Το Συμπόσιον του Πλάτωνος (μέρος 1ο)

16 Οκτωβρίου 2016
By

ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΚΑΝΑΣΟΣ

Τὸ  Συμπὸσιον τοῦ  Πλάτωνος

ἤ  περί Ἔρωτος

 

Ἔρως, ἐνέργεια τῆς φιλοσοφίας,

πορεία πρὸς τὸ Ἀγαθὸν

καὶ πόθος Ἀθανασίας.

 

Καλησπέρα σας.
Ο Παλαίχθων, ο οποίος ευγενώς μας φιλοξενεί, διάγοντας το ενδέκατο έτος της συνεχούς λειτουργίας του, έχει καταστεριστεί στις καρδιές μας, αλλά και στις καρδιές ολονέν και περισσοτέρων Συνελλήνων, ως εκείνος ο αληθινός πνευματικός φάρος, ο οποίος, διαθέτει ανιδιοτελώς, το ελεύθερο τούτο βήμα, για την ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού.
Ευχαριστώ όλους εσάς διά την αποψινή σας παρουσία, καθώς και όλους εκείνους, όσοι έχουν την καλοσύνη να μας παρακολουθούν μέσω του διαδικτύου.
Ολίγα τινά περί των αρχαίων συμποσίων:
Το Συμπόσιον, ήταν μία αρκετά διαδεδομένη συνήθεια και από τους πιο αγαπημένους τρόπους διασκέδασης των αρχαίων Ελλήνων, που ανάγεται, τουλάχιστον, στην εποχή του Ομήρου. Η ίδια η λέξη, συν και πίνειν, σημαίνει την «συνάθροιση ανθρώπων που πίνουν».
Ελάμβανε χώρα στον ανδρώνα της οικίας που προετοιμαζόταν καταλλήλως με αρώματα, αιθέρια έλαια και στεφάνια, ενώ φωτιζόταν με αναρτημένα λυχνάρια στους τοίχους.
Ακολουθούσε συγκεκριμένο τυπικό.
Προσερχόμενοι οι άνδρες έπλεναν τα πόδια τους και καθόντουσαν στις κλίνες. Γινόντουσαν οι καθιερωμένες σπονδές προς τους θεούς, κυρίως στον Διόνυσο και άρχιζε το πρώτο μέρος με τον δείπνον ή τον σύνδειπνον.
Στο δεύτερο μέρος ακολουθούσε η εκλογή του συμποσιάρχου ο οποίος θα αποφάσιζε για τον τρόπο της οινοποσίας, τον πότο ή τον σύμποτο. Καθόριζε, δηλαδή, τον ρυθμό και την ποσότητα της πόσης, την αναλογία στην ανάμειξη οίνου και ύδατος στον κατάλληλο κρατήρα ούτως ώστε το κρασί να είναι περισσότερο ή λιγότερο δυνατό αναλόγως αν επρόκειτο για διασκέδαση ή για συζήτηση σοβαρών θεμάτων που θα διαρκούσε πιθανόν και όλη την νύκτα και άρα θα έπρεπε να παραμένουν νηφάλιοι.
Χορεύτριες, ακροβάτες και μουσικοί συμπλήρωναν την ψυχαγωγία των παρευρισκομένων. Αποχωρούσαν όταν επρόκειτο για συζήτηση.
Ήταν ένα σημαντικότατο μέσο κοινωνικοποίησης στην Αρχαία Ελλάδα. Τα έξοδα τα επωμιζόταν όλα ο οικοδεσπότης ή συνέβαλαν όλοι, οπότε έχουμε τα «από συμβολών δείπνα» ή «από σπυρίδος δείπνα».

Και ερχόμαστε στο προκείμενο.

Το πλατωνικό συμπόσιο γράφτηκε περί το 385 π.Χ. και αν και φανταστικό, ανακαλεί μια προγενέστερη πραγματική εκδήλωση.

Πράγματι, όταν ο νεαρός τραγικός ποιητής Αγάθων κέρδισε στους δραματικούς αγώνες των Ληναίων του 416 π.Χ. το πρώτο βραβείο, την  επομένη της βράβευσής του κάλεσε σε συμπόσιο στην οικία του, όλους τους φίλους του, επειδή την προηγουμένη ημέρα δεν μπόρεσαν να παρευρεθούν στην μεγάλη εορτή.

Όπως θα διαπιστώσουμε στην εξέλιξη των διαλέξεων, μπορεί να φημολογείται ότι ο Πλάτων έκαψε τα ποιήματά του, όταν γνώρισε τον Σωκράτη, παρέμεινε όμως ένας μεγάλος ποιητής και θεατρικός συγγραφέας με φιλοσοφική χροιά, όπως το αποδεικνύουν οι διάλογοί του, με αποκορύφωση το μέγιστο θεατρικό φιλοσοφικό έργο του που είναι το συμπόσιο.

Το Συμπόσιο χωρίζεται σε τρία αυτοτελή μέρη:

Πρώτο μέρος, οι πέντε λόγοι περί Έρωτος από τους Φαίδρο, Παυσανία, Ερυξίμαχο, Αριστοφάνη και Αγάθωνα.

Δεύτερο μέρος η αποκορύφωση με τον λόγο του Σωκράτη διά στόματος Διοτίμας.

Τρίτο μέρος ο λόγος του Αλκιβιάδους περί του καλού εραστού και όχι, όπως οι άλλοι, περί του έρωτος.

Βεβαίως, υπάρχει και ο πρόλογος. Όντως, αρχίζει με μια συνηθισμένη καθημερινή σκηνή κάπου στην αγορά της Αθήνας, όπου μια ομήγυρης φίλων, χωρίς κανένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα για το ίδιο το έργο παρ’εκτός ότι είναι πλούσιοι και όχι διανοούμενοι.

Ένας απ’αυτούς, ανώνυμος, παρακινεί τον Απολλόδωρο να τους διηγηθεί το τι συζητήθηκε στο συμπόσιο του Αγάθωνος. Ο λαλίστατος Απολλόδωρος διαβεβαιώνει όλους ότι κατέχει με την κάθε παραμικρή λεπτομέρεια το τι διαμείφθηκε μιας και του το διηγήθηκε ο Αριστόδημος ο Κυδαθηναίος που παρευρέθηκε στο συμπόσιο ως απλώς ακροατής και μόνον, απομνημονεύοντας τα πάντα.

