Δίστομο – Άμβροσσος – Σχιστή οδός – Κίρφη – Πλείστος ποταμός – Κίρρα – Κρίσα

Το Δίστομο  χάρτης και οδηγίες πρόσβασης   

4είναι ένας ημιορεινός οικισμός στο νοτιοδυτικό τμήμα της επαρχία Λιβαδειάς του νομού Βοιωτίας, δημοτική ενότητα του Καλλικρατικού δήμου Διστόμου-Αράχωβας-Αντίκυρας και έδρα του δήμου με τρεις οικισμούς , τον οικισμό του Διστόμου, τον οικισμό της Παραλίας Διστόμου και

τον οικισμό του Αγίου Νικολάουχάρτης και οδηγίες πρόσβασης

Ο πραγματικός πληθυσμός του οικισμού, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, είναι 2.048 κάτοικοι. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού Βοιωτίας, χτισμένο σε μία μικρή πεδιάδα που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Κίρφη, Παρνασσός και Ελικώνας.Απέχει 160 χλμ από την Αθήνα, 25 χλμ απο τη Λιβαδειά, 13 χλμ από την Αράχωβα, και 15 περίπου χιλιόμετρα από τη Δεσφίνα.

Στην αρχαιότητα το Δίστομο λεγόταν ΄Αμβροσσος ή Άμβρωσσος ή Άμφρυσσος και ανήκε στην Φωκίδα[1]. Ιδρύθηκε από τον ομώνυμο ήρωα και στην πόλη υπήρχε ιερό της θέας Άρτεμης Δικτυνναίας.

Η ΄Αμβροσσος ήταν μία από τις πόλεις που κατέστρεψε ο Περσικός στρατός του Ξέρξη στο πέρασμά του από την Φωκίδα.[2] Ξεθεμελιώθηκε το 346 π.χ. από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα κατά τον Ιερό πόλεμο και γρεμίστηκε το διπλό τέιχος[3] της πόλης το οποίο επαναχτίστηκε λίγο πρίν από τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.χ.) και το 198 π.χ. κυριεύτηκε από τους Ρωμαίους με αρχηγό τον Φλαμινίνο. Όταν την επισκέφθηκε ο Παυσανίας μας λέει ότι μεγάλο μέρος της πεδιάδας που την περιβάλλει καταλαμβάνεται από αμπέλια και υπάρχει ένας θάμνος στην περιοχή που ονομάζεται κόκκος και χρησιμοποιήτε για βαφή. Από ενεπίγραφη πλάκα του 3ου αιώνα μ.χ. μαθαίνουμε ότι στην Αμβρυσσό γίνονταν κάθε τετραετία γυμναστικοί και ιππικοί αγώνες. Έχει βρεθεί μία αναθηματική επιγραφή στο Κορύκειο Άνδρο του Παρνασσού που αναγράφει το όνομα ενός Αμβρύσσιου. Συγκεκριμένα αναφέρει «ΕΥΣΤΡΑΤΟΣ ΑΛΚΙΔΑΜΟΥ ΑΜΒΡΥΣΙΟΣ ΣΥΜΠΕΡΙΠΟΛΟΙ ΠΑΝΙΝΥΜΦΑΙΣ», σε βάση μαρμάρινη και σε δυο αγγεία πήλινα για την αφιέρωση του σπηλαίου.

Βυζαντινή, Νεότερη και Πρόσφατη ιστορία

Επί Βυζαντινής Αυτοκρατορίας η περιοχή δέχτηκε επιδρομές από Γότθους, Ούννους και Σλάβους. Μετά την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 μ.χ., κυριάρχησαν στην περιοχή οι Φράγκοι, οι Ενετοί, οι Καταλανοί και τέλος οι Τούρκοι. Είναι από τα λίγα μέρη της περιοχής που πέρασαν αδιάλειπτα στην ιστορία χωρίς ερήμωση. Από ευρωπαίους περιηγητές ( 1610 – 1895 ), (Από τους τελευταίους ο Αυστριακός Ludwig Salvator ), έχουμε μαρτυρίες για αρχαία έθιμα από τους κατοίκους του Διστόμου, και για μέρος που αριθμούσε 110 μέχρι 130 σπίτια ( 1776 ).Επίσης για αυστηρά μονόγλωσσο μέρος, πράγμα που σχολίασαν όλοι οι περιηγητές, γιατί εκείνη την περίοδο ( από το 1400 ) είχαν εισβάλλει Σλάβοι και Αλβανοί[4] στην ευρύτερη περιοχή Βοιωτίας και Αττικής, με αποτέλεσμα να μην ακούνε την ελληνική γλώσσα οι ευρωπαίοι περιηγητές σε άλλα μέρη [5]

