυμου ποταμού.

Από την παρεμβολή ενός επώνυμου ποταμού, που το όνομά του σημαίνει : φράγμα, έρκος, Έρκυνα.
Ο αυτόπτης μάρτυς, (και όχι ο σημερινός αυθαίρετος φαντασιοκόπος) περιγράφει ότι πάνω από το άλσος, πάνω από το συγκεκριμμένο άλσος, που βρίσκεται απέναντι από την Πόλη, στη κορυφή του όρους βρίσκεται το μαντείο του Τροφωνίου. Προσωπικά δεν έχω ιδιαίτερες γνώσεις ούτε μαθηματικών, ούτε γεωμετρίας, ούτε αρχιτεκτονικής, αλλά ωστόσο είμαι σε θέση να διακρίνω ότι ο λόφος του Κάστρου δεν βρίσκεται ούτε απέναντι από το ποτάμι, ούτε απέναντι από την Πόλη. Ούτε την σύγχρονη, ούτε και την αρχαία. Ώστε το βέβαιον είναι ότι, κάποιος, ή κάποιοι αδυνατούν να κατανοήσουν το αρχαίο κείμενο…… 

Προϋπόθεση δεύτερη :
«..ἀνάβασι δ’ ἐπί τό μαντεῖον καί αὐτόθεν ἰούσιν ἔς τό πρόσω τοῦ ὅρους, Κόρης ἐστί καλούμενη θήρα καί Διός Βασιλέως ναός..»
( Όταν αναβώμεν εις το μαντείον και απ’ αυτού βαδίσωμεν προς τα εμπρός του όρους, είναι το ονομαζόμενον  κυνήγιον της Κόρης, και ναός του Βασιλέως Διός).
Μετ.Βαξεβανάκη
Εκείνος λοιπόν που θα προσπαθήσει να πείσει τον όποιονδήποτε, ότι βαδίζοντας μπροστά πάνω στον λόφο του Κάστρου, θα συναντήσει αμέσως μετά τον ναό του Διός Βασιλέως, κάπου θα έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα.
Και μια ακόμη επιβαρυντική παράγραφος :
«..ὀρᾶται (τό μαντεῖον) δ’ οὐκ ἕν τῷ ἱερῷ, μικρόν δ’ ἄνω τοῦ ἱεροῦ ἐν γήλοφο..»
(φαίνεται το μαντείο όχι στο Ιερό, αλλά σε μικρή απόσταση πάρα πάνω σ’ έναν γήλοφο.)
Το μαντείο φαίνεται πάνω σ΄έναν γήλοφο. Σ’ ένα λόφο από γή, από χώμα. Εκείνος λοιπόν που θα προσπαθήσει να πείσει τον όποιονδήποτε, ότι ο λόφος του Κάστρου είναι γήλοφος, πρέπει επίσης, να έχει χάσει την επαφή με την
πραγματικότητα.

Ένα τέταρτο επισυναπτόμενο :
«..Τό ἐνεῦθεν ὑπό τῶν ἱερῶν οὐκ αὐτίκα Ἐπί τό μαντεῖον, ἐπί δέ ὕδατος πηγᾶς ἄγεται..».
(μετά το λουτρό στον ποταμό από τους ιερείς όχι αμέσως στο μαντείο, αλλά προηγουμένως σε νερού πηγές οδηγείται.)
Εκείνος λοιπόν που θα προσπαθήσει να πείσει τον όποιονδήποτε, ότι το μαντείο του Τροφώνιου βρίσκεται στον λόφο του Κάστρου, πρέπει απαραιτήτως να δείξει και νερού πηγές, (και όχι τις πηγές νερού της Έρκυνας) οι οποίες να παραβρίσκονται ανάμεσα στο ποτάμι και τον λόφο του Κάστρου.