Το Συμπόσιον, από πολιτιστικής απόψεως, είναι εκείνο το λογοτεχνικό είδος το οποίον εμπνεύστηκε, εδημιούργησε, ανέπτυξε και τελειοποίησε στον μέγιστο βαθμό, πρώτος ο Πλάτων. Έκτοτε βρήκε πολλούς μιμητές στην αρχαιότητα και μάλιστα με τον ίδιο πάντα τίτλο αναφέρονται πλείστα συγγράμματα πολλών άλλων. Από την άφθονη και πλούσια αυτή πνευματική παραγωγή διασώθηκαν εις το ακέραιον τα εξής: Το Συμπόσιον του Πλάτωνος, του Ξενοφώντος, του Πλουτάρχου, του Λουκιανού, του Αθηναίου και ένα χριστιανικό του Μεθοδίου.

Εννοείται ότι δεν πρόκειται για ένα από τα συνηθισμένα συμπόσια στα οποία, όπως λέει ο Πλούταρχος, πήγαιναν κάποιοι για να γεμίσουν ως «αγγείον τον στόμαχόν των».

οὐ γὰρ ὡς ἀγγεῖον ἥκει κομίζων ἑαυτὸν ἐμπλῆσαι πρὸς τὸ δεῖπνον ὁ νοῦν ἔχων, ἀλλὰ καὶ σπουδάσαι τι καὶ παῖξαι καὶ ἀκοῦσαι καὶ εἰπεῖν ὡς ὁ καιρὸς παρακαλεῖ τοὺς συνόντας, εἰ μέλλουσι μετ’ ἀλλήλων ἡδέως ἔσεσθαι.

Πλούταρχος. Συμπόσιον των επτά Σοφών. 147.f.1.

Γιατί ο νουνεχής άνθρωπος δεν φέρνει τον εαυτό του στο δείπνο σαν ένα αγγείο για να το γεμίσει, αλλά για να ασχοληθεί με κάτι σοβαρό, να διασκεδάσει, να ακούσει και να πει πράγματα που η περίσταση απαιτεί από τους συνδαιτυμόνες, αν είναι όλοι τους να περάσουν εκεί ευχάριστα.

Το Συμπόσιον αφορούσε φιλικές συναθροίσεις ανθρώπων διανοουμένων, σοφών και επιστημόνων, για να εκφράσουν και να ακούσουν πράγματα σπουδαία, αλλά και αστεία, προς πνευματική τέρψη και μόρφωση των ιδίων.

Στα συμπόσια αυτά, λοιπόν, γινόντουσαν συζητήσεις περί πολλών και ποικίλων θεμάτων: Κοινωνικών, ηθικών, επιστημονικών, γραμματικών, ιατρικών, φιλοσοφικών και άλλων.

Έτσι αναπτύχθηκε η λεγομένη συμποσιακή φιλολογία, που συνέβαλλε τα μέγιστα στην απόκτηση γνώσεων και στην κατανόηση του αρχαίου ελληνικού βίου.

Το Συμπόσιο είναι ένα από τα σπουδαιότερα διαλογικά φιλοσοφικά κείμενα του Πλάτωνος.

Ο Πλάτων περιγράφοντας την ουσία της φιλοσοφίας υπεστήριζε, μάλιστα, ότι υπάρχουν πολλά μέσα των οποίων κάνουμε χρήση μιλώντας μεταξύ μας: Υπάρχουν οι λέξεις με την σημασία τους, έπειτα οι προτάσεις με την σημασιολογική κατασκευή τους και ακόμη τα διαισθητικά παραδείγματα με τα οποία καταλαβαινόμαστε αμοιβαίως.

Πάντως η θεμελιώδης προϋπόθεση παραμένει και είναι ότι όλα αυτά τα μέσα παρεμβαίνουν πραγματικά μόνον στην άμεση ανταλλαγή του προφορικού διαλόγου σε σχέση με αυτό που ο Πλάτων επιβεβαιώνει ότι είναι τόσο αιφνίδιο ώστε να μας κάνει να αναφωνούμε:

Κατάλαβα!

Αγαπητοί φίλες και φίλοι, όταν κάποιος καταπιάνεται με τον Πλάτωνα το πρώτο που νοιώθει ενδομύχως να του συμβαίνει είναι μία ιερή χαρά και μία θεία αγαλλίαση, ένα ανυπέρβλητο δέος έμπροσθεν αυτής της υψίστης σοφίας, που χωρίς καν να το υποψιαστεί, η ψυχή του κρυφίως εκστασιάζεται και μέσω μίας συναρπαστικής ανατάσεως πορεύεται σε μια ατέρμονη διελκυστίνδα μεταξύ της λογικής και του υπερβατού, ώστε στο τέλος να συντελείται ενδομύχως η σύνδεση με τον εαυτόν του, η σύνδεση με την κοινωνία μας και η σύνδεση με τον Κόσμο που μας περιβάλλει και μέρος του αποτελούμε.

Επιτρέψετέ μου να αρχίσω με ένα, ούτως ειπείν, ανέκδοτο, το οποίο όμως αφού ανακοινώνεται παύει πλέον να είναι τέτοιο.

Λέγεται ότι κάποτε ο Πλάτων αποφάσισε να διεξάγει, στην Ακαδήμειά του, μια ανοικτή προς το ευρύ κοινό διάλεξη με θέμα:

«Περί του Αγαθού».

Πόσοι από εμάς στ’ αλήθεια δεν θα ήθελαν να είχαν παραστεί σε αυτή την διάλεξη ή έστω να διαθέτανε το γραπτό κείμενό της;

Η προσέλευση, για να ακούσουν τον φιλόσοφο, ήταν όπως αναμενόταν αθρόα. Ο καθένας τους όμως, ως είθισται, πήγε για τους δικούς του προσωπικούς λόγους. Οι περισσότεροι, δυστυχώς, ανέμεναν ότι θα τους μιλήσει κατά κάποιον τρόπο περί των αγαθών της καθημερινής ζωής, όπως είναι τα πλούτη και τα άλλα υλικά αγαθά, και κυρίως πως θα τα προσποριστούν διά την ευμάρειά τους.

Ο Πλάτων, όπως γνωρίζουμε, από ποικίλες έγκυρες πηγές, διεξήγαγε όντως αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το ύψιστο μάθημά του, θέλοντας να συμβάλλει στην πνευματική ανύψωση των Αθηναίων, που ήταν από τα βασικά μελήματά του.

Πλείστες οι αναφορές περί αυτού. Πέραν του Αριστοτέλους (Μεταφυσική. Βιβλία Ι, ΧΙΙ, ΧIV), υπάρχουν επίσης προφορικές μαρτυρίες, όπως εκείνες των μαθητών του και σχολιαστών του – Θεοφράστου, Αριστοξένου, Αλεξάνδρου Αφροδισιέως – του νεοπλατωνικού Συμπλικίου, του μαθηματικού Ερμοδώρου του Συρακουσίου και του νεοσκεπτικού Σέξτου Εμπειρικού.