Κατά την Επανάσταση του 1821 στο Δίστομο έγιναν δύο μάχες : η πρώτη στις 9 Μαΐου 1825 και η δεύτερη τον Ιανουάριο του 1827. Το Δίστομο συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913 και στη Μικρασιατική εκστρατεία 1921-1922

Το Δίστομο έγινε ιδιαίτερα γνωστό για τη σφαγή που πραγματοποιήθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 10 Ιουνίου του 1944. Την ημέρα αυτή οι Γερμανοί προχώρησαν σε εκτεταμένες σφαγές αφήνοντας πίσω τους 218 νεκρούς, ανάμεσά τους και βρέφη [6]. Η θηριωδία αυτή ξεσήκωσε παγκόσμια κατακραυγή και ακόμα και σήμερα προκαλεί συγκίνηση. Σε εξέλιξη βρίσκεται και η αγωγή των θυμάτων του Διστόμου, εναντίον του Γερμανικού Δημοσίου, θέμα που αποτελεί παγκόσμια είδηση και πάντα παρακολουθείται με ενδιαφέρον εδώ και αρκετά χρόνια με πρωτοπόρους στον αγώνα της δικαίωσης τον Θηβαίο Δικηγόρο Ιωάννη Σταμούλη και τον Διστόμίτη αστροφυσικό και μεταφραστή Αργύρη Σφουντούρη, που έγινε ταινία η ζωή του (Ένα τραγούδι για τον Αργύρη) και έκανε τον γύρω του κόσμου προσφάτως[7]

Έθιμα

Το ένα εθιμο λοιπόν που υπάρχει ακόμη και σήμερα την περίοδο των απόκρεω και που το συνάντησαν οι περιηγητές, είναι οι περίφημοι Κουδουναραίοι, που ντυμένοι με προβιές και φύλλα ελιάς βγαίνουν στους δρόμους και αλαλάζουν φέρνοντας την άνοιξη.

Άλλο έθιμο ήταν την περίοδο του Αγίου Γεωργίου στο πολύ παλιό εκκλησάκι που υπάρχει λίγο έξω από το Δίστομο ο διαγωνισμός δύναμης στην άρση πέτρας, έθιμο που υπάρχει σήμερα στην Αράχωβα καθώς εδώ οι νέοι το εγκατέλειψαν.

Αξιοθέατα

  • Η Μουσειακή συλλογή Διστόμου
  • Το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού στο χώρο του παλιού Δημοτικού Σχολείου Διστόμου
  • Το Μαυσωλείο των θυμάτων της 10ης Ιουνίου 1944 στο λόφο Κάναλες .
  • Η Ακρόπολη της ΄Αμβροσσου

Προϊόντα

Τα σημαντικότερα προϊόντα που παράγονται στην περιοχή είναι τα εξής:

  • Ελιές και Λάδι
  • Σταφύλια και Κρασί
  • Κρέατα
  • Τυροκομικά προϊόντα
  • Μέλι

