Ορχομενός

χάρτης και οδηγίες πρόσβασης

 

Η πόλη των Μινυών.

Η “αυτοκρατορία” του προϊστορικού Ορχομενού.

Η μεγαλύτερη προϊστορική ναυτική δύναμη.

Ο χαρακτήρας του Μινυακού πολιτισμού.

Η πόλη των Μινυών. Εστία μύθου, ιστορίας και πολιτισμού υπήρξε ο Ορχομενός. Τυλιγμένος με τους ωραιότερους μύθους και πολύχρυσος, όπως και οι Μυκήνες, διέγραψε φωτεινή τροχιά στα προϊστορικά και τα πρώτα ιστορικά χρόνια της Ελλάδας, που μαρτυρούν και επιβεβαιώνουν όχι μόνο τα αρχαία κείμενα, αλλά και τα αρχαιολογικά ευρήματα.

Χτισμένος αρχικά στην πεδιάδα στο βορειοδυτικό άκρο της Κωπαίδας, μεταφέρθηκε αργότερα, για τον κίνδυνο από πλημμύρες, στα ριζά και στα πλάγια του Υφάντειου λόφου, οπως ονομάζεται η ανατολική άκρη του βουνού Ακόντιο. Από τη νεολιθική εποχή και την εποχή του χαλκού, πολύ πριν δηλαδή από τον Τρωϊκό πόλεμο, αποτελούσε μια από τις πλουσιότερες, πολυανθρωπότερες και ισχυρότερες πόλεις της Ελλάδας χάρη στην “πολύνερη και εύφορη” γη της, στην καλή της οχύρωση και στη γεωγραφική της θέση. Βρισκόταν πάνω στο δρόμο της Κρίσας, των Δελφών και της Αυλίδας, απ’ όπου διεξαγόταν τότε, το διαμετακομιστικό εμπόριο της κεντρικής Ελλάδας, γι’ αυτό και εξελίχτηκε σε πόλη πολιτισμού, πλούτου και χλιδής.

Στην πόλη του Ορχομενού υπήρχαν ναοί των Τριών Χαρίτων, του Διονύσου, του Δία, του Ηρακλή, του Απόλλωνα, του Ασκληπιού και της Αφροδίτης της Αργυννίδος. Εκτός από τον θολωτό τάφο του Μινύα (λεπτομέρειες στο θέμα ΜΝΗΜΕΙΑ – ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ – ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ – Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΜΙΝΥΑ), έδειχναν επίσης με καμάρι οι Ορχομένιοι τους τάφους του Ησίοδου, του Ακταίωνα και του Ασκάλαφου και Ιάλμενου (αρχηγοί των Ορχομενίων στον Τρωϊκό πόλεμο).

Η “αυτοκρατορία” του προϊστορικού Ορχομενού.

Το προϊστορικό κράτος του Ορχομενού, με πρωτεύουσα την ομώνυμη πόλη, κατείχε αρχικά τις γειτονικές του πόλεις:
Τεγύρα, Ασπληδόνα, Άλμωνες, Ύηττο, Κύρτωνες, Κορσεία, Αλές και Λάρυμνα
αλλά κατά καιρούς κυριάρχησε και
στη Χαιρώνεια, τη Λιβαδειά, την Κορώνεια, την Αλίαρτο, τη Θήβα
και σ’ όλη τη Βοιωτία κι ακόμα μέχρι τα νοτιοανατολικά της Θεσσαλίας με κέντρο εκεί την Ιωλκό. Η κυριαρχία του Ορχομενού απλώθηκε και στα νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου όπου, κατά τον Παυσανία, ο βασιλιάς της Πύλου Νηλεύς πήρε γυναίκα την Ορχομένια Χλώρι, κόρη του Αμφίονος του Ιασίου, μητέρα του Νέστορα του ξακουστού για τη σύνεση και την ευγλωττία του, ήρωα του Τρωϊκού πολέμου. Από τα αρχεία των Χετταίων, ενός λαού που κυριάρχησε στην Ασία για τρεις αιώνες, και τα οποία βρέθηκαν στις ανασκαφές του 1906-1912 στο Βογάζ-Κιόϊ της Καπαδοκίας από γερμανική αρχαιολογική αποστολή, επιβεβαιώθηκε το ότι:
ο Ορχομενός είχε γεμίσει με αποικίες τα νότια παράλια του Αιγαίου και της Μ. Ασίας από τον 14ο π.Χ. αιώνα.

..

Η μεγαλύτερη προϊστορική ναυτική δύναμη.

Πιστεύεται ότι ο Ορχομενός υπήρξε η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη της κεντρικής Ελλάδας από το 2000 π.Χ. μέχρι το 1200 π.Χ. με απόγειο της ακμής του στα 1400 π.Χ., και ότι αυτός υπήρξε ο ιδρυτής της πιο αρχαίας ναυτικής συμπολιτείας της Καλαβρίας ( του Πόρου) στην οποία συμμετείχαν
η Επίδαυρος, η Ερμιόνη, η Αίγινα, η Αθήνα, οι Πρασιές, η Ναυπλία και η Καλαβρία. Η συμμετοχή του Ορχομενού σ’ αυτή τη ναυτική συμπολιτεία βεβαιώνει ότι η ακτινοβολία του έφτανε κι ως τον Ελλήσποντο και τη Μαύρη Θάλασσα, κι αυτό γιατί οι μύθοι του Φρίξου και της Έλλης όπως και της Αργοναυτικής εκστρατείας αποτελούν απόηχο των “αναμφισβήτητων ναυτικών επιχειρήσεων των Μινυών του Ορχομενού” κατά τον ιστορικό μας Παπαρρηγόπουλο.

..

Ο χαρακτήρας του Μινυακού πολιτισμού.

Από την άποψη πολιτισμού ο χαρακτήρας του Μινυακού πολιτισμού θεωρείται κρητομυκηναϊκός και ένας από τους πιο πρωτοποριακούς της Ευρώπης. Εκτός από τη συγγένεια των ονομάτων ( Μινύας – Μίνωας) αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν στενή συνάφεια Ορχομενου και Κνωσσού. Βρέθηκαν και στον Ορχομενό συμβολικές κεφαλές και γλυπτές παραστάσεις ταύρων όπως στην Κνωσσό. Η είσοδος του θολωτού τάφου του Μινύα εξάλλου παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την πύλη των Λεόντων των Μυκηνών.

ΑΝΔΡΕΥΣ
ΕΤΕΟΚΛΗΣ

ΦΛΕΓΥΑΣ
ΧΡΥΣΗΣ
ΜΙΝΥΑΣ
ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ
ΚΛΥΜΕΝΟΣ
ΕΡΓΙΝΟΣ
ΤΡΟΦΩΝΙΟΣ  &  ΑΓΑΜΗΔΗΣ
ΑΣΚΑΛΑΦΟΣ  &  ΙΑΛΜΕΝΟΣ

.