Μίλησε για το αληθινό Αγαθό που είναι σε όλα τα πράγματα η αρμονία και η τάξη.

… ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέα μέγιστον μάθημα, πολλάκις ἀκήκοας, ᾗ δὴ καὶ δίκαια καὶ τἆλλα προσχρησάμενα χρήσιμα καὶ ὠφέλιμα γίγνεται.                                                           Πλάτωνος. Πολιτεία. 505a2

Το Αγαθόν ως απόλυτη οντολογική αρχή

συνέχει και συγκρατεί τον κόσμο με όλα τα περιεχόμενά του και

ταυτοχρόνως είναι αυτό το οποίο προσδίδει υπόσταση στο κάθε τι,

κάνοντας το κάθε τι να είναι αυτό το οποίο είναι και όχι κάτι άλλο.

Αποτελεί τον όρο της γνώσεως, μέσω του οποίου καθίσταται κατανοητός ο κόσμος

και κάνει τον νούν ικανόν να κατανοεί.

Ο Πλάτων μίλησε για την ενωτική δύναμη του ΕΝΟΣ και την διαιρετική δύναμη της ΔΥΑΔΟΣ.

Το ΕΝ και η ΔΥΑΣ.

Γι’ αυτές τις πρώτες αρχές που είναι το †Eν ως η αρχή της ενότητας  και το «μέγα-μικρό» ή η «απροσδιόριστη Δυάς» ως η αρχή της πολλαπλότητας.

Ο κόσμος είναι ένας και ενιαίος αλλά εμφαίνεται ως πολλαπλότητα. Η Μονάς εκπορεύεται από το Αγαθόν και εμπεριέχει εντός της την Δυάδα ως απροσδιόριστη κατάσταση της πολλαπλότητας των πραγμάτων.

Αλλά, όσο και αν έπνεε στην εποχή του έντονος ο φιλοσοφικός άνεμος, ο βαθυστόχαστος λόγος του φαίνεται ότι υπερέβαινε τις αντοχές ακόμη και του τότε προϊδεασμένου κοινού.

Το ακροατήριο, απ’ ότι υποψιαζόμαστε, κατάλαβε ελάχιστα ή και τίποτε, απογοητεύτηκε, και μάλλον – δεν το είχαν άλλωστε και περί πολλού οι πρόγονοί μας – τον επέκριναν δριμύτατα για να μην πω ότι τον εκέκραξαν κιόλας.

Διαπιστώνοντας, ο Πλάτων, ότι δεν έγιναν αντιληπτά τα δόγματά του, αποφάσισε να μην τα καταγράψει σε ένα ενιαίο βιβλίο αλλά να τα διδάσκει πλέον προφορικώς στα μαθήματά του που προορίζονταν αποκλειστικώς και μόνον για τους επιμελείς μαθητές της Ακαδήμειάς του.

Έκτοτε, αυτά τα ιδιαίτερα προφορικά μαθήματα ονομάστηκαν “Άγραφα Δόγματα“.

Κατόπιν στο γενικό όρο Άγραφα Δόγματα, θα συμπεριληφθούν οι άγραφες διδασκαλίες του και όλες οι συγκεντρωμένες προφορικές μαρτυρίες οι σχετικές με τον ίδιο τον δάσκαλο.

Ας μην απογοητευόμαστε όμως.

Τις τελευταίες ιδιαιτέρως δεκαετίες, σπουδαίοι ερευνητές του έργου του έχουν αποφανθεί ότι τα λεγόμενα «άγραφα δόγματα» υπάρχουν.

Μάλιστα τα Άγραφα Δόγματα, εξέλαβαν μία εξέχουσα σπουδαιότητα, όταν ξεκινώντας από το τέλος του 1950, οι δύο μελετητές – του γερμανικού πανεπιστημίου της Τυβίγκης ή Τύμπιγκεν (Tübingen) ΝΔ Γερμανία, κρατίδιο της Βάδης-Βυρτεμβέργης – Konrad Gaiser και Hans Kramer, και κατόπιν οι πιο πρόσφατοι συνεχιστές τους του Καθολικού πανεπιστημίου του Μιλάνου, Giovanni Reale και Maurizio Migliori, έθεσαν τις βάσεις ενός νέου τρόπου ερμηνείας του Πλάτωνος, ανακαλύπτοντας στην προφορική διδασκαλεία του τον κεντρικό πυρήνα της σκέψεώς του. Έκτοτε είθισται να γίνεται μνεία για την σχολή της Τυβίγκης-Μιλάνου.

Γι’ αυτούς τους μελετητές, οι Πλατωνικοί Διάλογοι, συνιστούσαν μόνον μία εξαρτημένη λειτουργία, εν μέρει προπαρασκευαστική στην αληθή φιλοσοφία, και εν μέρει υπομνηματιστική, δηλαδή χρήσιμη στην ανάμνηση των πραγμάτων. Τοιουτοτρόπως μάλιστα, ώστε οι ίδιοι οι διάλογοι για να καταστούν κατανοητοί, θα έπρεπε να εννοούνται υπό το πρίσμα των Αγράφων Δογμάτων.

Μας διακατέχει ίσως μια ανακούφιση;

Βεβαίως δεν διασώθηκαν ως ένα αυτόνομο βιβλίο αλλά είναι δοσμένα με έναν άλλον έμμεσο τρόπο. Έχουν, όπως αποφαίνονται οι ειδήμονες, εντέχνως διεισδύσει και ευρίσκονται διάσπαρτα στα ήδη γνωστά έργα του.

Άλλωστε και ο Αριστοτέλης κάνει σαφή μνεία για τα «άγραφα δόγματα» του δασκάλου του.

 

Ἄλλον δὲ τρόπον ἐκεῖ τε λέγων τὸ μεταληπτικὸν καὶ

 ἐν τοῖς λεγομένοις ἀγράφοις δόγμασιν.»

Αριστοτέλους. Φυσική. 209 b(13-15)

 

Πράγματι, λέγεται, ότι ο Πλάτων δεν μπόρεσε να παραμείνει απόλυτος και εσαεί δέσμιος της αρχικής του απόφασης. Ως μεγάλος φιλόσοφος και αναμορφωτής θέλησε να τα εκθέσει όλα αυτά με έναν εντελώς ιδιόμορφο τρόπο που υποκρύπτεται στο αιώνιο μειδίαμά του.

Δηλαδή;

Γελώντας.

Και ιδού η ανατροπή.