Υπάρχει και πέμπτο διαλυτικό :
Η Αρχαιολογική Εταιρεία πραγματοποίησε ανασκαφές στον λόφο του Κάστρου, για την ανακάλυψη του μαντείου του Τροφωνίου. Ο έφορος αρχαιοτήτων που έκανε την ανασκαφή κατέγραψε τα εξής : ‘’ Ούτω κατελήξαμεν εις την γνώμην, ότι ούτε εν τω Κάστρο, ούτε εν τω κοίλω πως χώρω, προς Β. αυτού μέχρι της βραχώδους κορυφογραμμής της Αγ.Άννης ήτο ποτέ αρχαίον τι κτίσμα θαμιζόμενον και λατρευόμενον. Επειδή δε πλήν μεσαιωνικών δια στιλπνού γανώματος επενδεδυμένων θραυσμάτων αγγείων ουδέν αρχαιότερον λείψανον εύρομεν, συμπεραίνομεν ότι προ του μεσαίωνος το Κάστρο ήτο βράχος άγριος και ακατοίκοιτος.
ΠΡΑΚΤΙΚΑ Αρχ.Ετ.1912 σ.28 ‘’
Από ένα τέτοιο ακραίο σημείο αναφοράς, ημίεργο θα φάνταζε να ελλέπει μια νύξη και προς τους παντοειδούς θέσεως και προαιρέσεως φαντασιόπληκτους ερασιτέχνες της Λιβαδειάς. Αναζητείται λοιπόν έστω και μία μόνον μαρτυρία, της εποχής που λειτουργούσε το αρχαίο μαντείο, η οποία να δηλώνει ότι ο κατερχόμενος στο άδυτο του Τροφώνιου,
περνούσε μέσα από τρύπα, μέσα από όποιουδήποτε είδους τρύπα, και στην συνέχεια, να έβγαινε σε κάποιον άλλο χώρο. Τέτοια μαρτυρία δεν υπάρχει. Αντίθετα όλα τα σχετικά Κείμενα περιγράφουν με σαφήνεια, ότι ο κατερχόμενος απλά καθόταν πάνω σε κάποια οπή, σε κάποιο κοίλωμα με εύρος δύο σπιθαμών και ύψος μιάς, το οποίο χώραγε μόνον τα άκρα των ποδιών, και δεν ήταν άλλο, από την αρχική Θήκη. Την οστεοθήκη στο γάπεδο – δάπεδο του τάφου – αδύτου, στην οποία είχαν εναποτεθεί τα οστά του επώνυμου ήρωα θεού. Ώστε εκείνοι που προτείνουν μιαν αντικατάσταση του μαντείου με το «Καταλανικό δίπατο» Αγία Άννα – Αγία Βαρβάρα, χρειάζεται να επαναθεωρήσουν αυτήν την άποψη. Τα πέτρινα τόξα που υποστηρίζουν την ανωδομή, δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ από
την Ελληνική αρχιτεκτονική.

Στην παράγραφο που ακολουθεί διακρίνεται και το Ποιητικόν Αίτιον της σχετικής με την Μύηση στο Τροφώνειο αναφοράς.
Ο ερευνητής που πραγματοποίησε αρχαιολογικές ανασκαφές ο ίδιος, με τη εποπτεία και διεύθυνση της Θ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων, πάνω στον λόφο ‘’Προφήτης Ηλίας’’ και λίγο πριν τον ναό του Διός Βασιλέως, δείχνει όχι μόνον τα ίχνη, αλλά τον ίδιο τον λέοντα. δείχνει το μαντείο του Τροφώνιου. δείχνει εκείνο ακριβώς που περιέγραψε ο Παυσανίας : «..Ὀπή μεταξύ τοῦ ἐδάφους τέ καί τοῦ οἰκοδομήματος σπιθαμῶν τό εὖρος δυό, τό δέ ὕψος ἐφαίνετο εἶναι σπιθαμῆς..»
Ο ερευνητής δείχνει ως απόδειξη αναμφισβήτητη την οπή στο δάπεδο του αδύτου. Η οπή είναι ένα κατάλοιπο του μνημείου, που ήταν περίπου αδύνατο να καταστραφεί…
Επιμέλεια : Γιώτα Βαλλά  Θρησκειολόγος
Το Κείμενο σε πολλά επεξεργάστηκε αλλά και διατυπώθηκε από τον κ.Στάθη Βαλλά

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.