Ανδρεύς
1400-1350 π.Χ.
Πρώτος οικιστής και βασιλιάς του Ορχομενού, γιός του ποταμού Πηνειού. Από αυτόν ο τόπος ονομάστηκε Ανδρηίς και θεωρήθηκε ο Ορχομενός Θεσσαλοαιολική αποικία. Δυτικά των Τεμπών υπάρχουν τα χαρακτηριστικά τοπωνύμια, Μινύας, Ορχομενός και Αλμωνία. Επικρατέστερη άποψη σήμερα είναι ακριβώς το αντίθετο. Οι Μινύες του Ορχομενού, σπουδαίοι θαλασσοπόροι και αποικιστές, ίδρυσαν στη Θεσσαλία αποικίες. Μία από αυτές ήταν και η Ιωλκός απ’ όπου ξεκίνησαν οι Αργοναύτες.
Στον Ανδρέα ήρθε, διωγμένος από τη Μαγνησία, ο γιός του Αιόλου Αθάμας. Στον Αθάμα ο Ανδρεύς του παρεχώρησε την περιοχή γύρω από το Λαφύστιο, την Αλίαρτο και Κορώνεια, η οποία περιοχή ονομάστηκε Αθαμαντία.
Ο Ανδρεύς πήρε για γυναίκα του την κόρη του Λεύκωνα Ευίππη (κατ’ άλλους ήταν κόρη του ποταμού Κηφισού) και απόκτησε μαζί της τον Ετεοκλή.
  .
Ετεοκλής
1350-1320 π.Χ.
Γιός του Ανδρέα, που έχτισε το ναό των Χαρίτων και πρώτος θυσίασε σ’ αυτές. Από τους συγχρόνους του ποιητές αποκαλείται Κηφησιάδης και η περιοχή ονομάζεται Κηφησιάς.  Κατά τη βασιλεία του ήρθε σ’ αυτόν ο Άλμος, ο γιός του Σισύφου (αδελφού του Αθάμα) και θείος του Αλιάρτου και του Κόρωνα, στον οποίο ο Ετεοκλής παρεχώρησε ένα μικρό τμήμα στην περιοχή όπου ίδρυσε την κωμόπολη Άλμωνες που αργότερα ονομάστηκε Όλμωνες.
  ..
Φλεγύας
1320-1310 π.Χ.
Από τη γενιά του Κορίνθιου Άλμου (γιός της κόρης του Άλμου Χρύσης και του Άρη), διαδέχτηκε τον άτεκνο Ετεοκλή. Η κόρη του Κορωνίδα γέννησε το γιό του Απόλλωνα Ασκληπιό. Στις μέρες του η περιοχή ονομάστηκε Φλεγυαντίς και έκτισε μια πόλη που ονόμασε Φλεγύα και στην οποία συγκέντρωσε τους καλύτερους Έλληνες πολεμιστές. Σκοτώθηκε από τον Απόλλωνα σε μια εκστρατεία του κατά των Δελφών.
  ..
Χρύσης
1310-1300 π.Χ.
Διάδοχος του άτεκνου Φλεγύα, γιός της επίσης κόρης του Άλμου Χρυσογένειας και του Ποσειδώνα.
  ..
Μινύας
1300-1275 π.Χ.
Γιός του Χρύση κι ο βασιλιάς που οραματίστηκε και δημιούργησε τη μεγάλη ακμή του Ορχομενού. Από το όνομα του σπουδαίου αυτού βασιλιά ο τόπος ονομάστηκε Μινυάδα και οι κάτοικοί του Μινύες. Κατά τον Παυσανία, ο Μινύας απέκτησε πολλά πλούτη και ήταν ο πρώτος που έχτισε “Θησαυρό” για να φυλάξει μέσα τα χρήματά του.
  ..
Ορχομενός
1275-1255 π.Χ.
Γιός του Μινύα. Από τον ήρωα Ορχομενό η βορειοδυτική Κωπαίδα ονομάστηκε Ορχομενία και οι κάτοικοι Ορχομένιοι. Στον βασιλιά Ορχομενό ήρθε ο φυγάς από το Άργος Ύηττος και αυτός του παρεχώρησε την περιοχή όπου και έχτισε τον Ύηττο. Ο Ορχομενός δεν έκανε παιδιά και έτσι εξαφανίστηκε η γενιά του Άλμου.
  ..
Κλύμενος
1255-1250 π.Χ.
Από τη γενιά του Αθάμα, γιός του Πρέσβωνα και εγγονός του Φρίξου. Σκοτώθηκε σε γιορτή προς τιμή του Ποσειδώνα στην Ογχηστό της Αλιάρτου, από μια πέτρα που έριξε ο οδηγός του άρματος του Θηβαίου Μένοικου.
  ..
Εργίνος
1250-1225 π.Χ.
Γιός του Κλύμενου που εκστράτευσε κατά των Θηβών για να εκδικηθεί το θάνατο του πατέρα του. Υποχρέωσε τους Θηβαίους να υπογράψουν συνθήκη σύμφωνα με την οποία θα πλήρωναν φόρο 100 βοδιών κάθε χρόνο και για 20 χρόνια. Την κατάσταση ανέτρεψε ο Ηρακλής που βοήθησε τους Θηβαίους να απελευθερωθούν και προξένησε μεγάλες καταστροφές στον Ορχομενό. Κατά την παράδοση έφραξε τις καταβόθρες που μάζευαν τα νερά του Κηφισού και του Μέλανα, πλημμυρίζοντας τον κάμπο και αχρηστεύοντας έτσι το ιππικό των Ορχομενίων. Ο Εργίνος έκλεισε ειρήνη με τον Ηρακλή και, μετά από χρησμό, πήρε νέα γυναίκα με την οποία απόκτησε τους Τροφώνιο και Αγαμήδη (κατά μία άλλη εκδοχή ο Τροφώνιος ήταν γιός του Απόλλωνα). Ο Εργίνος έλαβε μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία όπου, μετά το θάνατο του πηδαλιούχου Τίφυ, ανέλαβε την διακυβέρνηση της Αργώς.
  ..
Τροφώνιος
και Αγαμήδης
1225-1214 π.Χ.
Γιοι του Εργίνου, αρχιτέκτονες, έχτισαν το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς και ίδρυσαν το μαντείο της Λειβαδιάς.
  ..
Ασκάλαφος
και Ιάλμενος
1214-1194 π.Χ.
Γιοι του Άρη που γέννησε η Αστυόχη στου Άκτορα, του γιού του Αζέα, το παλάτι, όπως ιστορεί ο Όμηρος. Οδήγησαν τους Ορχομένιους πολεμιστές στον Τρωϊκό πόλεμο. Διακρίθηκαν σαν θαρραλέοι φρουροί της Τάφρου μπροστά στα τείχη της Τροίας. Πολέμησαν ακόμα κατά της Πενθεσίλειας βασίλισσας των Αμαζόνων και κατά του Αινεία. Σκοτώθηκαν στην Τροία.
Η αμφίβολη καταγωγή των Μινυών.Ο χαρακτήρας της φυλής.

Η ακμή των Μινυών.

.. Η αμφίβολη καταγωγή των Μινυών.

Ο Όμηρος τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια, ονομάζει τον Ορχομενό Μινύειον, για να τον ξεχωρίσει από τον Ορχομενό της Αρκαδίας. Οι Μινύες, αρχαιότατος λαός της ηπειρωτικής Ελλάδας καθαρώς ελληνικής φυλής, ήκμασαν μετά τους Λέλεγες και πριν από τους Μυκηναίους.
Η προέλευσή τους είναι αβέβαιη. Υπάρχουν πολλές εκδοχές, ορισμένες εντελώς διαφορετικές. Αυτό μάλλον οφείλεται στην αρχαιότητα της φυλής, γεγονός που κάνει να χάνονται τα ίχνη των Μινυών μέσα στους θρύλους και μύθους της αρχαίας Ελλάδας.
Για την καταγωγή των Μινυών έχουν διατυπωθεί οι παρακάτω απόψεις:

Ότι η καταγωγή τους ήταν από την Ιωλκό, απ’ όπου τους έδιωξαν οι Φλεγύες.

Ότι ήρθαν από την Κρήτη.

Ότι ήρθαν από την Καρία της Μ. Ασίας.

Ότι ήταν αυτόχθονες που αποίκησαν την Ιωλκό, όπως πιστεύει ο Στράβωνας.

Ότι ήρθαν από τη Λήμνο απ’ όπου τους έδιωξαν οι Πελασγοί κι εγκαταστάθηκαν στον Ταύγετο κι ύστερα στη Λακεδαίμονα την οποία θεωρούσαν γη των προγόνων τους, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο που όμως τους θεωρεί κι αυτός προγόνους των Αργοναυτών.

Ότι ήρθαν από την Αίγυπτο στο τέλος της 3ης π.Χ. χιλιετηρίδας, όπως υποστηρίζει ο γερμανός αρχαιολόγος Κ. Ο. Μύλερ και άλλοι (Βοίκιος, Κρούσιος), και τη γνώμη τους παραδέχονται και νεότεροι ερευνητές (Θ. Σπυρόπουλος).

..

Ο χαρακτήρας της φυλής.

Οι Μινύες, από τη γενιά των Αχαιών, ήταν λαός έξυπνος, ανήσυχος, τολμηρός και ποντοπόρος. Κατόρθωσαν με την τεχνική τους κατάρτιση να κατασκευάσουν έργα θαυμαστά. Στην Ιωλκό ναυπήγησαν την Αργώ και στη Βοιωτία μεταξύ των άλλων σπουδαίων έργων, αποξήραναν την Κωπαίδα, έργο απίστευτο για τα τεχνικά μέσα και τις γνώσεις της εποχής που έγινε. Ήταν πάντοτε ειρηνιστές και πίστευαν ότι μπορούσαν να κατακτήσουν και να κυριαρχήσουν με ειρηνικό τρόπο. Την αξία των ανθρώπων τη μετρούσαν με την ικανότητά τους στις τέχνες και τον πολιτισμό και όχι με τα πολεμικά τους κατωρθώματα. Όποτε όμως χρειάστηκε να πολεμήσουν και να υπερασπιστούν τα ιδεώδη που πίστευαν, το έπραξαν με γενναιότητα και με πίστη στη νίκη τους.  Εξάλλου αυτό το απόδειξε η ιστορία τους. Η εξάπλωση των Μινυών στηρίχτηκε στον πολιτισμό τους, στην ικανότητά τους να οργανώνουν κοινωνικά τις ανθρώπινες ομάδες σε σύνολο με κοινή συνείδηση και στόχους που θα ωφελούσαν όλους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη διαδοχή των βασιλιάδων του Ορχομενού δεν υπήρξαν βιαιοπραγίες και σφετερισμοί, παρόλο που δεν ήταν πάντοτε μεταβίβαση της εξουσίας από πατέρα σε γιό.

..

Η ακμή των Μινυών.

Οι Μινύες απόκτησαν τόση δύναμη στην ξηρά και στη θάλασσα, ώστε η πρωτεύουσά τους Ορχομενός συναγωνιζόταν στα πλούτη τις Μυκήνες, το Άργος, την Πύλο και τις Θήβες της Αιγύπτου.
ούτε όσα πλούτη πηγαίνουν στον Ορχομενό, ούτε όσα στις Θήβες της Αγύπτου κι αν μούδινε, δεν θα μαλάκωνε την καρδιά μου“,
λέει στην Ιλιάδα ο θυμωμένος Αχιλλέας, για τα δώρα του Αγαμέμνονα, που του έστειλε για να τον εξευμενίσει, μετά τη λογομαχία τους για τη Βρισηίδα.
Οι Μινύες κυριαρχούν από το 2800 π.Χ. μέχρι το 1200 π.Χ. περίπου, με απόγειο της ακμής τους γύρω στα 1400 π.Χ. Κατά καιρούς επικράτησαν σε όλη τη Βοιωτία, είχαν δεσμούς με όλα τα μεγάλα βασίλεια της εποχής τους, συμμετείχαν και ίσως ίδρυσαν την πιο αρχαία ναυτική συμπολιτεία, και είναι πλέον ιστορική αλήθεια οι ναυτικές τους επιχειρήσεις στον Ελλήσποντο και στη Μαύρη Θάλασσα, καθώς και οι αποικίες τους στη Μ. Ασία.
Την αίγλη και τους θησαυρούς τους οι Μινύες τους χρωστούσαν στην επιμελημένη καλλιέργεια της Κωπαιδικής γης και στο εκτεταμένο χερσαίο και θαλάσσιο εμπόριο και στην αποικιακή τους εξάπλωση, που πέτυχαν με προχωρημένη ναυτική βάση την γυναικοκρατούμενη Λήμνο.
Η φυλή αυτή των ικανότατων τεχνικών και θαλασσοπόρων εξαφανίστηκε μετά την εγκατάσταση στην περιοχή των Βοιωτών.

Η λίμνη.Οι διώρυγες.

Η τεχνητή
καταβόθρα.

Σημερινή
εξερεύνηση.

Αποτέλεσμα της
αποξήρανσης.

.. Η λίμνη.