Δείτε επίσης

Παραπομπές

  1. Βικιθήκη Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά.XXXVI. ἐς δὲ Ἄμβροσσον στάδιοι περὶ ἑξήκοντά εἰσιν ἐκ Στίρεως: πεδιὰς ἡ ὁδός, ὀρῶν ἐν μέσῳ πεδίον κείμενον. ἄμπελοι δὲ τὸ πολύ εἰσι τοῦ πεδίου, καὶ ἐν γῇ τῇ Ἀμβροσσέων συνεχεῖς μὲν ὥσπερ αἱ ἄμπελοι, πεφύκασι μέντοι καὶ αἱ θάμνοι: τὴν δὲ θάμνον ταύτην Ἴωνες μὲν καὶ τὸ ἄλλο Ἑλληνικὸν κόκκον, Γαλάται δὲ οἱ ὑπὲρ Φρυγίας φωνῇ τῇ ἐπιχωρίῳ σφίσιν ὀνομάζουσιν ὗς. γίνεται δὲ αὕτη μέγεθος μὲν ἡ κόκκος κατὰ τὴν ῥάμνον καλουμένην, φύλλα δὲ μελάντερα μὲν καὶ μαλακώτερα ἢ ἡ σχῖνος, τὰ μέντοι ἄλλα ἐοικότα ἔχει τῇ σχίνῳ. [2] ὁ δὲ αὐτῆς καρπὸς ὅμοιος τῷ καρπῷ τῆς στρύχνου, μέγεθος δέ ἐστι κατὰ ὄροβον. γίνεται δέ τι ἐν τῷ καρπῷ τῆς κόκκου βραχὺ ζῷον: τοῦτο εἰ ἀφίκοιτο ἐς τὸν ἀέρα πεπανθέντος τοῦ καρποῦ, πέτεταί τε αὐτίκα καὶ ἐοικὸς κώνωπι φαίνοιτο ἄν: νῦν δὲ πρότερον, πρὶν ἢ τὸ ζῷον κινηθῆναι, συλλέγουσι τῆς κόκκου τὸν καρπόν, καὶ ἔστι τοῖς ἐρίοις ἡ βαφὴ τὸ αἷμα τοῦ ζῴου. [3] ἡ δὲ Ἄμβροσσος κεῖται μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸν Παρνασσόν, τὰ ἐπέκεινα δὲ ἢ Δελφοί: τεθῆναι δὲ τὸ ὄνομα τῇ πόλει ἀπὸ ἥρωός φασιν Ἀμβρόσσου. Θηβαῖοι δὲ ἐς τὸν Μακεδόνων καὶ Φιλίππου καθιστάμενοι πόλεμον περιέβαλον τῇ Ἀμβρόσσῳ διπλοῦν τεῖχος: τὸ δέ ἐστιν ἐπιχωρίου λίθου, χρόαν μέλανος, ἐς τὰ μάλιστα ἰσχυροῦ: κύκλος δὲ ἑκάτερος τοῦ τείχους πλάτος μὲν ἀποδέων ὀλίγον ἐστὶν ὀργυιᾶς, τὸ δὲ ὕψος ἐς ἡμίσειάν τε καὶ δύο ὀργυιάς, ὅπου μὴ τὸ τεῖχος πεπόνηκε: [4] διάστημα δὲ ἀπὸ τοῦ προτέρου τῶν κύκλων ἐπὶ τὸν δεύτερόν ἐστιν ὀργυιά: κατασκευὴ δὲ πύργων ἢ ἐπάλξεων ἢ εἴ τι ἄλλο ἐς εὐπρέπειαν τείχους, παρεῖται τὰ πάντα σφίσιν ἅτε τειχίζουσιν ἐπὶ μόνῳ τῷ αὐτίκα ἀμύνεσθαι. ἔστι δὲ ἀγορά τε Ἀμβροσσεῦσιν οὐ μεγάλη καὶ ἀνδριάντων ἐν αὐτῇ λίθου πεποιημένων κατεάγασιν οἱ πολλοί..
  2. Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις.
  3. Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων ἡ δὲ Ἄμβροσσος κεῖται μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸν Παρνασσόν, τὰ ἐπέκεινα δὲ ἢ Δελφοί: τεθῆναι δὲ τὸ ὄνομα τῇ πόλει ἀπὸ ἥρωός φασιν Ἀμβρόσσου. Θηβαῖοι δὲ ἐς τὸν Μακεδόνων καί Φιλίππου καθιστάμενοι πόλεμον περιέβαλον τῇ Ἀμβρόσσῳ διπλοῦν τεῖχος
  4. Λιθοξόυ, χάρτης εγκατάστασης των Αρβανιτών
  5. Ludwig Salvator Ο περίπλους του κορινθιακού
  6. Νέοι Φάκελοι στον ΣΚΑΪ, η σφαγή του Διστόμου
  7. Ένα τραγούδι για τον Αργύρη

Βιβλιογραφία

  • Θύμιου Δ. Δάλκα « Λειβαδιά, Ιστορικοί περίπατοι Β΄ Στα δυτικά της » 1996, σελ.80 έως και 92
  • Ν. Παπαχατζής « Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις » σελ. 428
  • Θεοφάνη Εμμ. Καλαϊτζάκη « Η ανατολική Στερεά Ελλάδα και η Βοιωτία στον ύστερο μεσαίωνα » ISBN 960-7290-81-X σελ.106,109,119,123,142,155,179.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι

Σφαγή του Διστόμου

Στο Δίστομο του νομού Βοιωτίας έγινε κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο μια εκ των μεγαλύτερων σφαγών αμάχων από τις στην Ελλάδα Γερμανικές κατοχικές δυνάμεις.