Μειδιώντας στην κυριολεξία μέσω της γνωστής θεατρικής του τέχνης και της μεγαλειώδους ειρωνείας του, παρουσίασε εν τέλει την ουσία εκείνης της διαλέξεως μέσα από το ίδιο το Συμπόσιό του.

Με τέτοιον μάλιστα τρόπο ώστε να μπορεί να γελάει, αυτός ο ίδιος, με όποιον γελούσε μαζί του, και ο μεστός σημασιών και νοημάτων γέλωτάς του να αγγίζει μέχρι και σήμερα την ψυχές των ανθρώπων.

Όχι, βεβαίως, ως εκδίκηση, αλλά ως έναν άλλο τρόπο μεταλαμπάδευσης της σκέψης του και του στοχασμού του.

Πράγματι, οι μελετητές υποστηρίζουν ότι, προς το τέλος του κειμένου, του συμποσίου, που έχει περιέλθει στα χέρια μας, αντηχεί, με πολύ λεπτή ειρωνεία, εκείνο το άτυχο τέλος της διάλεξής του, καθώς το παρατεταμένο χειροκρότημα των παρόντων του συμποσίου δεν το σκηνοθετεί ώστε να απευθύνεται στον Σωκράτη, με τον ομολογουμένως εξαίσιο και μοναδικό λόγο της Διοτίμας, αλλά στον νέο και μαθητευόμενο τραγικό ποιητή Αγάθωνα, νικητή της ημέρας.

Και αποφαίνεται σε αυτό το έργο, με την τόσο λεπτή δόση της ειρωνείας του, όπως θα το είχε κάνει και τότε με την περίφημη διάλεξή του:

ΠΛΑΤΩΝ:

Ναι, σας είπα πράγματα δύσκολα.

Οι περισσότεροι προτιμούν την δόξα, την φαινομενικότητα και εγώ σας είπα την αλήθεια.

Στους αιώνες που μεσολάβησαν, το συμπόσιο, πάντοτε θεωρήθηκε και είναι το εξόχως λογοτεχνικό αριστούργημα του Πλάτωνος. Ύψιστο φιλοσοφικό δημιούργημα και τεράστιο θεατρικό έργο με στοιχεία τόσο τραγικά όσο και κωμικά που τον καθιστούν, πέραν της μοναδικότητάς του, ως μεγίστου φιλοσόφου, ισχυρότατο λογοτέχνη και συγχρόνως ικανότατο τόσο τραγικό όσο και κωμικό συγγραφέα.

Είναι τοις πάσι παραδεκτόν ότι το Συμπόσιο του Πλάτωνος είναι ένα μεγάλο κείμενο της φιλοσοφίας και του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Ο ίδιος δε ο καθ’ αυτό διάλογος του Πλάτωνος εμφανίζεται ως ένα είδος θεατρικού ανταγωνισμού γύρω από το καυτό θέμα του έρωτος.

Και πλανάται εξ αρχής το ερώτημα!

Ποιος είναι ο έρως;

          Υπενθυμίζω για όσους δεν το γνωρίζουν, ότι

πρόκειται για έναν απολύτως φανταστικό διάλογο.

Ένας διάλογος που μας εισάγει σε μια πρωτοφανή ατμόσφαιρα. Μια ατμόσφαιρα φιλίας, στην οποία, αγγίζοντας οι φίλοι τους φίλους απολαύουν ο ένας τον άλλον και την σοφία του καθενός.

Και ιδού ένα πρώτο στιγμιότυπο πλατωνικής ειρωνείας.

Αγάθων:

Εδώ, Σωκράτη, πλάγιασε κοντά μου.

Έτσι θα απολαύσω, με την επαφή μαζί σου, και την σοφή έμπνευση που σου κατέβηκε στην είσοδο.

Δεν υπάρχει άλλωστε αμφιβολία, πως την συνέλαβες και την κατέχεις· ειδεμή, δεν θα άφηνες την θέση σου πρωτύτερα.

 

Καὶ τὸν Σωκράτη καθίζεσθαι καὶ εἰπεῖν ὅτι Εὖ ἂν ἔχοι,

φάναι, ὦ Ἀγάθων, εἰ τοιοῦτον εἴη ἡ σοφία ὥστ’ ἐκ τοῦ πληρε-

στέρου εἰς τὸ κενώτερον ῥεῖν ἡμῶν, ἐὰν ἁπτώμεθα ἀλλήλων,

ὥσπερ τὸ ἐν ταῖς κύλιξιν ὕδωρ τὸ διὰ τοῦ ἐρίου ῥέον ἐκ τῆς

πληρεστέρας εἰς τὴν κενωτέραν.

Πλάτων. Συμπόσιον. 175.d.3

Και ο Σωκράτης εκάθησε και είπε:

Σωκράτης:

«Καλά θα ήταν, Αγάθων, να ήταν η σοφία έτσι, ώστε να μεταγγίζεται μεταξύ μας από το περισσότερο γεμάτο στο περισσότερο αδειανό, όταν εγγίζει ο ένας τον άλλον, όπως το νερό στα ποτήρια, που μεταγγίζεται με την κλωστή από το γεμισμένο στο αδειανό.

Πράγματι, αν έχει αυτή την ιδιότητα και η πνευματική ανωτερότητα, τότε αποτιμώ πολύ ακριβά το πλάγιασμα στο πλευρό σου· έτσι πιστεύω, πως θα γεμίσω από σένα με σοφία άφθονη και υπέροχη.

Η δική μου άλλωστε σοφία πρέπει να είναι μικρής αξίας ή και αμφίβολη, σαν να ήταν όνειρο· ενώ η δική σου και περιφανής είναι και μέλλον εξαίρετο έχει, αφού από τώρα που είσαι νέος, ακτινοβόλησε τόσο δυνατά και εφάντασε τελευταίως ενώπιον μαρτύρων από το Πανελλήνιο 30.000 και πλέον».

Σε αυτό το υπέροχο χωρίο του διαλόγου, που είναι όλος ένα αριστούργημα της ελληνικής λογοτεχνίας, διαπιστώνουμε ήδη την λεπτή πλατωνική ειρωνεία.

Εκείνο το ειρωνικό ύφος που συνοδεύεται, με την έρευνα και την βούληση να δοκιμασθεί η αλήθεια.

Βεβαίως, η ειρωνεία, είναι πράγματι μια υπερτάτη αρετή ή θα έπρεπε να είναι μια υπερτάτη αρετή του πολιτισμού μας.

Το συμπόσιο είναι στην κυριολεξία ένας θεατρικός ανταγωνισμός, γεμάτος από εξαιρετικές εκπλήξεις.

Και αν θέλουμε να το κατανοήσουμε σε βάθος θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε ως μια πραγματική θεατρική παράσταση.