Η λίμνη της Κωπαΐδας, κατά τον Στράβωνα, είχε μήκος 24 χιλιόμετρα, πλάτος 13 και κάλυπτε 380 στάδια περίπου, δηλαδή 70 περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι δυτικές της όχθες άρχιζαν από τον Ορχομενό και το σημερινό χωριό Άγιο Δημήτρη και οι ανατολικές της έφταναν στα απότομα βράχια του Πτώου και Φίκιου, Φαγιά και Σφιγγίου, του βουνού της Σφίγγας, όπου τα πλεονάζοντα νερά της χύνονταν κι εξαφανίζονταν σε 23 διάτρητες σπηλιές (καταβόθρες). Τη λίμνη, ή πιο σωστά το θανατηφόρο έλος, τη σχημάτιζαν τα νερά των τριγύρω βουνών και των ποταμών Κηφισσού και Μέλανα με τους παραποτάμους και χειμάρρους των. Από τον Όμηρο ονομαζόταν Κηφησίς, από τον Στέφανο Λευκωνίς και από άλλους Αλιαρτίς, Ογχηστίς, Ελευσίς, Ακραιφνίς, Ορχομενία και γενικά με το όνομα που είχαν οι παρακείμενες πόλεις. Τελικά επικράτησε το όνομα Κωπαΐς, από την προϊστορική πόλη Κώπες, που βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό Κάστρο, γιατί εκεί ήταν το βαθύτερο σημείο της λίμνης και δεν ξηραινόταν τα καλοκαίρια όπως συνέβαινε σε άλλα σημεία. Η λίμνη ήταν ονομαστή στην αρχαιότητα για τα εξαιρετικά αυλικά καλάμια που φύτρωναν στις όχθες της, για τα σχοίνα με τα οποία έφτιαχναν τα “αλιάρτια σχοινιά”, μα προπαντός για τα ψάρια της και τα νοστιμότατα χέλια.

..

Οι διώρυγες. Σε πολλά αρχαία κείμενα αναφέρεται ότι η Κωπαΐδα πριν γίνει λίμνη, ήταν εύφορη πεδιάδα. Όπως εξιστορεί ο Στράβωνας, οι θρυλικοί Μινύες, πριν από 3500 χρόνια περίπου είχαν αποξηράνει την Κωπαΐδα. Έργο θαυμαστό και κολοσσιαίο, τόσο για την τολμηρή σύλληψή του, όσο και για τη δύσκολη εκτέλεση του και ειδικά αν αναλογιστούμε τα πενιχρά τεχνικά μέσα που διέθεταν.
Πρέπει να τονιστεί ότι τα υδραυλικά αυτά έργα των Μινυών ήταν τα αρχαιότερα της Ευρώπης.
Με τρεις γιγάντιες διώρυγες, μέσου πλάτους 40-60 μέτρα και ύψος ανάλογο με την επιφάνεια της λίμνης, που συνδέονταν μεταξύ τους, έπαιρναν τα νερά των γύρω ποταμών από τα στόμιά τους και τα διοχέτευαν στα υπόγεια χάσματα της ακρολιμνιάς (φυσικές καταβόθρες).
Η βόρεια διώρυγα, που ήταν και η μεγαλύτερη και είχε μήκος 9 χιλιόμετρα περίπου, έπαιρνε τα νερά του Κηφισσού και του Μέλανα και περνώντας από το Στροβίκι, το Κάστρο και το Αθαμάντιο πεδίο, έριχνε τα νερά στις ανατολικές καταβόθρες της Μπίνιας και της Μεγάλης που είναι στο Νέο κόκκινο κάτω απ’ το εκκλησάκι του Άι Γιάννη.
Η δεύτερη διώρυγα έπαιρνε τα νερά της Έρκυνας στη Ράχη, περνούσε το χωριό Μαυρόγεια και διέσχιζε την κεντρική Κωπαίδα ώσπου συναντούσε την τρίτη διώρυγα.
Η τρίτη τέλος διώρυγα ξεκινούσε νότια από τις Αλαλκομενές, έπαιρνε τα νερά του Κοράλιου της Κορώνειας, του Λόφιδος της Αλιάρτου και των άλλων χειμάρρων του Ελικώνα, περνούσε το Αθαμάντιο πεδίο κοντά στη νησίδα του Γλα και χυνόταν στην πρώτη διώρυγα που τη συναντούσε στον κόλπο των Πεταλιών (Κάστρο).
.. Η τεχνητή καταβόθρα.

Αν όλα αυτά είναι εντυπωσιακά για την εποχή που έγιναν, τότε η συνέχεια του έργου

που σκέφτηκαν και υλοποίησαν οι Μινύες είναι εκπληκτική.
Επειδή οι φυσικές σπηλιές – καταβόθρες δεν επαρκούσαν για την απορροή των νερών, και ειδικά το χειμώνα, το γιγάντιο αποστραγγιστικό έργο συμπληρώθηκε με μια τεχνητή υπόγεια σήραγγα, που άρχιζε από τη θέση Κεφαλάρι και προχωρώντας σε μήκος 2200 περίπου μέτρων κάτω από τη συνοχή Χλωμού και Πτώου, όπου περνούσε και περνά και τώρα ο δρόμος, έφτανε στην παραθαλάσσια του Ευβοϊκού Λάρυμνα.
Έργο πραγματικά τιτάνιο αν σκεφτούμε ότι στην καλύτερη περίπτωση τα εργαλεία που χρησιμοποίησαν ήταν χάλκινα, μέταλλο ιδιαίτερα μαλακό και επομένως ακατάλληλο για το κόψιμο του σκληρού βράχου.

Τμήμα της στοάς της τεχνητής καταβόθρας, σκαμμένο σε συμπαγή βράχο. Αξιοσημείωτη η τριγωνική διάνοιξη της οροφής για να “ανακουφίζεται” από το βάρος του υπερκείμενου εδάφους (φωτ: Νίκος Λελούδας-Σπηλαιολόγος-περιοδικό ΓΕΩ). Εκτενές κείμενο με αντίστοιχες φωτογραφίες υπάρχει στον Α’ τόμο του δίτομου έργου του Νίκου Λελούδα “ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ-Μύθοι και Πραγματικότητα”.
Κι όμως όχι μόνο άνοιξαν σήραγγα μήκους 2200 μέτρων σε συμπαγή βράχο, αλλά έσκαψαν ενδιάμεσα και 16 κατακορυφα πηγάδια, σε απόσταση 100-200 μέτρα το ένα από το άλλο, τα οποία χρησίμευαν για τη συντήρηση και τον καθαρισμό της υπόγειας σήραγγας. Ήταν τέτοια δε η ποιότητα της κατασκευής της, που λειτουργούσε μέχρι τα ρωμαϊκά χρόνια. Δηλαδή πάνω από 2000-2500 χρόνια. .. Σημερινή εξερεύνηση.
.
Μόλις το 2000 μ.Χ. η τεχνητή αυτή καταβόθρα ανακαλύφτηκε και ένα μέρος της εξερευνήθηκε από τον Νίκο Λελούδα της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας. Φωτογραφίες από την εξερεύνηση αυτή βλέπετε δίπλα (δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό ΓΕΩ στο τεύχος 34 το Δεκέμβριο του 2000).
Από τα 16 πηγάδια σήμερα σώζονται σε όλο τους το βάθος (15-30 μέτρα) μόνο τέσσερα. Κατεβαίνοντας από τα πηγάδια αυτά ο Νίκος Λελούδας κατάφερε να εξερευνήσει ενδιάμεσα ανέπαφα τμήματα της σήραγγας γιατί η αρχική στοά έχει φραχτεί από κατακρημνίσεις που οφείλονται είτε σε φυσικά αίτια (σεισμοί), είτε στην ανθρώπινη δραστηριότητα (πάνω ακριβώς από την αρχαία σήραγγα η εταιρεία ΛΑΡΚΟ λόγω των

Κατάβαση σ’ ένα από τα πηγάδια καθαρισμού – εξαερισμού της στοάς  (φωτ: Νίκος Λελούδας-Σπηλαιολόγος-περιοδικό ΓΕΩ).
μεταλλευτικών έργων της κάνει χρήση και των ανάλογων εκρηκτικών).
Για να πάρουμε μια ιδέα της τεχνολογίας και των γνώσεων των Μινυών, αρκεί να σκεφτούμε πως μετά την προϊστορική αποξήρανση της Κωπαΐδας, η επόμενη επιτυχημένη προσπάθεια άρχισε το 1834 και ολοκληρώθηκε το 1931. Κατά την ιστορική περίοδο επεχείρησε και ο Μεγάλος Αλέξανδρος, με τον Χαλκιδαίο μηχανικό Κράτη, να αποξηράνει χωρίς επιτυχία τη λίμνη, όπως αργότερα και οι Ρωμαίοι.
.. Αποτέλεσμα της αποξήρανσης. Η αποξήρανση πάντως της λίμνης έφερε πλούτο και πρόοδο σε 66 συνοικισμούς γύρω από αυτήν. Η συστηματική καλλιέργεια του εύφορου κάμπου της Κωπαίδας έφερε στους Μινύες του Ορχομενού πλούτο, στρατιωτική ισχύ, μεγάλο τμήμα του αρχαίου κόσμου κάτω από την κυριαρχία τους και άνθιση του πολιτισμού. Μπόρεσαν να οραματιστούν και να μετατρέψουν τα θανατηφόρα έλη, λόγω ελονοσίας, σε καρποφόρα γη και αυτό τους έφερε σε θέση να αξιοποιήσουν και την ναυτική τους ικανότητα, να ξανοιχτούν στις θάλασσες και φέρουν τον Ελληνικό πολιτισμό στον Ελλήσποντο, στη Μαύρη Θάλασσα και στα παράλια της Μ. Ασίας.
.
Η επικράτηση των Αρναίων Βοιωτών
και το τέλος των Μινυών.

Μετά τον Τρωϊκό πόλεμο, σ’ ολόκληρη την Ελλάδα επακολουθεί γενική αναστάτωση λόγω μετακινήσεων ή επιδρομών λαών που προέρχονται από το βορρά. Την αναστάτωση αυτή δοκιμάζει και ο Ορχομενός.