Ιστορικό

Στις 10 Ιουνίου του 1944 ο Fritz Laufenbach, λοχαγός των SS του 2ου λόχου του 1ου τάγματος του 7ου τεθωρακισμένου συντάγματος της αστυνομίας SS, έλαβε διαταγή να μετακινήσει τον λόχο του από την Λειβαδιά προς το Δίστομο ,Στείρι και Κυριάκι με σκοπό τον εντοπισμό ανταρτών στην δυτική πλευρά του Ελικώνα. Σαν δόλωμα οι Γερμανοί είχαν 2 επιταγμένα Ελληνικά φορτηγά γεμάτα με άνδρες των SS μεταμφιεσμένους σε χωρικούς, που προπορεύονταν της κύριας φάλαγγας. Ταυτόχρονα ο 10ος και 11ος λόχος του 3ου τάγματος από την Άμφισσα κατευθυνόταν προς το Δίστομο για να συναντήσουν τον 2ο λόχο. Οι 3 λόχοι συναντήθηκαν χωρίς να έχουν εντοπίσει αντάρτες εκτός από 18 παιδιά που κρύβονταν σε γύρω στάνες. Έξι από τα παιδιά που προσπάθησαν να δραπετεύσουν εκτελέστηκαν. Οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και εκφοβίζοντας τους χωρικούς έμαθαν ότι υπήρχαν αντάρτες στο Στείρι. Ο 2ος λόχος κατευθύνθηκε προς τα εκεί και στην θέση Λιθαράκι ,περιοχή του Στειρίου έπεσε σε ενέδρα των ανταρτών του 11ου λόχου του 3ου τάγματος του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Η μάχη του Στειρίου ήταν σκληρή και κράτησε περίπου μέχρι τις δύο το μεσημέρι αναγκάζοντας τους Γερμανούς σε οπισθοχώρηση . Οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 40 νεκροί και των ανταρτών 1.

Η μάχη του Στειρίου

Το πρωί του Σαββάτου της 10ης Ιουνίου του 1944 οι δυνάμεις του 11ου Λόχου του ΙΙΙ/34 τάγματος του ΕΛΑΣ με Διοικητή τον Λοχαγό Χριστόφορο παίρνοντας εντολή έφυγαν από το Κυριάκι και κατέβηκαν στο Στείρι, περιμένοντας τις επίλεκτες δυνάμεις των Γερμανών που είχαν διαταχθεί από την Λιβαδειά και την Άμφισσα να έλθουν με σκοπό την τρομοκράτηση και εκφοβισμό του πληθυσμού του Διστόμου, αλλά και του Στειρίου και του Κυριακίου . Εκείνη την χρονική περίοδο πολλοί κάτοικοι των χωριών αυτών ήσαν οργανωμένοι στο ΕΑΜ και βοηθούσαν τον ΕΛΑΣ στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας ,ενώ το Γ΄ Ράιχ είχε υποστεί σημαντικές ήττες τόσο στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη.

Οι αντάρτες φτάνοντας στο Στείρι επέλεξαν το κατάλληλο σημείο στήνοντας ενέδρα με τρεις διμοιρίες στη θέση Λιθαράκι 1,5 χιλιόμετρο πριν το χωριό περιμένοντας τους Γερμανούς. Οι Γερμανοί φθάνοντας στο Δίστομο και τρομοκρατώντας τους κατοίκους απόσπασαν την πληροφορία ότι υπάρχουν αντάρτες στο Στείρι. Έτσι πριν τις 12:00 το μεσημέρι, 4 γερμανικά και 2 επιταγμένα ελληνικά φορτηγά γεμάτα με άνδρες των SS μεταμφιεσμένους σε χωρικούς για να μην κινήσουν υποψίες , έφυγαν από το Δίστομο με προορισμό το Στείρι με σκοπό να συνεχίσουν και εκεί τα ίδια (βιαιοπραγίες, εκφοβισμό και εκτελέσεις του πληθυσμού).Η μάχη κράτησε περίπου μέχρι τις δύο το μεσημέρι αναγκάζοντας τους Γερμανούς σε οπισθοχώρηση . Οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 40 νεκροί άνδρες, μεταξύ αυτών και ένας αξιωματικός που εκτελούσε χρέη μεταφραστή, ο οποίος μεταφέρθηκε τραυματισμένος και πέθανε στο Δίστομο ενώ των Ελλήνων 1 νεκρός.