Και αφού μιλάμε για θεατρική παράσταση ας αρχίσουμε με την πιο θεατρική ανάδραση.

Ιδού η κορυφαία σκηνική ανατροπή.

Σε μια ορισμένη στιγμή, αυτού του διαλόγου, εμφανίζεται μία από τις πιο ερμητικές μορφές όλης της ελληνικής φιλοσοφίας, αλλά και του συνόλου της ευρωπαϊκής φιλοσοφίας.

Μια γυναίκα.

Και ενώ μέχρις εκείνης της στιγμής έχουν αποβεί μάταιες όλες οι προσπάθειες των ανδρών να ορίσουν τι είναι ο Έρως και ποία είναι η φύση και η ουσία αυτού, παίρνει τον λόγο ο Σωκράτης, αλλά αντί κάποιου εγκωμίου στον έρωτα ή έστω την εκφώνηση της δικής του γνώμης, εκπλήσσει τους παρόντες, με το να μεταφέρει τα λόγια που του εδίδαξε κάποτε, σχετικώς με την φύση και την ουσία του έρωτος, μια γυναίκα, μια ιέρεια ονόματι Διοτίμα από την Μαντινεία.

Για να αποδειχθεί περιτράνως ότι ο θεματοφύλακας της ουσίας και της γνώσης της ουσίας του έρωτος, είναι μια γυναικεία μορφή.

Ολόκληρος ο διάλογος συνιστά ένα σύνολο, μια ενδελεχή σύνθεση μεταξύ, θεωρητικού βάθους και απολαύσεως, μεταξύ σκέψεως και αισθητικής ή ακριβέστερα μεταξύ νοήσεως και αισθήσεως.

Μεταξύ, δηλαδή, δύο απολύτως γνησίων πνευματικών διαστάσεων.

Ο φιλοσοφικός λόγος και η ποιητική μανία. Από λογοτεχνικής άποψης, αυτό το έργο του Πλάτωνος, είναι ένα αληθινό θαύμα.

Είναι γνήσια μουσική.

Άλλωστε όπως ο ίδιος διατείνεται στον Φαίδωνα, η φιλοσοφία είναι η υψηλότερη μουσική.

Είναι η πραγματική μουσική, γιατί αν η μουσική είναι η τέχνη που συνδέει διαφορετικούς ήχους που κατ’ επίφαση μπορούν επίσης να εμφανίζονται και ως αντιφατικοί σε εμάς, και παρά ταύτα η μουσική να συνδέει αυτούς τους διαφορετικούς ήχους, μάλλον πολύ περισσότερο η φιλοσοφία καταφέρνει να πραγματοποιήσει την σύνδεση και την αρμονία μεταξύ διαφορετικών ιδεών, μεταξύ διαφορετικών εννοιών, μεταξύ διαφορετικών διαστάσεων της ύπαρξης του Όντος.

.

πολλάκις μοι φοιτῶν τὸ αὐτὸ ἐνύπνιον ἐν τῷ παρελθόντι βίῳ, ἄλλοτ’ ἐν ἄλλῃ ὄψει φαινόμενον, τὰ αὐτὰ δὲ λέγον,

«Ὦ Σώκρατες,” ἔφη, “μουσικὴν ποίει καὶ ἐργάζου.»

καὶ ἐγὼ ἔν γε τῷ πρόσθεν χρόνῳ ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ὑπελάμβανον αὐτό μοι παρακελεύεσθαί τε καὶ ἐπικελεύειν, ὥσπερ οἱ τοῖς θέουσι διακελευόμενοι, καὶ ἐμοὶ οὕτω τὸ ἐνύπνιον ὅπερ ἔπραττον τοῦτο ἐπικελεύειν, μουσικὴν ποιεῖν, ὡς φιλοσοφίας μὲν οὔσης μεγίστης μουσικῆς, ἐμοῦ δὲ τοῦτο πράττοντος.

Πλάτων. Φαίδων: 60.e.4.

Πολλές φορές στην ζωή μου με επισκέφθηκε το ίδιο όνειρο στο παρελθόν, κάθε φορά με διαφορετική μορφή, ωστόσο έλεγε πάντα τα ίδια.

«Σωκράτη, μουσική να κάνεις και πάνω σ’ αυτή να δουλεύεις».

Και εγώ στην αρχή  νόμιζα  πως με προέτρεπε και με παρότρυνε σε ότι ακριβώς έκανα τόσον καιρό, όπως εκείνοι που ενθαρρύνουν τους δρομείς, έτσι και εμένα με παρότρυνε το όνειρο να κάνω ότι ακριβώς έκανα, δηλαδή μουσική, γιατί η φιλοσοφία είναι το ανώτερο είδος μουσικής και εγώ με αυτή καταγινόμουν.

 

Η μουσική είναι ένα συμπίλημα, μια ύφανση, και από αυτής της απόψεως, η φιλοσοφία είναι έτι περαιτέρω ένα συμπίλημα.

Η φιλοσοφία είναι αληθινή μουσική και το συμπόσιο είναι πραγματικά ένα εξαιρετικό έργο με επίσης χαρακτήρα θεατρικό-μουσικό.

Το Συμπόσιο είναι ένας περίπλοκος διάλογος, γιατί ο Πλάτων δεν εκφράζει μόνον τις δικές του απόψεις διά στόματος Σωκράτους, αλλά παρουσιάζει με υψηλή σαφήνεια και εκτενή ανάλυση τις απόψεις όλων των πολιτιστικών ρευμάτων της εποχής του, και μάλιστα τονίζοντας με μεγάλη λογοτεχνική διάκριση και την γλωσσική διαφοροποίηση έκφρασης ενός εκάστου εκ των ομιλητών ώστε να συνάδει και λεκτικά με το πολιτιστικό ρεύμα που αντιπροσωπεύει.

Εδώ διαπιστώνουμε ότι ανέκαθεν υπήρχε η γλωσσική διαφοροποίηση έκφρασης μεταξύ των διαφορετικών πολιτιστικών ρευμάτων.

Όσον αφορά το ίδιο το συμπόσιο είναι πολύ δύσκολο να γίνει κατανοητό από τον άνθρωπο της εποχής μας.

Μετά το δείπνο και το τέλος των τελετουργικών, έπιναν όλοι εκ περιτροπής και με τάξη οίνο από ένα στρογγυλό κύπελλο, και πίνοντας με την σειρά του ο καθένας το καλύτερο κρασί, μίλαγαν για τα υψηλότερα πράγματα και πάνω απ’ όλα για τις αξίες της ζωής.