Εξήντα χρόνια μετά τον Τρωϊκό πόλεμο και είκοσι χρόνια πριν την κάθοδο των Δωριέων, διωγμένοι από την Άρνη της Θεσσαλίας επιδρομείς με αρχηγό τον βασιλιά τους Όφελτον, εγκαταστάθηκαν αρχικά στην Άρνη της Βοιωτίας (Γλα), κι ύστερα στον Ορχομενό, όπως μας ιστορεί ο Θουκυδίδης. Οι νεόφερτοι ισχυρίζονται ότι είναι Βοιωτοί που είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλία πολλά χρόνια πριν.
Κι αυτό μπορεί να ήταν αληθινό, αλλά τους έλειπαν τα χαρακτηριστικά των Αθαμαντίδων ή των Μινυών. Οι επιδρομείς από τη Θεσσαλία ήταν επιθετικοί, άγριοι, άρπαζαν, σκότωναν, έκαιγαν και τελικά επιβλήθηκαν με τη βία. Οι Μινύες έχουν ήδη αρχίσει να παρακμάζουν κι έτσι οι Αρναίοι Βοιωτοί (της Θεσσαλίας), επικράτησαν και άλλαξαν τον εθνολογικό χαρακτήρα των παλιών κατοίκων. Πολλοί από τους παλιούς κατοίκους έφυγαν για την Ασία και το νησί Θήρα, ενώ άλλοι παρέμειναν και δέχτηκαν το νέο καθεστώς. Μεταξύ αυτών που παρέμειναν ήταν και οι απόγονοι του Αθάμαντα, οι ευγενείς, οι λεγόμενοι Αθαμαντίδες, που ανέλαβαν την επιμέλεια των θρησκευτικών εθίμων και παραδόσεων, που και οι κατακτητές Βοιωτοί αναγνώρισαν.
Οι Αρναίοι Βοιωτοί εκτιμούσαν και σέβονταν τους Ορχομένιους, γιατί ήταν σοφοί όπως έλεγαν, και προσπάθησαν να ξεχάσουν τη Θεσσαλική καταγωγή τους και να εξελιχθούν και να αφομοιωθούν με τους αριστοκρατικούς Ορχομένιους.

Οι Μινύες του Ορχομενού και οι Καδμείοι των Θηβών εξαφανίστηκαν κι επέζησαν μόνο στους θρύλους. Η περιοχή πλέον ονομάζεται οριστικά Βοιωτία και ο Ορχομενός δεν αποκαλείται πλέον Μινύειος αλλά Βοιώτιος Ορχομενός.
Το όνομα Βοιωτία χρονολογείται από τον 12ο αιώνα π.Χ. και κατά τον Παυσανία οφείλεται στον Βοιωτό, γιό του Ιτώνου και της Μελανίππης. Σύμφωνα όμως με τον Ησύχιο η ονομασία προέρχεται από τη λέξη βους γιατί στην περιοχή έτρεφαν πολλά βόδια.
.

Ο Μ Η Ρ Ι Κ Η      Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο Σ

. Οι δ’ Ασπληδόνα ναίον ιδ’ Ορχομενόν Μινύειον… τοις δε τριάκοντα νήες εστιχόωντο. .
Στα χρόνια του Τρωϊκού πολέμου (1194 – 1184 π.Χ. κατά τον Ερατοσθένη), ο Ορχομενός δεν είχε την παλιά του δόξα αλλά διατηρούσε την ναυτική του δύναμη. Ο Όμηρος στον “Νηών κατάλογον” αρχίζει από τη Βοιωτία θέλοντας να δώσει εξέχουσα θέση στους θαρραλέους και τολμηρούς Βοιωτούς θαλασσοπόρους. Κι ενώ όλες οι υπόλοιπες 33 πόλεις της Βοιωτίας πήραν μέρος με 50 καράβια, ο Ορχομενός μόνος του ξεκίνησε με 30 καράβια.Εκείνοι πάλι που κατοικούσαν στην Ασπληδόνα και στον Ορχομενό των Μινυών, είχαν αρχηγούς τον Ασκάλαφο και τον Ιάλμενο…
Δικά τους λοιπόν τριάντα βαθουλωτά καράβια είχαν παραταχθεί
“.
.. Οι Ασκάλαφος και Ιάλμενος βασιλιάδες του Ορχομενού ήταν, κατά τον Όμηρο, γιοί του Άρη που γέννησε η παρθένα Αστυόχη στο παλάτι του Άκτορα, του γιού του Αζέα. Οι Ορχομένιοι αρχηγοί δεν γύρισαν από τον πόλεμο. Έπεσαν ηρωϊκά μαχόμενοι, ο δε Ασκάλαφος σκοτώθηκε από τον Διήφοβο. Μπορεί ο Ορχομενός κατά τα χρόνια του Τρωϊκού πολέμου να μην είχε την παλιά του δόξα, αλλά εξακολουθούσε να είναι πλούσιος και ισχυρός. Είναι χαρακτηριστικό το ότι ο Όμηρος τον συγκρίνει με τις Μυκήνες και τις Θήβες της Αιγύπτου.
Όταν ο Αχιλλέας λογομάχησε με τον Αγαμέμνονα για την Βρησηίδα και ο τελευταίος έστειλε δώρα για να τον εξευμενίσει, ο Αχιλλέας απαντάει:
ούτε όσα πλούτη πηγαίνουν στον Ορχομενό,
ούτε όσα στις Θήβες της Αιγύπτου,
… κι αν μούδινε δεν θα μαλάκωνε την καρδιά μου
“.

Και μετά την άλωση της Τροίας ο Ορχομενός διατήρησε την ναυτική του δύναμη. Εξακολούθησε να συμμετέχει στην αμφικτιονία της Καλαβρίας και να εμπορεύεται με τους Αιγαίους, τους Κρήτες και τους Χετταίους.

I Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Η      Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο Σ


Η εγκατάσταση
των Αρναίων Βοιωτών.
Ο Ορχομενός στο
“Κοινό των Βοιωτών”.
Ο θάνατος του Ησίοδου.

Εξακόσια χρόνια ειρήνης και ακμής.

Οι άσπονδοι “φίλοι”.

Διοικητική Οργάνωση.


Υδρία Ορχομενού,
από τα ωραιότερα δείγματα της πρωτογάνωτης τεχνικής.
.

Η εγκατάσταση των Αρναίων Βοιωτών

Μετά την εγκατάσταση στη Βοιωτία των Αρναίων Βοιωτών από τη Θεσσαλία, (λεπτομέρειες στο θέμα ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ-ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ-Βοιωτοί) και την φυγή των περισσοτέρων ευγενών από τον Ορχομενό, αρχίζει η σταδιακή εξασθένισή του.
Οι Βοιωτοί καταλαμβάνουν και τη Θήβα, και στα 1100 π.Χ. προσπαθούν να υποτάξουν και την Αττική. Ηττώνται όμως στην Πάνακτο και στο εξής η κυριαρχία τους περιορίζεται από τη Χαιρώνεια μέχρι τον Ωροπό, και από τον Ευβοϊκό κόλπο μέχρι τον Κιθαιρώνα. Η κυριαρχία των Αρναίων Βοιωτών παγιώνεται και ανακηρύσσουν τη Θήβα πρωτεύουσα. Αργότερα ολόκληρη η Βοιωτία εντάσσεται στο “Κοινό των Βοιωτών” και αποτελεί κράτος ισχυρότατο. Οι πόλεις περιστειχίζονται και οργανώνουν ισχυρό στρατό. Ο θεσμός της βασιλείας καταργείται και δημιουργούνται αυτόνομες πόλεις με αριστοκρατικό πολίτευμα. Οι πόλεις συνδέονται μεταξύ τους με τη Βοιωτική Ομοσπονδία, όπου βέβαια αρχηγός είναι η Θήβα.

.

Ο Ορχομενός στο “Κοινό των Βοιωτών”

Την τύχη αυτή ολόκληρης της Βοιωτίας ακολουθεί και ο Ορχομενός που δεν ονομάζεται πλεόν Μινύειος αλλά Βοιώτιος. Είναι η δεύτερη, μετά τη Θήβα πόλη στο Κοινό των Βοιωτών, όπου συμμετέχει με 2 Βοιωτάρχες και 120 αντιπροσώπους μέχρι το 510 π.Χ. Ανήκει στις Μεγάλες και Ελεύθερες πόλεις, έχει τη δική του Βουλή και έχει στη δικαιοδοσία του τη Χαιρώνεια, την Ασπληδόνα, τους Όλμωνες, τον Υηττό, την Τεγύρα και τους Κύρτωνες. Σ’ αυτό το χρονικό διάστημα ο Ορχομενός συμμετέχει και στη ναυτική αμφικτυονία της Καλαβρίας (Πόρου) μαζί με άλλες 7 ναυτικές και εμπορικές πόλεις. Άλλο ένα σημάδι ακμής και προσπορισμού πλούτου.

.

Ο Θάνατος του Ησίοδου

Γύρω στο 750 π.Χ., όταν πέθανε ο Ησίοδος, ο Ορχομενός ερημώνεται από μεγάλη επιδημία. Κατά τον χρησμό της Πυθίας η επιδημία θα σταματήσει εάν μεταφερθούν τα οστά του Ησίοδου στον Ορχομενό. Αναζητούν λοιπόν και βρίσκουν τον τάφο του στην Άσκρη ( κατ’ άλλη εκδοχή στη Ναυπακτία), μεταφέρουν τα οστά και τα θάβουν κοντά στον τάφο του Μινύα που βρισκόταν στο κέντρο της αγοράς του Ορχομενού. Έτσι οι Ορχομένιοι με καμάρι δείχνουν, μέχρι και τα χρόνια του Παυσανία, τον τάφο του μεγάλου ποιητή. Κατά τον Παυσανία στον τάφο του Ησίοδου ήταν γραμμένοι στίχοι του Ορχομένιου ποιητή Χερσία.

“Πατρίδα του Ησίοδου ήταν η Άσκρη με τα πολλά σπαρτά, αλλά σαν πέθανε τα κόκκαλά του δέχτηκε η γη των εξαίρετων καβαλλάρηδων Μινυών. Η δόξα του στην Ελλάδα θα είναι μεγάλη, σαν γίνει κριτήριο για τους ανθρώπους η σοφία”.

Το περιστατικό αυτό δείχνει επίσης την αγάπη και εκτίμηση των Ορχομενίων για τη μουσική και την ποίηση, κάτι που δεν είναι καινούριο στον Ορχομενό αφού χρονολογείται από τους προϊστορικούς ακόμα χρόνους.

.