Έτσι τελείωσε η μάχη αυτή με οδυνηρές απώλειες για τους Γερμανούς αλλά και για τον άμαχο και αθώο πληθυσμό του γειτονικού χωριού.

Η Σφαγή του Διστόμου

Μετά την μάχη οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και σε αντίποινα για τις απώλειές τους άρχισαν την σφαγή όσων κατοίκων έβρισκαν στο χωριό. Η μανία τους ήταν τόσο μεγάλη, ώστε δεν ξεχώριζαν από το μακελειό ούτε τα γυναικόπαιδα ούτε τους ηλικιωμένους. Τον ιερέα του χωριού τον αποκεφάλισαν, βρέφη εκτελέστηκαν και γυναίκες βιάστηκαν πριν θανατωθούν. Η σφαγή σταμάτησε μόνον όταν νύχτωσε και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Λειβαδιά, αφού πρώτα έκαψαν τα σπίτια του χωριού. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν και κατά την επιστροφή των Γερμανών στην βάση τους, καθώς σκότωναν όποιον άμαχο έβρισκαν στον δρόμο τους. Οι νεκροί του Δίστομου έφτασαν τους 228, εκ των οποίων οι 117 γυναίκες και 111 άντρες, ανάμεσά τους 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων. Η μαρτυρία του απεσταλμένου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Eλβετού George Wehrly ο οποίος έφτασε στο Δίστομο μετά λίγες μέρες μιλάει για 600 νεκρούς στην ευρύτερη περιοχή.

Ένας από τους επί κεφαλής που θεωρήθηκε υπεύθυνος για την σφαγή στο Δίστομο Χανς Τσάμπελ (Hans Zampel) μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στην Γαλλία και εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εκεί έρευνες όπου και παρέμεινε. Σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες ζει ως σήμερα ελεύθερος.[1]

Ο λοχαγός των SS Φριτς Λάουτενμπαχ (Fritz Lautenbach) είναι ο άνθρωπος που εκτέλεσε την εντολή και συνέταξε την σχετική ψευδή αναφορά. Η αναφορά του Lautenbach αμφισβητήθηκε άμεσα από τον επίσης αυτόπτη μάρτυρα της μυστικης αστυνομίας, Georg Koch, o οποίος συνόδευε την αποστολή.

Το Δίστομο είναι ένας ημιορεινός οικισμός στο νοτιοδυτικό τμήμα της επαρχία Λιβαδειάς του νομού Βοιωτίας, δημοτική ενότητα του Καλλικρατικού δήμου Διστόμου-Αράχωβας-Αντίκυρας και έδρα του δήμου με τρεις οικισμούς , τον οικισμό του Διστόμου, τον οικισμό της Παραλίας Διστόμου και τον οικισμό του Αγίου Νικολάου. Ο πραγματικός πληθυσμός του οικισμού, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, είναι 2.048 κάτοικοι. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού Βοιωτίας, χτισμένο σε μία μικρή πεδιάδα που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Κίρφη, Παρνασσός και Ελικώνας.Απέχει 160 χλμ από την Αθήνα, 25 χλμ απο τη Λιβαδειά, 13 χλμ από την Αράχωβα, και 15 περίπου χιλιόμετρα από τη Δεσφίνα.

Το Δίστομο είναι ένας ημιορεινός οικισμός στο νοτιοδυτικό τμήμα της επαρχία Λιβαδειάς του νομού Βοιωτίας, δημοτική ενότητα του Καλλικρατικού δήμου Διστόμου-Αράχωβας-Αντίκυρας και έδρα του δήμου με τρεις οικισμούς , τον οικισμό του Διστόμου, τον οικισμό της Παραλίας Διστόμου και τον οικισμό του Αγίου Νικολάου. Ο πραγματικός πληθυσμός του οικισμού, σύμφωνα με την απογραφή του 2001, είναι 2.048 κάτοικοι. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα του νομού Βοιωτίας, χτισμένο σε μία μικρή πεδιάδα που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Κίρφη, Παρνασσός και Ελικώνας.Απέχει 160 χλμ από την Αθήνα, 25 χλμ απο τη Λιβαδειά, 13 χλμ από την Αράχωβα, και 15 περίπου χιλιόμετρα από τη Δεσφίνα.

Ένα τραγούδι για τον Αργύρη

Ένα τραγούδι για τον Αργύρη είναι ο τίτλος ενός ντοκιμαντέρ. Παρουσιάζει την ζωή και το έργο του Αργύρη Σφουντούρη, ενός παιδιού από το Δίστομο που σε ηλικία τεσσάρων χρονών επέζησε της γενοκτονίας στο χωριό του.

Βραβεία

  • Προτάθηκε για το Schweizer Filmpreis 2007
  • Thessaloniki Documentary Film Festival March 2007 Winner Audience Award (Publikumspreis)
  • Los Angeles Greek Film Festival Juni 2007 Winner Audience Award (Publikumspreis)
  • Locarno Int. Film Festival 9. und 10. Aug. 2007
  • Sarajevo Film Festival 17.-25. August 2007

Άμβροσσος

Η Άμβροσσος (ή Άμβρυσσος) είναι αρχαία Φωκική πόλη, χτισμένη στην κοίλάδα που σχηματίζεται ανάμεσα στα όρη Παρνασσός, Κίρφη και Ελικώνας, στην θέση που βρίσκεται σήμερα το χωριό Δίστομο. Στις ανασκαφές που έχουν πραγματοποιηθεί την τελευταία δεκαετία έχουν αποκαλυφθεί τμήματα του τείχους της αρχαίας πόλης στην περιοχή του Διστόμου[1]. Η Άμβροσσος αναφέρεται από τον περιηγητή Παυσανία στα βοιωτικά. Σύμφωνα με τον Παυσανία η πόλη περιβαλλόταν από διπλό τείχος[2]. Από την πόλη διερχόταν η σχιστή οδός, που κατευθυνόταν στην ιερή πόλη των Δελφών. Η ΄Αμβροσσος ήταν μία από τις πόλεις που κατέστρεψε ο Περσικός στρατός του Ξέρξη στο πέρασμά του από την Φωκίδα.[3]

 

1Arxaiologia.gr Άρθρο του αρχαιολόγου Φώτη Ντάσιου

2Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων ἡ δὲ Ἄμβροσσος κεῖται μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸν Παρνασσόν, τὰ ἐπέκεινα δὲ ἢ Δελφοί: τεθῆναι δὲ τὸ ὄνομα τῇ πόλει ἀπὸ ἥρωός φασιν Ἀμβρόσσου. Θηβαῖοι δὲ ἐς τὸν Μακεδόνων καὶ Φιλίππου καθιστάμενοι πόλεμον περιέβαλον τῇ Ἀμβρόσσῳ διπλοῦν τεῖχος

3Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις.

Σχιστή οδός

Η σχιστή οδός ήταν δρόμος της αρχαίας περιόδου που συνέδεε την Χαιρώνεια και τον κάμπο του Κηφισού με την ιερή πόλη των Δελφών. Την αναφέρει ο Παυσανίας στα Βοιωτικά[1]. Η σχιστή οδός διέσχιζε τις κοιλάδες στα νότια και δυτικά του Παρνασσού περνώντας από τις αρχαίες πόλεις Δαυλίδα, Στείριδα και Άμβροσσος. Στην συνέχεια ανηφόριζε διασχίζοντας την χαράδρα ανάμεσα στον Παρνασσό και την Κίρφη και κατέληγε στους Δελφούς. Από την σχιστή οδό υπάρχουν ελάχιστα ευρήματα σήμερα.

Πάνω σχιστή οδό, λίγο έξω από την Δαυλίδα, ο Οιδίποδας σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο σκότωσε τον πατέρα του Λάιο, γυρνώντας από το μαντείο των Δελφών[2].

1Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων ἐσβολὴ δὲ ἐκ Χαιρωνείας ἐς γῆν τὴν Φωκίδα οὐ μόνον ἡ εὐθεῖά ἐστιν ἐς Δελφοὺς ἡ διά τε Πανοπέως καὶ παρὰ τὴν Δαυλίδα καὶ ὁδὸν τὴν Σχιστήν: φέρει δὲ ἐκ Χαιρωνείας καὶ ἑτέρα τραχεῖά τε ὁδὸς καὶ ὀρεινὴ τὰ πλέονα ἐς πόλιν Φωκέων Στῖριν: μῆκος δὲ εἴκοσι στάδιοι τῆς ὁδοῦ καὶ ἑκατόν. οἱ δὲ ἐνταῦθά φασιν οὐ Φωκεῖς

2Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων προϊὼν δὲ αὐτόθεν ἐπὶ ὁδὸν ἀφίξῃ καλουμένην Σχιστήν: ἐπ’ αὐτῇ τῇ ὁδῷ τὰ ἐς τὸν φόνον τοῦ πατρὸς Οἰδίποδι εἰργάσθη. ἔδει δὲ ἄρα παθημάτων τῶν Οἰδίποδος ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα ὑπολειφθῆναι μνημόσυνα. τεχθέντος μέν γε διαπείραντες διὰ τῶν σφυρῶν κέντρα ἐκτιθέασιν αὐτὸν ἐς τὴν Πλαταιίδα, ὄρος τὸν Κιθαιρῶνα: Κόρινθος δὲ καὶ ἡ ἐπὶ τῷ ἰσθμῷ χώρα τροφὸς τῷ Οἰδίποδι ἐγένετο: γῆ δὲ ἡ Φωκὶς καὶ ὁδὸς ἡ Σχιστὴ τοῦ πατρῴου φόνου τὸ μίασμα ὑπεδέξατο

Κίρφη

Η Κίρφη ή Ξεροβούνι είναι βουνό στα όρια της Βοιωτίας και της Φωκίδας με υψόμετρο 1.560 μέτρα. Βρίσκεται ανάμεσα στα όρη του Παρνασσού και του Ελικώνα και μπορεί να θεωρηθεί και τμήμα τους. Από τον Ελικώνα χωρίζεται από τον κάμπο του Διστόμου, ενώ από τον Παρνασσό από την κοιλάδα που σχηματίζει ο Πλείστος ποταμός. Η βλάστηση του βουνού δεν είναι σύμφωνη με το σύγχρονο όνομά του (Ξεροβούνι), καθώς η βορειοανατολική του πλευρά έχει πλούσια βλάστηση και τμήμα του καλύπτεται από έλατα. Η νοτιοδυτική του πλευρά όμως, προς την πλευρά του Κορινθιακού κόλπου έχει αρκετά φτωχή βλάστηση, που αποτελείται κυρίως από φρύγανα και θάμνους. Στην κορυφή της Κίρφης υπάρχουν ορισμένες κεραίες ραδιοτηλεοπτικών σταθμών. Το βουνό αναφέρεται από τον Στράβωνα στα γεωγραφικά [1]

Πλείστος ποταμός

Ο Πλείστος είναι ποταμός της Στερεάς Ελλάδας που διασχίζει την κοιλάδα κάτω από τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών. Λόγω της σημασίας της περιοχής κατά την αρχαιότητα γίνεται αναφορά στον ποταμό από αρκετούς αρχαίους συγγραφείς, ενώ λεπτομερέστερη περιγραφή του δίνεται από τον Στράβωνα και τον Παυσανία.[1][2][3] Ο ποταμός πηγάζει ανάμεσα στα όρη Παρνασσός και Κίρφη και ρέει δυτικά σχηματίζοντας μία χαράδρα που αποτελεί όριο των δύο βουνών.[2] Στην συνέχεια διερρέει την κατάφυτη από ελαιώνες κοιλάδα που βρίσκεται κάτω από τους Δελφούς, διασχίζει ένα μικρό τμήμα τα πεδιάδας της Άμφισσας και εκβάλλει στον Κορινθιακό κόλπο κοντά στην Κίρρα. Στη διαδρομή του τροφοδοτείται και από την περίφημη πηγή Κασταλία που βρίσκεται στον χώρο που υπήρξε το μαντείο των Δελφών.[3]

Ο ποταμός διατηρεί νερό κυρίως τους χειμερινούς μήνες ενώ τους καλοκαιρινούς παραμένει στεγνός. Το όνομά του στο πρόσφατο παρελθόν ήταν ξεροπόταμος αλλά πλέον επαναχρησιμοποιείται το όνομα με το οποίο αναφερόταν στην αρχαιότητα.

Κατά μήκος του Πλείστου υπάρχει σηματοδοτημένο μονοπάτι που ξεκινάει από τον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών.[4]

 

2,0 2,1 ἡ Κίρφις ἐκ τοῦ νοτίου μέρους, ὄρος ἀπότομον, νάπην ἀπολιπὸν μεταξύ, δι´ ἧς Πλεῖστος διαρρεῖ ποταμός. ὑποπέπτωκε δὲ τῇ ὁ Κίρφει πόλις ἀρχαία Κίρρα Στράβων, Γεωγραφικά, βιβλιό 9.3

3,0 3,1 Παυσανία, Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων ποταμός ἐστιν ὀνομαζόμενος Πλεῖστος: οὗτος ὁ Πλεῖστος ἐπὶ Κίῤῥαν τὸ ἐπίνειον Δελφῶν καὶ τὴν ταύτῃ κάτεισι θάλασσαν. [9] ἐκ δὲ τοῦ γυμνασίου τὴν ἐς τὸ ἱερὸν ἀνιόντι ἔστιν ἐν δεξιᾷ τῆς ὁδοῦ τὸ ὕδωρ τῆς Κασταλίας,

  • Η κοιλάδα του Πλείστου σε πίνακα ζωγραφικής

  • Η Κασταλία πηγή σε πίνακα

Κίρρα Φωκίδας

 
   
   
   
   

Η Κίρρα είναι παραθαλάσσια πόλη του νομού Φωκίδας, χτισμένη λίγο ανατολικότερα της Ιτέας. Ο οικισμός της Κίρρας σήμερα έχει σχεδόν ενωθεί με την Ιτέα. Ανήκει διοικητικά στον δήμο Ιτέας και έχει πραγματικό πληθυσμό σύμφωνα με την απογραφή του 2001, 1.303 κατοίκους.

Η αρχαία πόλη

Η αρχαία πόλη της Κίρρας ήταν το επίνειο των Δελφών. Ο Παυσανίας την ταυτίζεί με την ομηρική πολη Κρίσα, αλλά ο Στράβωνας αναφέρεται και στις δύο πόλεις [1]. Η πόλη έγινε αιτία του ξεσπάσματος του Α’ ιερού πολέμου το 595 π.Χ. καθώς οι κάτοικοι της, εκμεταλλεύονταν τους προσκυνητές του μαντείου των Δελφών. Η πόλη καταστράφηκε μετά την παρέμβαση του στρατού της Δελφικής Αμφικτυονίας, ύστερα από δεκαετή πόλεμο που ονομάστηκε πρώτος ιερός πόλεμος[2]

Κρίσα

Η Κρίσα (και Κρίσσα) ήταν αρχαία Φωκική πόλη, χτισμένη στους δυτικούς πρόποδες του Παρνασσού κοντά στο σημερινό χωριό Χρισσό. Βρισκόταν λίγο νοτιότερα των Δελφών. Αναφέρεται πρώτη φορά από τον Όμηρο ως μία από τις εννέα Φωκικές πόλεις που συμμετείχαν στην Τρωική εκστρατεία. Από τον Παυσανία ταυτίζεται με την Κίρρα [1] αλλά ο Στράβων αναφέρεται ξεχωριστά σ’ αυτή[2] . Η Κρίσσα έγινε αιτία του ξεσπάσματος του Α’ ιερού πολέμου το 595 π.Χ. καθώς οι κάτοικοι της, εκμεταλλεύονταν τους προσκυνητές του μαντείου των Δελφών. Η πόλη καταστράφηκε μετά την παρέμβαση του στρατού της Δελφικής Αμφικτυονίας, ύστερα από δεκαετή πόλεμο που ονομάστηκε πρώτος ιερός πόλεμος. Από την πόλη αυτή στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κρισαίο πεδίο ο σημερινός κάμπος της Άμφισσας και Κρισαίος κόλπος ο κόλπος της Ιτέας[3]

Παραπομπές

  1. Arxaiologia.grΆρθρο του αρχαιολόγου Φώτη Ντάσιου
  2. Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων ἡ δὲ Ἄμβροσσος κεῖται μὲν ὑπὸ τὸ ὄρος τὸν Παρνασσόν, τὰ ἐπέκεινα δὲ ἢ Δελφοί: τεθῆναι δὲ τὸ ὄνομα τῇ πόλει ἀπὸ ἥρωός φασιν Ἀμβρόσσου. Θηβαῖοι δὲ ἐς τὸν Μακεδόνων καὶ Φιλίππου καθιστάμενοι πόλεμον περιέβαλον τῇ Ἀμβρόσσῳ διπλοῦν τεῖχος
  3. Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.