Βεβαίως δεν θα παραλείψουμε να πούμε ότι τα ελληνικά συμπόσια δεν είχαν όλα τους πολιτιστικό χαρακτήρα. Γινόντουσαν συμπόσια επίσης και από ανθρώπους ακαλλιέργητους και απροετοίμαστους, οι οποίοι αντί να μιλάνε οι ίδιοι προσωπικώς, πλήρωναν γυναίκες μουσικούς του αυλού και διασκέδαζαν με αυτόν τον τρόπο.

Ο Πλάτων μάλιστα απορρίπτει αυτό το σύστημα, λέγοντας ότι έτσι ακριβαίνουν οι αμοιβές για τις γυναίκες μουσικούς του αυλού.

Για να συμπληρώσει ο ιατρός Ερυξίμαχος: ας διώξουμε τις μουσικούς του αυλού και να μιλήσουμε εμείς τι πράγμα είναι ο έρως. Πράγμα που σημαίνει κατά το δείπνο υπήρχαν αυλητρίδες που έπαιζαν μουσική.

Στην βάση, ακριβώς, αυτού του σχήματος διαμείφθηκε η διαδικασία του διαλόγου με ομιλίες και απόψεις που εκφράζουν το τι σκεφτόταν για τον έρωτα ο κάθε εκπρόσωπος του συγκεκριμένου κοινωνικού ρεύματος.

Και θα εξηγήσουμε ότι ο Πλάτων διά στόματος Σωκράτους, ή μάλλον διά στόματος Διοτίμας μιλάει τελευταίος, αν και σκηνοθετικά απολύτως τελευταίος μιλάει ο Αλκιβιάδης.

Είπαμε σκηνοθετικά.

Ο Νίτσε έλεγε ότι όλα αυτά που έχουν μια βαθύτητα σκέψεως και νοήματος αγαπούν το προσωπείο, δηλαδή την μάσκα.

Και στην ερώτηση.

Γιατί;

Απαντάμε.

Επειδή αυτό το οποίο λέει κάποιος, υπό κανονικές συνθήκες ερμηνεύεται με διαφορετικούς τρόπους από διαφορετικούς ανθρώπους  και με ανεπαρκή τρόπο.

Ιδού λοιπόν η ανάγκη του προσωπείου.

Μιλώντας, όμως, μέσω του προσωπείου, της μάσκας δηλαδή, μπορείς να αποκαλύψεις πράγματα αλλά και να αποκρύψεις πράγματα.

Και σε αυτόν τον διάλογο ο Πλάτων φτιάχνει ένα πραγματικά θαυμάσιο παιχνίδι προσωπείων. Το συμπόσιο επαναλαμβάνω δεν έγινε ποτέ, είναι φανταστικό και οι πρωταγωνιστές είναι προσωπεία, μάσκες.

Να υπενθυμίσουμε ότι το συμπόσιο, από λογοτεχνικής άποψης, θεωρείται μακράν ο πιο ωραίος διάλογος του Πλάτωνος.

Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο, χαίρει πολύ μεγάλης ζήτησης.

{Σημ. Στο πέρας της όλης παρουσίασης θα φανεί το γιατί.}

Οι επτά ομιλητές του συμποσίου κατά σειρά εμφανίσεως είναι: Ο Φαίδρος, ο Παυσανίας, ο Ερυξίμαχος, ο Αριστοφάνης, ο Αγάθων, ο Σωκράτης (η Διοτίμα) και ο Αλκιβιάδης.

Οι χαρακτήρες που αναδεικνύονται στην υπόθεση του συμποσίου είναι οι εξής:

Πρώτος μιλάει ο ερασιτέχνης Φαίδρος.

Ο Φαίδρος αντιπροσωπεύει έναν νέο άνδρα ο οποίος δεν ξέρει μεν να περιγράψει ακριβώς τα πράγματα αλλά τα αναφέρει όπως τα έχει ακούσει.

Μάλιστα, πρόκειται για έναν πολύ ευφυή νεαρό ο οποίος επικεντρώνεται σε αναγνώσματα της κοσμογονίας του Ησιόδου, του Ακουσιλάου, θέματα της μυθικής εποχής, του Παρμενίδους και άλλων που αφορούν την παράδοση ή πράγματα που τα έχει ακούσει να λέγονται, αλλά ο ίδιος ούτε τα επεξεργάστηκε ούτε αποτελούν δική του δημιουργία ή σκέψη.

Δεύτερος μιλάει ο Παυσανίας.

Και εδώ ας προσέξουμε ιδιαιτέρως. Είναι ακριβώς ο λόγος του Παυσανίου που πυροδότησε το ανά τους αιώνες λανθασμένο ανάθεμα της δήθεν, υπέρ ομοφυλοφιλίας, θέσης του Πλάτωνος.

Ο Παυσανίας αντιπροσωπεύει τον στεγνό ορθολογιστή. Τον άνθρωπο της ιστορικής εποχής. Τον πολιτικό άνδρα της στιγμής ο οποίος υπερασπίζεται εκείνη την ιδέα του έρωτα που ήταν μάλλον ευρέως διάχυτη στην καθώς πρέπει αριστοκρατική μερίδα της πόλης των Αθηνών. Και θα δούμε στην ώρα του τι σημαίνει αυτό.

Μια σημαντική παρατήρηση.

Οι περισσότερες εύκολες κριτικές περί του συμποσίου στην ουσία απομονώνουν αυτήν την ομιλία και εστιάζουν σχεδόν σε αυτήν και μόνον ωσάν να αντιπροσώπευε το όλο έργο, κάτι που είναι άκρως λανθασμένο.

Είναι η ομιλία που στους αιώνες πιο πολύ έχει προκαλέσει και έχει δημιουργήσει την μεγαλύτερη σύγχυση στους αναγνώστες του συμποσίου περί των απόψεων και της πραγματικής θέσεως του Πλάτωνος ως προς το θέμα του έρωτος.

Και οφείλουμε να επιστήσομε την προσοχή μας σε αυτό το γεγονός.

Είναι αληθές, και ο Παυσανίας το εκφράζει χωρίς ενδοιασμούς, ότι οι νέοι της εποχής στέλνονταν στο σχολείο με την συνοδεία ρωμαλέων παιδαγωγών, για να τους υπερασπίζονται τόσον κατά την διαδρομή τους προς το γυμναστήριο όσον και κατά την επιστροφή τους προς την οικίαν τους. Πάντοτε συνοδεύονταν από αυτούς τους πανίσχυρους οικέτες.

Αλλά γιατί;

Τότε στις οικογένειες συζητιόταν αυτό το θέμα.

Μα είναι τόσο διαδεδομένο.