Εξακόσια χρόνια ειρήνης και ακμής

Έτσι ο Ορχομενός ζει ήσυχα και ειρηνικά για μεγάλο χρονικό διάστημα, εμπνέοντας σεβασμό στους φίλους του και φόβο σε όσους εποφθαλμιούν την πλούσια γη του. Οι Ορχομένιοι, φορείς ανώτερου και πανάρχαιου πολιτισμού, κατορθώνουν και επιβάλλονται στους κατακτητές τους σε ότι αφορά θρησκευτικά ζητήματα και πετυχαίνουν την ελεύθερη αναγνώριση της λειτουργίας των μαντείων και της θρησκείας των Μινυών. Η καλλιέργεια της γόνιμης πεδιάδας φέρνει στον Ορχομενό πλούτο και αυτή η ευημερία προτρέπει σε αναζήτηση νέων ηθικών και υλικών απολαύσεων.
Τα εκλεκτά άλογα των ιπποφορβείων του Ορχομενού τον κάνουν πρωταγωνιστή των ιπποδρομιών και αρματοδρομιών τόσο σε τοπικούς όσο και σε Πανελλήνιους αγώνες. Τα επίθετα που συνοδεύουν τον Ορχομενό στην μακραίωνη ιστορία του, είναι “πλύξιππος” ( κατά τον Ορχομένιο ποιητή Χερσία) και “καλίπωλος” (κατά τον Πίνδαρο στον ύμνο που έγραψε για τον Ορχομένιο Ολυμπιονίκη Ασώπιχο). Είναι χαρακτηριστικό το ότι ο Ορχομενός είχε πάντοτε ολιγαρχικό πολίτευμα, ιδίωμα των πόλεων που στήριζαν τη δύναμή τους στο ιππικό, κατά τον Αριστοτέλη.
Σε όλη αυτή λοιπόν τη μακρά διάρκεια ο αρχαίος πολιτισμός εξακολουθεί να ακμάζει στον Ορχομενό. Η συστηματική καλλιέργεια  του Βοιωτικού κάμπου, η γεωργία, η κτηνοτροφία αλλά και το εμπόριο (κυρίως ναυτικό) είναι πηγές πλούτου και άνθησης για τον Ορχομενό. Τα ψάρια και κυρίως τα ξακουστά χέλια από τη λίμνη Κωπαίδα και τους ποταμούς Μέλανα και Κηφισσό εξάγονται σε μεγάλες ποσότητες. Εξάγονται επίσης βόδια στην αγορά των Αθηνών, ενώ και το κηνήγι είναι άφθονο στην περιοχή του Ορχομενού.
Έχουν έτσι οι Ορχομένιοι την οικονομική δυνατότητα να προσλαμβάνουν στα σπίτια τους παιδαγωγούς για να διδάσκουν στα παιδιά τους γραφή, ανάγνωση και μουσική. Υπάρχουν επίσης γυμναστήρια όπου διδάσκονται κυρίως στρατιωτικά γυμνάσματα. Οι τέχνες βρίσκονται σε άνθηση, μετά τον 8ο π.Χ. αιώνα κυρίως, και ιδιαίτερα η αγγειοπλαστική.
Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα οι κατακτητές από τη Θεσσαλία που εγκαταστάθηκαν στον Ορχομενό, να αποβάλλουν τα πρωτόγονα ένστικτά τους και να αφομοιώσουν τα ήθη και έθιμα και κυρίως τη νοοτροπία των παλαιών κατοίκων, των Μινυών και Αθαμαντίδων.

.

Οι άσπονδοι “φίλοι”

Η ανάπτυξη όμως αυτή του Ορχομενού επιφέρει το φθόνο των γειτόνων του. Η Θήβα αρχηγεύει μεν της Βοιωτίας αλλά υποβλέπει τη χλιδή και τον πολιτισμό των Ορχομενίων. Έτσι στους ιστορικούς χρόνους που ακολουθούν μετά το 510 π.Χ., αρκετές φορές προβαίνει σε φοβερές αγριότητες κατά της πόλης του Ορχομενού και των κατοίκων της. Αυτό βέβαια δεν είναι πρωτόγνωρο. Η αντιπαλότητα αυτή διαρκεί από την ηρωϊκή ακόμα εποχή που οι Θηβαίοι, μετά από δική τους πάλι πρόκληση, ήταν υποτελείς και πλήρωναν φόρο στον Ορχομενό (λεπτομέρειες στο θέμα ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ-Ο Ηρακλής).

.

Διοικητική Οργάνωση

Για τη διοικητική οργάνωση του Ορχομενού σώζονται έμμεσες πληροφορίες αφού χάθηκε το έργο του Αριστοτέλη ¨Ορχομενίων Πολιτεία¨. Την εξουσία στον Ορχομενό είχαν ο επώνυμος άρχοντας, οι πολέμαρχοι, οι γραμματείς, οι ταμίες, οι κατόπτες, οι ιεράρχες, ο σύνδικος κ.α. Από επιγραφές που βρέθηκαν γνωρίζουμε ότι κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα είχαν επικρατήσει ολιγαρχικοί και είχαν σχηματιστεί τέσσερις βουλές. Κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους κυριαρχούσε ο ¨δάμος¨.