Τι θα πούμε στους νέους;

Πρέπει να παραχωρήσεις την εύνοιά σου σε όποιον στην ζητάει, να χαριστείς;

Δηλαδή, στον ηλικιωμένο που στην ζητάει;

Και όπως αντιλαμβανόμαστε σε κάθε κοινωνία, συνήθως, καταβάλλεται πάντοτε η προσπάθεια, από κάποιους,  ώστε να δικαιολογηθούν κάποιες πράξεις της ίδιας της κοινωνίας.

Και στην προκειμένη περίπτωση η δικαιολόγηση είναι αυτή που περιγράφεται διά στόματος Παυσανίου.

Ο ίδιος ο Πλάτων δεν συγκαλύπτει τίποτε και κανέναν, απεναντίας, είναι ίσως και πέραν του δέοντος αποκαλυπτικός.

Διαχειρίζεται ίσως μια βλάσφημη κατάσταση, αλλά η πραγματικότητα ήταν οπωσδήποτε αυτή.

Και διαπράττεται η δικαιολόγηση;

Βεβαίως.

Αν σε αντάλλαγμα αυτού που εσύ ζητάς από τον νέο, του προσφέρεις την σοφία και την αρετή, έχει καλώς.

Εάν όχι. Κανένα αντάλλαγμα.

Αυτή ακριβώς είναι η κοινωνική θέση που ο Πλάτων στηλιτεύει και στην συνέχεια θα προσπαθήσει να αναστρέψει πλήρως με μια εκλεπτυσμένη ειρωνεία και με ένα αληθώς απαράμιλλο υπέροχο τρόπο.

Και αυτό δυστυχώς όχι μόνον δεν έχει γίνει πλήρως αντιληπτό, αλλά διαφεύγει της προσοχής και μάλιστα από τους περισσοτέρους. Ίσως εξ αιτίας βαθέων αιωνίων προκαταλήψεων από λανθασμένη ερμηνεία.

Ο διάλογος πρέπει να αντιμετωπίζεται σφαιρικώς και ενιαίως και να μην εξάγονται αποσπασματικά συμπεράσματα περί του τελικού μηνύματος του Πλάτωνος.

Είπαμε ότι ο διάλογος δεν καθίσταται αμέσως κατανοητός από όλους, επειδή ξεφεύγει στον αναγνώστη το γεγονός ότι ο Πλάτων βάζει τον καθένα να μιλήσει, λέγοντας αυτό που σκέφτεται ο ίδιος ο ομιλητής και κατά συνέπεια αυτό το ρεύμα σκέψης που ο συγκεκριμένος ομιλητής εκπροσωπεί στην κοινωνία της εποχής.

Κατόπιν έρχεται ο Πλάτων με την τρομερή ειρωνεία του για να πει:

Κοιτάξτε, εγώ θα πω το αντίθετο από αυτό που αυτή την στιγμή είπατε όλοι σας.

Και συνεχίζει ο Παυσανίας να λέει: είναι οι χυδαίοι εραστές, που κατεβάζουν το επίπεδο.

Ενώ, απεναντίας, είναι και εκείνοι οι εκλεπτυσμένοι εραστές οι οποίοι παρέχουν το σωστό τρόπο του να ερωτεύεσαι.

Ο έρως για τα αγόρια – η παραχώρηση, το δόσιμο, η δυνατότητα να παράσχουν την εύνοιά τους στους εραστές – αφ’ εαυτού εξεταζόμενο το γεγονός δεν είναι ούτε ωραίο ούτε άσχημο.

Μπορεί να γίνει είτε με ωραίο τρόπο είτε με μη ωραίο τρόπο.

Με αυτήν του την ομιλία του Παυσανία, ο Πλάτων παρουσιάζει στο συμπόσιό του ένα καυτό θέμα, το οποίο είναι διαδεδομένο στην κοινωνία του τετάρτου αιώνος και που ο ίδιος θέλει να ανατρέψει.

Και είναι αυτό ακριβώς, που συνήθως δεν κατανοούν οι αναγνώστες.

Στην πραγματικότητα, η παρανόηση έχει αρχίσει από πολύ παλιά. Ακόμη και οι μεγάλοι ερμηνευτές του Πλάτωνος, όπως ο Marsilio Ficino (1433-1499) της Φλωρεντινής αυλής των Μεδίκων, εκλάμβανε με λανθασμένο τρόπο αυτό το κείμενο επειδή ακριβώς μιλάει για ουράνιο έρωτα, ουρανία Αφροδίτη, πάνδημο έρωτα, πάνδημη Αφροδίτη.

Οπότε, ο σωστός τρόπος για να ερωτευθείς, θα ήταν να ακολουθήσεις το κριτήριο της ουρανίας Αφροδίτης και όχι της πανδήμου.

Δυστυχώς πολλές φορές ερμηνεύεται η διάσταση του ωραίου και η μεταφυσική διάσταση του Αγαθού υπό όρους δυϊστικούς, υπό όρους αντίθεσης.

Το συμπόσιο δείχνει ότι μια δυϊστική ερμηνεία του Πλάτωνος

είναι απολύτως παραπλανητική, απολύτως λανθασμένη.

Επειδή, ακριβώς, δεν γίνεται να αρνηθούμε απολύτως τα ωραία πράγματα στην μελέτη του Αγαθού.

Στον ελληνικό στοχασμό, θα έλεγα γενικότερα, δεν υπάρχει καμμία ανάταση που να διακηρύσσει ως σκοπό, την ματαιότητα του κόσμου, την ματαιοδοξία των ωραίων πραγμάτων.

Εντελώς όχι.

Το Αγαθόν ακτινοβολεί.

Το Αγαθόν είναι ακτινοβόλο, λαμπρό.

Το Αγαθόν εκχέεται αφ’ εαυτού.

Είναι η πηγή από την οποία αντλούν ζωή και τροφή όλα τα όντα.

Αφ’εαυτού το Αγαθόν είναι άπιαστο και απρόσιτο.

Αφ’εαυτού το Αγαθόν δεν μπορούμε να το συλλάβουμε εννοιολογικά και λεκτικά, δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς το Αγαθόν.

 

Τρίτος μιλάει ο σοφός φυσιοδίφης, ο ιατρός Ερυξίμαχος.

 Με τον Ερυξίμαχο μιλάει η επιστήμη. Στην αρχαία Ελλάδα ο ιατρός έχαιρε της δεύτερης σε σπουδαιότητα θέσης μετά τον φιλόσοφο. Μιας σπουδαιοτάτης εκτίμησης.

Συνήθως ήταν άνδρες πολύ βαθειάς σκέψης.