Θήβα-Σπάρτη-Αθήνα Μακεδόνες
Κούρος Ορχομενού
του 6ου π.Χ. αιώνα.
.  
510 – 490 π.Χ. 346 π.Χ.
480 π.Χ. 338 – 335 π.Χ.
457 – 447 π.Χ. 323 π.Χ.
431 π.Χ. 319 π.Χ.
403 – 395 π.Χ. 317 π.Χ.
395 – 378 π.Χ. 293 – 290 π.Χ.
376 π.Χ. 280 π.Χ.
371 π.Χ. 230 π.Χ.
364 π.Χ.  
354 π.Χ.  
.  
.
.  
510 – 490 π.Χ. Ο Ορχομενός είναι υποταγμένος στη Θήβα και έτσι μη μπορώντας να κάνει αλλιώς ακολουθεί τους Θηβαίους με το μέρος των Περσών. Το 490 π.Χ., γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, αποσπάται προσωρινά από τη Θήβα αλλά αργότερα υποτάσσεται και πάλι στους Θηβαίους.
.  
480 π.Χ Ο βασιλιάς της Σπάρτης Λεωνίδας, πηγαίνοντας προς τις Θερμοπύλες, περνάει απο τον Ορχομενό. Αδίστακτα οι Ορχομένιοι συντάσσονται μαζί του και συμμαχούν προσφέροντας και στρατό για την αντιμετώπιση του Ξέρξη. Μετά τον ηρωϊκό θάνατο του Λεωνίδα επακολουθεί η κατάκτηση του Ορχομενού από τον Ξέρξη το 480 π.Χ.
.  
457 – 447 π.Χ Οι Σπαρτιάτες, παρά τη διαγωγή των Θηβαίων στους Περσικούς πολέμους, τους βοηθούν να ξανασυγκροτήσουν την Βοιωτική Ομοσπονδία, για να τους χρησιμοποιήσουν κατά της Αθήνας. Σύντομα όμως οι Σπαρτιάτες συνθηκολογούν με τους Αθηναίους οι οποίοι διαλύουν τη Βοιωτική συμμαχία, καταργούν τα αριστοκρατικά πολιτεύματα και εγκαθιστούν δημοκρατικά. Έτσι για μια δεκαετία ο Ορχομενός έχει Σπαρτιατική φρουρά και ζει κάτω από τη συγκαλημμένη δουλεία της Αθηναϊκής συμμαχίας. Το 447 π.Χ. η φρουρά των Σπαρτιατών αποχωρεί και αυτό δίνει την ευκαιρία σε φυγάδες ολιγαρχικούς Βοιωτούς μαζί με Λοκρούς και Ευβοείς να εξεγερθούν και να καταλάβουν τον Ορχομενό και τη Χαιρώνεια, παρακινώντας και τις υπόλοιπες πόλεις της Βοιωτίας κατά της Αθήνας. Ο Δήμος των Αθηναίων, παρά την αποτροπή του Περικλή, στέλνει το στρατηγό Τολμίδη να αποκαταστήσει την τάξη. Αυτός καταλαμβάνει τη Χαιρώνεια αλλά δεν μπορεί να κυριεύσει την ακρόπολη του Ορχομενού κι αναγκάζεται να επιστρέψει στην Αθήνα. Ενώ όμως περνούσε τις νότιες άκρες της λίμνης της Κωπαίδας, δέχτηκε στην Κορώνεια επίθεση από τους φυγάδες Ορχομένιους, Λοκρούς και Ευβοείς και έπαθε κυριολεκτικά πανωλεθρία. Σκοτώθηκε τόσο ο Τολμίδης όσο και πολλοί Αθηναίοι, μεταξύ των οποίων και ο πατέρας του Αλκιβιάδη Κλεινίας. Μετά από αυτή την ήττα οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ολόκληρη τη Βοιωτία και φυσικά τον Ορχομενό, που από τότε έμεινε ελεύθερος και αυτόνομος.
.  
431 π.Χ Αρχίζει ο Πελοποννησιακός πόλεμος και ο Ορχομενός, μαζί με τις άλλες πόλεις της Βοιωτίας, είναι σταθερός σύμμαχος των Σπαρτιατών και παίρνει μέρος σ’ όλες τις μάχες κατά των Αθηναίων. Στη μάχη του Δηλίου, το 424 π.Χ., οι Ορχομένιοι κρατούν το αριστερό μέρος της παράταξης μαζί με Ταναγραίους και Θεσπιείς. Εκεί κατατροπώνουν τους Αθηναίους και τους απωθούν μέχρι την Πάνακτο (Δερβενοχώρια).
.  
403 – 395 π.Χ Ο Πελοποννησιακός πόλεμος έληξε με νίκη της Σπάρτης αλλά η εποχή του υπήρξε εποχή φθοράς όλων των αντιπάλων. Ο Ορχομενός βρίσκεται με την πλευρά του νικητή και περιμένει αυτά τα 8 χρόνια, μαζί με την υπόλοιπη Βοιωτία, την αποκατάσταση και τη δικαίωση από τους συμμάχους του Σπαρτιάτες. Μάταια όμως γιατί οι Σπαρτιάτες ξεχνάνε την πίστη των Ορχομενίων.
.  
395 – 378 π.Χ Με αρχηγό τη Θήβα ο Ορχομενός επαναστατεί κατά των Σπαρτιατών και συμμαχεί με τους χθεσινούς εχθρούς τους Αθηναίους. Για το λόγο αυτό καταλαμβάνεται από τον αρχιστράτηγο των Σπαρτιατών Λύσσανδρο. Η συνεχής αντιπαλότητα με τη Θήβα όμως κάνει τους Ορχομένιους να μείνουν πιστοί στους Σπαρτιάτες και να συμπολεμήσουν με αυτούς. Το 395 π.Χ. είναι στο πλευρό του Λύσσανδρου στην πολιορκία της Αλιάρτου κατά των Θηβαίων και τον Αύγουστο του 394 π.Χ. βοηθούν τον Αγησίλαο, στη μάχη της Κορώνειας όπου κατέχουν το αριστερό μέρος μαζί με τους Φωκείς. Μετά την ήττα της Θήβας οι Σπαρτιάτες την υποχρεώνουν, εκτός απ’ τ’ άλλα, να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Ορχομενού. Έτσι από το 395 μέχρι το 378 π.Χ. ο Ορχομενός και οι Θεσπιές είναι οι μόνες πόλεις της Βοιωτίας που έχουν αυτονομία γιατί στήριξαν τους Σπαρτιάτες.
Στην πραγματικότητα βέβαια και ο Ορχομενός είναι υπόδουλος των Σπαρτιατών αφού και σ’ αυτόν είχε εγκατασταθεί Σπαρτιατική φρουρά. Για μία ακόμη φορά οι Σπαρτιάτες φέρονται άσχημα στους συμμάχους τους.
.  
376 π.Χ Οι Θηβαίοι με αρχηγό τον Πελοπίδα (που από το 379 π.Χ. έχουν διώξει τους Σπαρτιάτες από τη Θήβα), αποφασίζουν να διώξουν τη Σπαρτιατική φρουρά από τον Ορχομενό και να τον υπαγάγουν στη δική τους ηγεμονία. Διστάζουν όμως να επιτεθούν λόγω τόσο της ισχυρής θέσης της ακρόπολης του Ορχομενού, όσο και της φρουράς που υπήρχε. Αποσύρονται λοιπόν στη γειτονική Τεγύρα όπου όμως συναντούν στρατό των Σπαρτιατών, διπλάσιο σε αριθμό από αυτούς, που επιστρέφει στον φιλικό Ορχομενό από μια εκστρατεία στη Λοκρίδα. Η μάχη είναι τρομερή και οι Λακεδαιμόνιοι ηττώνται για πρώτη φορά από λιγότερο ισχυρό αντίπαλο.
.  
371 π.Χ Αν και ο Ορχομενός δεν έχει φιλικές διαθέσεις για τη Θήβα, εντούτοις δεν συμμετέχει εναντίον της, στη μάχη των Λεύκτρων στις 6 Ιουλίου του 371 π.Χ. Για τη στάση του αυτή οι Θηβαίοι σκέφτονται να κατατάξουν τον Ορχομενό στους συμμάχους τους. Έτσι ο Ορχομενός γίνεται μέλος της Βοιωτικής Ομοσπονδίας, με αρχηγό βέβαια τη Θήβα, και ανήκει στις Μεγάλες και Ελεύθερες πόλεις αντιπροσωπευόμενος με 2 Βοιωτάρχες και 120 αντιπροσώπους. Έχει επίσης κοινό νόμισμα με τις υπόλοιπες πόλεις της Ομοσπονδίας, που έχει σαν σύμβολο τη “Βοιωτική ασπίδα”, δηλαδή ασπίδα στρογγυλή ή και ωοειδή με ημικυκλικές τομές σε κάθε πλευρά.
.  
364 π.Χ Εξόριστοι αριστοκράτες Θηβαίοι υποκινούν 300 Ορχομένιους ιππείς να οργανώσουν συνωμοσία στο Κοινό των Βοιωτών. Η συνωμοσία όμως ανακαλύπτεται και οι Θηβαίοι για να γλυτώσουν το κεφάλι τους προδίδουν τους Ορχομένιους. Με αφορμή αυτή τη συνωμοσία οι Θηβαίοι εκστρατεύουν κατά του Ορχομενού. Κυριεύουν και πυρπολούν την πόλη, σφάζουν τους άντρες και εξανδραποδίζουν τα γυναικόπαιδα.
Οι αγριότητες αυτές των Θηβαίων αποδοκιμάζονται από το δημόσιο αίσθημα και την κοινή γνώμη όλων των Ελλήνων αλλά και από τον ίδιο τον Επαμεινώνδα που εκείνη την εποχή τυχαίνει να απουσιάζει ευρισκόμενος στη Θεσσαλία. Ο μεγάλος Θηβαίος στρατηγός τους είχε αποτρέψει και άλλοτε (370 π.Χ.) όταν ο στρατός των Θηβαίων είχε ξεκινήσει κατά του Ορχομενού με τον ίδιο σκοπό. Τώρα όμως που απουσίαζε κυριάρχησε το πάθος κατά του Ορχομενού εξαιτίας του ότι η Θήβα ήταν υποτελής των Ορχομενίων κατά τους ηρωϊκούς χρόνους, σύμφωνα με τον Διόδωρο.
Έτσι ο Ορχομενός για μια δεκαετία μένει ερειπωμένος.
.  
354 π.Χ Αρχίζει ο ιερός πόλεμος μεταξύ Φωκέων και Θηβαίων και ο Ορχομενός αποχωρεί από τη Βοιωτική Ομοσπονδία. Οι Φωκείς με τη βοήθεια των Αθηναίων ξαναχτίζουν τον Ορχομενό. Την ίδια χρονιά, κάτω από την ακρόπολη του Ορχομενού, στον Κηφισσό ποταμό γίνεται μεγάλη μάχη μεταξύ των Φωκέων (με στρατηγό τον Φιλόμηλο) και των Θηβαίων (με στρατηγό τον Παμμένο) που καταλήγει με νίκη των Θηβαίων ενώ ο Φιλόμηλος αυτοκτονεί πέφτοντας από βράχο του Υφάντειου λόφου.
.  
346 π.Χ Από το 355 π.Χ. έχει αρχίσει η κάθοδος των Μακεδόνων. Ο Ορχομενός από την αρχή είναι σύμμαχός τους. Αρχικά και η Θήβα είναι σύμμαχος των Μακεδόνων και έτσι ο Φίλιππος παραχωρεί τον Ορχομενό σ’ αυτούς μετά την νίκη του επί των Φωκέων. Το 346 π.Χ. στο τέλος του δεύτερου ιερού πολέμου, οι Θηβαίοι καταστρέφουν για δεύτερη φορά τον Ορχομενό.
.  
338 – 335 π.Χ. Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. ο Φίλιππος, επειδή οι Θηβαίοι του αντιπαρατάχτηκαν αν και αρχικά ήταν σύμμαχοι, καταστρέφει τη Θήβα. Το 335 π.Χ. ο γιός του Αλέξανδρος αφού ανασκάπτει κυριολεκτικά τη Θήβα, ξαναχτίζει  τον Ορχομενό και τον πύργο στην κορυφή του Ακοντίου, διατάζει να αποφράξουν το αποχετευτικό σύστημα που είχαν φράξει οι Θηβαίοι, επεκτείνει την οχύρωση της πόλης (τμήματα του Μακεδονικού τείχους σώζονται και σήμερα) και της παραχωρεί προνόμια. Ο Ορχομενός γνωρίζει νέα περίοδο ακμής, αντικαθιστά τη Θήβα στην κυριαρχία όλης της Βοιωτίας και γίνεται κέντρο της Βοιωτικής Ομοσπονδίας.
.  
323 π.Χ Καταλαμβάνεται όπως και όλη η Βοιωτία από τον Αντίπατρο.
.  
319 π.Χ Τον Αντίπατρο τον διαδέχεται ο Κάσσανδρος.
.  
317 π.Χ Ξαναχτίζεται από τον Κάσσανδρο. Όλα αυτά τα χρόνια ο Ορχομενός εξακολουθεί να είναι μεγάλη και πλούσια πόλη αλλά δεν μπορεί να αποκτήσει την παλιά του δόξα.
.  
293 – 290 π.Χ Καταλαμβάνεται από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, γιό του Αντιγόνου που ήταν διάδοχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
.  
280 π.Χ Οι Ορχομένιοι μαζί με τους Έλληνες της Αττικής, Βοιωτίας, Μεγαρίδας, Αιτωλίας, Φωκίδας και Λοκρίδας κατατροπώνουν τους επιδρομείς Γαλάτες στους Δελφούς και αναγκάζουν τον αρχηγό τους Βρέννο να αυτοκτονήσει. Η Βοιωτία συμμετέχει με 10.000 πεζούς και 500 ιππείς. Ανάμεσά τους ήταν και ο βοιωτάρχης Ορχομένιος Κηφισσόδωρος.
Την εποχή αυτή ιδρύονται οι δύο συμπολιτείες, η Αχαϊκή και η Αιτωλική με σκοπό την προάσπιση των Ελλήνων από τους επιδρομείς.
.  
230 π.Χ Οι Αιτωλοί αρχίζουν να βιαιοπραγούν σε βάρος των Βοιωτών με αποτέλεσμα αυτοί να συμμαχήσουν και πάλι με τους Μακεδόνες και φυσικά στη συμμαχία αυτή συμμετέχει και ο Ορχομενός.
Κατά τον Πολύβιο, αυτά τα χρόνια στον Ορχομενό είχαν δημιουργηθεί τάξεις αρχόντων. Επίσης υπήρχαν πολέμαρχοι, ίππαρχοι, σύνεδροι, εθνοφύλακες, αγώναρχοι, παιδονόμοι κ.λ.π. Όλα αυτά βέβαια δείχνουν ότι ο Ορχομενός εξακολουθεί να είναι πλούσια πόλη με υψηλό επίπεδο πολιτισμού.
Ο Ορχομενός την εποχή που κατεβαίνουν οι Ρωμαίοι.Οι μάχες του Σύλλα στον Ορχομενό.

Η παρακμή.


Ακέφαλο άγαλμα Ρωμαίου στρατηγού στον Ορχομενό.
..

Ο Ορχομενός την εποχή που κατεβαίνουν οι Ρωμαίοι.

Στα 177 π.Χ. κατεβαίνουν στην Ελλάδα οι Ρωμαίοι. Αφού υποτάσσουν τους Μακεδόνες, το 171 π.Χ. διαλύουν την Αχαϊκή συμπολιτεία, όπου ανήκει και ο Ορχομενός, και το 145 π.Χ. επέρχεται η τέλεια Ρωμαϊκή κατάκτηση.
Ο Ορχομενός αφού ξαναχτίστηκε από τον Μεγάλο Αλέξανδρο και αποφράχτηκε το αποχετευτικό δίκτυο της Κωπαίδας, βρίσκεται και πάλι σε ακμή με την εκ νέου ανάπτυξη της γεωργίας, κτηνοτροφίας και αλιείας.
Σε αυτή την οικονομική άνθιση βρίσκουν τον Ορχομενό οι Ρωμαίοι που θαυμάζουν τους Ορχομένιους τεχνίτες και τους αφήνουν να συνεχίσουν ελεύθερα το έργο τους, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τα αγάλματα των Ρωμαίων που βρέθηκαν στον Ορχομενό.

.

Οι μάχες του Σύλλα στον Ορχομενό.

Το 87 π.Χ. ανακηρύσσεται αρχιστράτηγος των Ρωμαίων ο Σύλλας. Ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης, φανατικός εχθρός της Ρώμης, στέλνει εναντίον του Σύλλα τον στρατηγό του Αρχέλαο. Οι δυο στρατοί συγκρούονται κάτω από τα τείχη του Ορχομενού στον ποταμό Κηφισσό, στη θέση που σήμερα ονομάζεται Νταμάρια. Η μάχη καταλήγει με ήττα του Αρχέλαου και επακολουθεί σκληρή τιμωρία του Ορχομενού. Ο Σύλλας τον απογυμνώνει από κάθε πολύτιμο αντικείμενο. Μεταξύ των άλλων κλέβει και το “θέας μάλιστα άξιον” άγαλμα του Διόνυσου που είχε κατασκευάσει ο μεγάλος Βοιωτός αγαλματοποιός Μύρωνας κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα. Τον επόμενο χρόνο, το 86 π.Χ., ο Αρχέλαος δίνει και δεύτερη μάχη κατά του Σύλλα και πάλι στον Ορχομενό αλλά οι Ρωμαίοι είναι οι νικητές και πάλι. Αυτή η δεύτερη μάχη όμως ήταν ιδιαίτερα φονική και σκοτώθηκαν πολλοί κι από τις δύο παρατάξεις. Ο Πλούταρχος, 200 χρόνια αργότερα, γράφει ότι και τότε έβρισκαν χωμένα στα βαλτονέρια της Κωπαίδας τόξα,  κράνη, μαχαίρια και άλλα συντρίμματα όπλων από τη φοβερή μάχη.

.

Η παρακμή.

Ο Ορχομενός όπως και όλη η Βοιωτία είχε την ατυχία να λεηλατηθεί όχι μόνο από το Σύλλα, αλλά και από τους αντιπάλους του. Από τότε ζει μεν ειρηνικά αλλά λόγω των αλλεπάλληλων καταστροφών από τους Θηβαίους, τους Μακεδόνες και τους Ρωμαίους καταντάει ένα ασήμαντο χωριό. Παράλληλα εξαιτίας της βαριάς φορολογίας που επέβαλλαν οι Ρωμαίοι, οι κάτοικοί του πέφτουν σε οικονομική εξαθλίωση.

Α Ν Α Σ Κ Α Φ Ε Σ

Η περιοχή κατοικείται ήδη την Νεολιθική εποχή (4η-3η χιλιετία π.Χ.), αλλά δεν είναι σίγουρος ο εθνολογικός χαρακτήρας των κατοίκων. Αρχιτεκτονική
Δυτικά του θολωτού τάφου βρέθηκαν κυκλικά κτίσματα αυτής της περιόδου, με διάμετρο 2-6 μέτρα.Κεραμική
Μεταξύ των διάφορων νεολιθικών κεραμικών ρυθμών στον Ορχομενό διακρίνονται τα μονόχρωμα αγγεία, τα κόκκινα με επίχρισμα, τα μονόχρωμα μελανά, τα εγχάρακτα και τα γραπτά με κόκκινη διακόσμηση σε λευκή επιφάνεια.

Πρόχους με εγχάρακτη διακόσμηση (Κωπαΐδα).
 
 

Στην πρωτοελλαδική (ΠΕ) περίοδο (2800-1900 π.Χ.) εμφανίστηκαν, όπως υποστήριξε ο Kunze, νέα πολιτιστικά στοιχεία στον Ορχομενό και αυτό σε αντίθεση προς όλες τις άλλες γνωστές περιπτώσεις μετάβασης από τη Νεολιθική εποχή στην εποχή του Χαλκού.
Αρχιτεκτονική –   Κεραμική

Κύπελο Ορχομενού
πρωτοελλαδικής εποχής Ι-ΙΙ

.

Αρχιτεκτονική Από αρχιτεκτονική άποψη διακρίθηκαν τρία αρχιτεκτονικά στρώματα που αποκλήθηκαν αντίστοιχα:
Ορχομενός Ι
Ορχομενός ΙΙ
Ορχομενός ΙΙΙ
Κυκλικά κτίσματα στον Ορχομενό ΠΕ ΙΙ
.Ορχομενός Ι:
Κατώτερο και αρχαιότερο στρώμα (στην αρχή της ΠΕ εποχής) με οικοδομήματα που είχαν εξωτερικό τοίχωμα πάχους 1 μέτρο, εσωτερική διάμετρο 2-6 μέτρα, θεμέλια πέτρινα και τοίχους πλίνθινους. Από ορισμένους ερευνητές θεωρήθηκε οτι είχαν κατακόρυφα τοιχώματα, ενώ από άλλους οτι είχαν σχήμα κυψέληςγια αποθήκευση σιτηρών και δημητριακών.

Ορχομενός ΙΙ:
Εδώ βρέθηκαν οι αρχαιότεροι “βόθροι” (δηλαδή κυλινδρικές κοιλότητες στη γη) χωρίς επίχρισμα. Περιείχαν σε μεγάλη ποσότητα στάχτη καθώς και οστά ζώων, όστρακα αγγείων, λίθινα εργαλεία και χώμα ανάμεικτο με οργανικές ουσίες. Η συνηθισμένη τοποθέτηση των βόθρων ήταν στο δάπεδο των δωματίων των κατοικιών και ίσως στους ακάλυπτους χώρους του οικισμού και χρησίμευαν για ψήσιμο και διατήρηση της φωτιάς. Το εσωτερικό των κατοικιών έχει τις ίδιες διαστάσεις όπως και στην προηγούμενη φάση, δηλαδή 6 μέτρα, χωρίς χώρισμα στα περισσότερα δωμάτια, αλλά με λεπτότερους τοίχους χτισμένους με ωμές πλίνθους.

Ορχομενός ΙΙΙ:
Βρέθηκε νεώτερο στρώμα βόθρων αλλά με επιχρισμένα με πηλό τοιχώματα. Η κατοίκηση του χώρου συνεχίζεται εντατικά όπως διαπιστώθηκε από τα αλληλοδιάδοχα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

.

Κεραμική

Η ΠΕ κεραμική του Ορχομενού περιλάμβανε διάφορους ρυθμούς όπως τα στιλβωμένα με επίχρισμα αγγεία, τα βαμμένα και τα με μερική διακόσμηση, άλλα με σκούρα και άλλα ανοιχτόχρωμη διακόσμηση, αλλά και χονδροειδή. Βρέθηκαν επίσης πιθάρια αποθηκευτικής χρήσης και αγγεία από άλλες περιοχές του αρχαίου κόσμου (τρωικό “δέπας” του Σλήμαν) γεγονός που δείχνει την ζωηρή εμπορική επικοινωνία του Ορχομενού ήδη την εποχή αυτή.

Στην μεσοελλαδική (ΜΕ) περίοδο (1900-1600 π.Χ.) ο Ορχομενός αποτελεί κέντρο ομοσπονδίας Βοιωτικών πόλεων, εκμεταλλεύεται τα εύφορα εδάφη της Κωπαίδας και η πολιτιστική μεταλλαγή εμφανίζεται στη νέα οικιστική αρχιτεκτονική. Όσον αφορά την τεχνοτροπία της κεραμικής διαπιστώνεται η ομαλή μετάβαση από τη μεσοελλαδική στην υστεροελλαδική περίοδο, αλλά τα κτερίσματα των τάφων δεν είναι εξαιρετικά πλούσια. Έτσι το πρόβλημα του “πολύχρυσου” Ορχομενού εμφανίζεται περίπλοκο, αν και η ονομασία αυτή μάλλον αναφέρεται στη μεταγενέστερη Μυκηναϊκή περίοδο.
Αρχιτεκτονική –   Κεραμική

Δίωτη φιάλη Ορχομενού
μεσοελλαδικής εποχής
.

Αρχιτεκτονική

Tα κτίσματα της περιόδου αυτής είναι ορθογώνια. Οι διαστάσεις των σπιτιών είναι συνήθως 6Χ10 μέτρα και περιλάμβάνουν αρκετά δωμάτια με εσωτερική εστία και δάπεδο από πατημένο πηλό. Ο γύρω χώρος είναι ξεσκέπαστος και οι αυλές πλακοστρωμένες.
Το ΜΕ νεκροταφείο του Ορχομενού που είχε ανασκαφεί

παλαιότερα, είχε σχηματιστεί στα όρια του οικισμού, και περιλάμβανε τάφους περίκλειστους με πλίνθους, 9 κιβωτιόσχημους ή παρεμφερείς και 9 λάκκους. Σε όλους οι ταφές (ανηλίκων και ενηλίκων) ήταν σε συνεσταλμένη στάση.
Το τμήμα του νεκροταφείου (μεσοελλαδικής – υστεροελλαδικής περιόδου) που ανασκάφηκε από τον Θ. Σπυρόπουλο το 1970-1971, περιλάμβανε 15 συλημένους τάφους με αξιόλογα κτερίσματα σύγχρονα με τα ευρήματα των λακκοειδών τάφων των Μυκηνών και υποδηλώνουν οτι ο πλούτος, μετά τον Ελλαδικό Μεσαίωνα, είχε εμφανιστεί πρώιμα και στον Ορχομενό. Οι τάφοι αυτοί ήταν κτισμένοι με λίθινες πλάκες και δύο μονο με πλίνθους.

Ζωγραφική αναπαράσταση
κιβωτιόσχημου τάφου
στον Ορχομενό,
μεσοελλαδικής εποχής.
 
.

Κεραμική Η κεραμική της ΜΕ εποχής του Ορχομενού εμφανίζεται τελείως διαφορετική από αυτήν της προηγούμενης περιόδου. Τα αγγεία είναι καλοψημένα και τόσο καλά στιλβωμένα που δίνουν στην αφή την αίσθηση σαπουνιού. Με τις γωνιώσεις και τις τμήσεις στον ώμο και στο λαιμό φαίνεται να επαναλαμβάνουν προγενέστερα μεταλλικά πρότυπα. Αυτά ήταν τα αγγεία που ο Σλήμαν τα αποκάλεσε μινύεια, ονομασία που συμβατικά γίνεται αποδεκτή γιατί οι Μινύες έζησαν κατά τους Μυκηναϊκούς χρόνους.

Σύμφωνα με τα πρόσφατα ευρήματα του Θ. Σπυρόπουλου επιβεβαιώθηκε η αρχική άποψη του Bulle ότι ο Μυκηναϊκός οικισμός (1600-1100 π.Χ.) είχε οργανωθεί και στην πλαγιά του Υφάντειου λόφου και στην πεδιάδα δίπλα. Στην ακρόπολη του Ορχομενού δεν βρέθηκαν αξιόλογα κτήρια της περιόδου αυτής. Τα ευρήματα των παλαιών γερμανικών ανασκαφών περιλαμβάνουν διάφορα σπαράγματα τοιχογραφιών με αρχιτεκτονικές παραστάσεις και κρητικής προέλευσης ιερά κέρατα, καθώς και κεραμική που έχει παραμείνει άγνωστη και αδημοσίευτη.
Ο θολωτός τάφος του Μινύα.
Έτσι η περίοδος αυτή εκπροσωπείται βασικά από το θολωτό τάφο και το ανάκτορο.
Αρχιτεκτονική –   Κεραμική

.

Αρχιτεκτονική

Tο ανάκτορο του Ορχομενού είχε κτιστεί νοτιοδυτικά της μονής της Σκριπούς και βορειονατολικά του θολωτού τάφου. Ο Bulle είχε ανακαλύψει βαθύ μυκηναϊκό στρώμα νότια της μονής αλλά μονο με την ανασκαφή του Θ. Σπυρόπουλου (1970-1973) ήρθε στο φως σημαντικό σε έκταση τμήμα του ανακτόρου που παρουσιάζει δύο αλληλοδιάδοχες αρχιτεκτονικές φάσεις.
Παλαιότερο, της υστεροελλαδικής (ΥΕ) ΙΙΙ Α2 φάσης, είναι ένα διμερές κτίσμα που θεωρήθηκε φυλακείο γιατί στο εσωτερικό του βρέθηκαν χάλκινα όπλα. Το κύριο συγκρότημα όμως ανάγεται στους ΥΕ ΙΙΙ Β χρόνους. Ένα τμήμα του, σε μήκος 35 μέτρων, με τέσσερις χώρους, ανασκάφηκε κοντά στα κελιά της μονής και περιλάμβανε τη μεγάλη κυκλική εστία του ανακτόρου και σπαράγματα τοιχογραφιών. Άλλο τμήμα, κοντά στον πυλώνα της μονής, έχει ισχυρότατα θεμέλια πάχους 2 μέτρων, αλλά στενούς εσωτερικούς διαχωριστικούς τοίχους. Οι τοιχογραφίες του ανακτόρου με τον ρεαλισμό που αποπνέουν, ανήκουν στα καλύτερα παραδείγματα της ανακτορικής ζωγραφικής ( μεγαλογραφικής και μικρογραφικής) τέχνης των μυκηναϊκών χρόνων.

Της ίδιας εποχής θεωρείται ο θολωτός τάφος του Μινύα, που περιλαμβάνεται στους μεγαλύτερους και καλύτερα κτισμένους θολωτούς τάφους της ύστερης μυκηναϊκής εποχής ( λεπτομέρειες στο θέμα ΜΝΗΜΕΙΑ-ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ – ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ – Ο Θησαυρός του Μινύα). Ο τάφος ήταν τελείως συλημένος με μεταλλικό διάκοσμο στη θόλο και πλευρικό δωμάτιο που είχε στέγη τρεις μεγάλες πλάκες από λεπτόκοκκο πρασινωπό ασβεστόλιθο και διάκοσμο σπείρες, λωτούς και ρόδακες. Το παχύ στρώμα τέφρας που βρέθηκε στο δωμάτιο πιθανόν προέρχεται από μεταγενέστερη χρήση του τάφου. Κατά τους Ελληνικούς χρόνους ο τάφος είχε διατηρηθεί αλώβητος και στο εσωτερικό του είχε κτιστεί ηρώο σε σχήμα Π
Λεπτομέρεια σχεδιαστικής αναπαράστασης της οροφής του θολωτού τάφου.
 
με μαρμάρινους ανδριάντες. Ο τάφος ταυτίζεται με το θησαυρό του Μινύα που αναφέρει ο Παυσανίας. Ο τύμβος που ανασκάφηκε από τον Γ. Σωτηριάδη πιθανόν να ανήκει στους υστερομυκηναϊκούς χρόνους, ενώ το σύγχρονο νεκροταφείο ανακαλύφθηκε Α και ΒΔ του θολωτού τάφου.

.

Κεραμική

Τα κινητά ευρήματα από τον μυκηναϊκό Ορχομενό είναι περιορισμένα. Σ’ αυτά ανήκει ο ενεπίγραφος ( με σημεία της γραμμικής Β μυκηναϊκής γραφής) ψευδόστομος αμφορέας που βρέθηκε στον Ορχομενό. Η περιοχή κατοικήθηκε συνέχεια στη μεταμυκηναϊκή εποχή όπως διαπιστώθηκε από πρωτογεωμετρική κεραμική που είχε και αττική επίδραση.
Από τα τέλη της ΥΕ ΙΙΙ Β φάσης προέρχεται και ο θησαυρός 100 χάλκινων αντικειμένων που περιλαμβάνει εργαλεία, όπλα και αντικείμενα προσωπικής χρήσης.

Κατά τους αρχαϊκούς χρόνους ο Ορχομενός ακμάζει, όπως συνάγεται και από τα αγάλματα και από τις βάσεις των κούρων που βρέθηκαν και από τα λείψανα του αρχαϊκού ναού του Διονύσου και από το ανάγλυφο του Αλξήνορος του Νάξιου (490 π.Χ.) που βρέθηκε στην Πετρομαγούλα. Δυστυχώς όμως, παρ’ όλη την ανάπτυξη που σημειώθηκε, ο κλασικός Ορχομενός καταστράφηκε από τα βυζαντινά κτίσματα που έφταναν σε μεγάλο βάθος. Διαπιστώθηκε πάντως ότι η κλασική πόλη επεκτάθηκε στον Υφάντειο λόφο περισσότερο και από τη μυκηναϊκή.
Από την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή εποχή ελάχιστα κατάλοιπα είναι γνωστά.
Αρχιτεκτονική –   Κεραμική

Μαρμάρινο ανθέμιο από επιτύμβια στήλη, του 4ου αιώνα π.Χ.
.

Αρχιτεκτονική

Tα κτίσματα που συνθέτουν την αρχαϊκή πόλη του Ορχομενού έχουν οργανωθεί πάνω σε παλαιότερες νεκροπόλεις και σ’ αυτά περιλαμβάνεται ένα μεγαροειδές (6Χ15,5 μέτρα) και ένας μικρός ναός και ιερό του Ασκληπιού.
Ο ναός του Ασκληπιού ανασκάφηκε από τον A. de Ridder (1893) αλλά αναγνωρίστηκε από τον W. Dorpfeld σαν ασκληπιείο διαστάσεων 11,5Χ22 μέτρα με 6Χ11 κίονες δωρικού ρυθμού. Το αρχικό κτίσμα ανήκει στον 6ο-5ο π.Χ. αιώνα και ανακαινίστηκε αργότερα.
Το θέατρο-ωδείο, που ανασκάφηκε το 1972 από τον Θ. Σπυρόπουλο, κτίστηκε στα τέλη του 4ου π.Χ. αιώνα και χρησιμοποιήθηκε μέχρι τους Ρωμαϊκούς χρόνους ( λεπτομέρειες στο θέμα ΜΝΗΜΕΙΑ-ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ – ΟΡΧΟΜΕΝΟΣ – Το αρχαίο θέατρο-ωδείο).

.

Κεραμική

Νότια της Σκριπούς βρέθηκε τάφος με πρωτοκορινθιακά αγγεία. Γενικά δε με το σημαντικό αριθμό των εισηγμένων από άλλες περιοχές αγγείων που βρέθηκαν, αποδεικνύεται η οικονομική άνθηση του Ορχομενού αυτή την περίοδο.

 

2 comments for “Ορχομενός

  1. Γιάννης Πάνου
    11 Ιανουαρίου 2015 at 09:52

    Παρακαλώ να αναφερθεί η πηγή από όπου έχει αντιγραφεί αυτούσιο το παραπάνω κείμενο (ακόμα και οι φωτογραφίες με τις λεζάντες). Πρόκειται για το site του Δήμου Ορχομενού με την μορφή που είχε το 2010 και είχε επιμεληθεί ο υπογράφων. Στη σημερινή του μορφή θα “ανεβεί” και πάλι με λίγες προσθέσεις.
    Σας ευχαριστώ.
    Γιάννης Πάνου
    Φυσικός

  2. admin
    13 Ιανουαρίου 2015 at 18:15

    σωστα. ετσι ειναι απλα καποια στιγμη κατργηθηκε η ιστοσελιδα του δημου ορχομενου λογω ανακατασκευης υποθετω και χαθηκαν οι εικονες και η γενικοτερη εικονα της σελιδας και χαθηκε και η αναφορα της πηγης . περιμενω να επισκευαστει για να το ξανααναρτησω απο την αρχη .

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.