Να υπενθυμίσουμε ότι η ελληνική ιατρική γεννήθηκε από την ελληνική φιλοσοφία, ο οποία με την σειρά της εδίδαξε την έννοια της αιτίας – αποτελέσματος.

«Ἱστορίην σοφίης γὰρ δοκέω ἰητρικῆς ἀδελφὴν καὶ ξύνοικον· σοφίη μὲν γὰρ ψυχὴν ἀναρύεται παθέων, ἰητρικὴ δὲ νούσους σωμάτων ἀφαιρέεται»

Νομίζω πως η γνώση της φιλοσοφίας είναι αδελφή και συγκάτοικος της ιατρικής, πραγματικά η φιλοσοφία ελευθερώνει την ψυχή από τα πάθη και η ιατρική απαλλάσσει το σώμα από τις νόσους.

Και η ιατρική γεννήθηκε ακριβώς με αυτήν την έννοια.

Η ασθένεια είναι το αποτέλεσμα.

Εμείς πρέπει να αναζητήσουμε την αιτία. Και για να θεραπεύσουμε την ασθένεια φροντίζουμε την αιτία.

 

Τέταρτος μιλάει ο Αριστοφάνης.

Με τον Αριστοφάνη μιλάει η τέχνη, και ο ίδιος εκπροσωπεί την κωμωδία. Ο Πλάτων χρησιμοποιεί την ανειμένη και παιγνιώδη παραμυθολογία του κωμικού Αριστοφάνους, του μεγαλυτέρου συγγραφέα κωμωδιών όλων των εποχών, ως ένα προσωπείο, μια μάσκα, για να εκφράσει  κρυφά πράγματα τα οποία διαφύλαγε – όχι για τα γραπτά του – αλλά για τα προφορικά του μαθήματα. Τα λεγόμενα «άγραφα δόγματα».

Πέμπτος μιλάει ο Αγάθων.

Με τον Αγάθωνα μιλάει η τέχνη ως τραγωδία. Ο Αγάθων με τον ρητορικό του λυρισμό είναι ο τραγικός ποιητής, στην οικία του οποίου διεξάγεται το συμπόσιο για να εορτάσουν την νίκη που απέσπασε με την πρώτη του τραγωδία.

Έκτος μιλάει ο Σωκράτης.

Θα εξηγήσουμε στην ώρα του γιατί ο Σωκράτης προσποιείται να μην μιλήσει προσωπικώς ο ίδιος, αλλά να μεταφέρει με έναν τόνο ιεροπρεπείας και προφητικής μεγαλοστομίας τα λόγια μιας μεγαλειώδους αποκάλυψης την οποία έλαβε από μια ιέρεια. Την ιέρεια Διοτίμα της Μαντινείας.

Και μπορεί το αιώνιο μήνυμα του Πλάτωνος να είναι ότι:

«Ο Έρως είναι εκείνη η πνευματική δύναμη που δίνει στην ψυχή φτερά

για να πετάξει πάντοτε και πιο ψηλά».

Αλλά, το θέμα του συμποσίου εν πρώτοις και φαινομενικώς είναι ο Έρως.

Ο έρως είναι η υπερτάτη εγγύηση των ανθρώπων

για την απόκτηση της αρετής και της ευτυχίας,

τόσον στην ζωή όσον και στον θάνατο.

Στην πραγματικότητα όμως αυτό το οποίο ενδιαφέρει τον Πλάτωνα και αυτό που τον απασχολεί είναι να δείξει πώς ο Έρως είναι η ενέργεια η οποία κινεί την όλη φιλοσοφική διαδικασία.

Δηλαδή,

τι πράγμα είναι η ουσία της φιλοσοφίας

ή μάλλον τι είναι ακριβώς η ενέργεια της φιλοσοφίας.

.

Ο έρως, δηλαδή, η ενέργεια της φιλοσοφίας,

ωθεί μεν την φιλοσοφία να αγαπήσει την θεία σοφία και

παρά ταύτα, την καθιστά επίσης υπεύθυνη για το γεγονός, ότι

αυτή η θεία σοφία, δεν θα αποκτηθεί πραγματικά και εξ ολοκλήρου από την ίδια την φιλοσοφία.

Και μην το ξεχνάμε ποτέ.

Η φιλοσοφία παράγει εντός του ωραίου.

Αυτή η φιλοσοφία, μπορούμε να την αποκαλέσουμε και ερωτική,

παράγει εντός της ερωτικής της ουσίας και

μας εκπαιδεύει να παράγουμε εντός του ωραίου.

Αλλά και πάλι προσοχή όμως, ο τελικός σκοπός αυτής της έρευνας δεν είναι το ωραίο σώμα,

τα ωραία λόγια, οι ωραίοι θεσμοί και τα ωραία πράγματα γενικώς.

Αλλά το Αγαθόν.

Η φιλοσοφία μας δείχνει πώς όλες οι κοσμικές τάξεις συνδέονται με το Αγαθόν

που είναι η πηγή τους.

Αυτή είναι η μεγάλη φιλοσοφική συζήτηση που ο Πλάτων παρουσιάζει με την αληθινή έννοια του όρου, και την παρουσιάζει μουσικο-θεατρικά σε αυτό το εξαιρετικό έργο.

 

 

Η θέαση του υπερτάτου ωραίου είναι η υπερτάτη στιγμή της ζωής,

η οποία, όπως λέει ο ίδιος, δίνει την αθανασία.

 

Έβδομος μιλάει ο Αλκιβιάδης.

Τελευταίος εισβάλλει στην κυριολεξία επί της σκηνής ο Αλκιβιάδης. Θα φέρει στο προσκήνιο και τον εραστή και τον ερώμενο και μάλλον δίνει μεγαλύτερο ρόλο στον ερώμενο. Ο Σωκράτης είναι και τα δύο. Ο Αλκιβιάδης είναι άνθρωπος μορφωμένος ο οποίος μιλάει με μία αφθονία δημοτικών τύπων. Είναι πλήρως μεθυσμένος και επειδή με τον οίνον αποκαλύπτεται η αλήθεια, θα πει την αλήθεια όχι βεβαίως για τον έρωτα αλλά για τον αληθινό εραστή.

Σχόλια στον Πλάτωνα. 217.e.2.

… ἀληθής. παροιμία οἶνος καὶ ἀλήθεια, ἐπὶ τῶν ἐν μέθῃ τὴν ἀλήθειαν λεγόντων. ἔστι δὲ ᾄσματος Ἀλκαίου ἀρχὴ.

οἶνος, ὦ φίλε παῖ, καὶ ἀλήθεια.

 


Γιάννης Σ. Γκανάσος

Παρασκευή 07 Οκτωβρίου 2016

 

Τέλος

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *