Μανία και Ερως Στο εργο του Πλάτωνος

Γιάννης Σ. Γκανάσος
Ομιλία με θέμα:
Μανία και Ερως Στο εργο του Πλάτωνος

{Σημείωση: Η ομιλία θεωρείται πλήρης στην μαγνητοσκοπημένη της μορφή. Το παρόν κείμενο αποτελεί μόνον το ακουστικό της μέρος.}

Καλησπέρα σας.
Ο Παλαίχθων, ο οποίος μας φιλοξενεί, διάγοντας το ενδέκατο έτος της συνεχούς λειτουργίας του, έχει καταστεριστεί στις καρδιές μας, αλλά και στις καρδιές ολονέν και περισσοτέρων συνελλήνων, ως εκείνος ο αληθινός πνευματικός φάρος, ο οποίος, διαθέτει ανιδιοτελώς, το ελεύθερο τούτο βήμα, για την ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού.

Αγαπητοί φίλες και φίλοι, σας καλωσορίζω απόψε σε ένα νοητό περίπατο, ερωτικής μυσταγωγίας, θείας μανίας ή δημιουργικής τρέλλας, ευελπιστώντας να ανταποκριθώ στις προσδοκίες σας.
Ευχαριστώ και όλους εκείνους, όσοι έχουν την καλοσύνη να μας παρακολουθούν μέσω του διαδικτύου.
Επειδή, όπως όλοι σας αντιλαμβάνεστε, είναι αδύνατον, στα στενά χρονικά πλαίσια μιας μόνης συνεδρίας, να εξαντλήσουμε το κορυφαίο τούτο ζήτημα της Μανίας και του Έρωτος στο έργο του Πλάτωνος, θα περιοριστώ ψηλαφώντας τα κείμενα, να αποσαφηνίσω κάπως τις βασικές έννοιες της Μανίας και του Έρωτος παρ’ αρχαίοις, όπως διατυπώνονται στον Φαίδρο και κυρίως στο Συμπόσιο.
Ο Πλάτων, στον Φαίδρο, μας αποκαλύπτει ότι στην πραγματικότητα τα μεγαλύτερα καλά μας συμβαίνουν διαμέσου της μανίας, η οποία μας προσφέρεται ως θείο δώρο.
«νῦν δὲ τὰ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν ἡμῖν γίγνεται διὰ μανίας, θείᾳ μέντοι δόσει διδομένης.» Πλάτωνος Φαίδρος 244.a.6.
Αλλού πάλι λέει: η μανία – σήμερα την λέμε τρέλλα – που προέρχεται από τον Θεό είναι πολύ πιο όμορφη από την ανθρώπινη λογική.
Αν αυτή η φράση λεγόταν από οποιονδήποτε άλλον θα συνιστούσε μια παραδοξότητα.
Λεχθείσα όμως από αυτόν που ανακάλυψε την λογική, αποκτά μεγάλη σημασία, και σήμερα σκεπτόμαστε όπως εκείνος μας δίδαξε.
Τι είναι όμως η λογική με απλά λόγια;
Τίποτε παραπάνω από ένα σύστημα κανόνων οι οποίοι μας βοηθούν να συνεννοούμεθα.
Πρώτος και απαράβατος κανόνας, για όλους μας, είτε τον σκεφτόμαστε είτε όχι, είναι η λεγομένη, Αρχή της μη-Αντιφάσεως, η βεβαιωτάτη απασών των αρχών, και η οποία μας επισημαίνει το γεγονός ότι: ένα πράγμα είναι αυτό που είναι και όχι κάτι άλλο.
«βεβαιοτάτη δ’ ἀρχὴ πασῶν περὶ ἣν διαψευσθῆναι ἀδύνατον»
Π.χ. Το ποτήρι είναι ποτήρι και όχι κάτι άλλο.
Έχουν έτσι όμως τα πράγματα; Η απάντηση είναι όχι.
Και ιδού να προβάλλει η Μανία ή Τρέλλα ως πιο όμορφη από την ανθρώπινη λογική.
Όταν κρατώ αυτό το ποτήρι εδώ, υποθέτω ότι κανείς σας δεν φοβάται, επειδή νομίζει ότι χρησιμοποιώ το ποτήρι για αυτό που είναι.
Το ποτήρι είναι ποτήρι και όχι κάτι άλλο.
Στην πραγματικότητα όμως, το ποτήρι είναι και κάτι άλλο.
Όταν σηκώνω αυτό το ποτήρι κανείς, το ελπίζω, δεν φοβάται.
Θα μπορούσα όμως να το εκσφενδονίσω προς τις θέσεις σας δημιουργώντας ίσως μια κατάσταση αναταραχής αν όχι και πανικού.
Από το παράδειγμα αυτό, αλλά και από άλλα παρόμοια, αντιλαμβανόμεθα την πολυσυνθετικότητα όλων των πραγμάτων ως προς τις σημασίες τους. Και ένεκα ακριβώς αυτής της πολυσυνθετικότητας των σημασιών κρίνεται απαραίτητη η θέσπιση και ο ορισμός των κανόνων που απαρτίζουν την λογική.
Το πλεονέκτημα του κανόνα αποσοβεί την αγωνία, γιατί αν το ποτήρι είναι μόνον ποτήρι και τίποτα άλλο, όταν το υψώνω δεν θα φοβίζει κανέναν. Αλλά αν εγώ το χρησιμοποιούσα με διαφορετική πρόθεση πολλοί θα τρόμαζαν.
Για να δούμε όμως, πότε οι άνθρωποι βρίσκονται σε κατάσταση λογικής και πότε σε κατάσταση Μανίας ή Τρέλλας.
Ας αρχίσουμε από τα παιδιά, και εννοείται στην καθ’ όλα φυσιολογική τους ανάπτυξη.
Γιατί αναγκαζόμεθα να τα προσέχουμε;
Διότι, δεν σέβονται την αρχή της Μη-Αντιφάσεως.
Εάν ένα παιδί πάρει αυτό το ποτήρι η μαμά του αμέσως του το αποσπά. Βεβαίως, δεν αφορά μόνον το ποτήρι αλλά και το μαχαίρι και τα σπίρτα και κάθε τι άλλο πράγμα αμφίσημης χρησιμότητας στα χέρια του. Σχεδόν τα πάντα. Τι σημαίνει αυτό; Αυτό το ποτήρι χρησιμεύει για πόση, αλλά χρησιμεύει επίσης και για καταστροφές.
Τα πράγματα δεν ακολουθούν πάντα τους κανόνες της λογικής, διότι είναι πολυσύνθετα ως προς τις σημασίες τους. Και εμείς, τότε και μόνον τότε μπορούμε να συνεννοηθούμε, όταν οριοθετούμε και προσδιορίζουμε τις σημασίες των πραγμάτων. Ορίζοντας δηλαδή κανόνες λογικής.
Όταν σου ζητώ ένα ποτήρι δεν υπάρχει καμμιά αγωνία γιατί σου ζητώ ένα εργαλείο για την πόση. Το ποτήρι όμως μπορεί να θεωρηθεί, λόγω της πολυνθετικότητας των σημασιών, και ένα έμμεσο όπλο.
Τα παιδιά μέχρι τα πέντε τους χρόνια πάνω-κάτω – έως ότου σχηματιστεί το μέρος εκείνο του εγκεφάλου της λογικής επεξεργασίας ή μάλλον προσαρμοστούν στους κανόνες της ανθρωπίνης λογικής βρίσκονται σε μία κατάσταση Μανίας ή όπως το λέμε σήμερα Τρέλλας, γι’ αυτό και πρέπει να τα προσέχουμε. Τα παιδιά κολυμπούν μέσα στην τρέλλα ή μανία και προσλαμβάνουν σιγά-σιγά την λογική και τους κανόνες της, με την πλήρη ένταξή τους στο σχολείο και στις συνθήκες της κοινωνίας τους.
Ο άνθρωπος διακατέχεται από αυτή την Μανία ή Τρέλλα, όπου δηλαδή εκλείπουν οι κανόνες της λογικής, όχι μόνον στην παιδική του ηλικία ή όταν είναι ιατρικά τρελλός, αλλά και σε άλλες περιόδους της ζωής του. Σε κάποιους μονίμως έστω με κάποια ποιοτική διαφοροποίηση.
Η διαφορετική αυτή Μανία ή Τρέλλα, σε υγιείς νοητικά και ψυχικά ανθρώπους, δεν έχει τις καταστροφικές τάσεις της παιδικής ηλικίας, παρ’ όλο που απέχει σε ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό των λογικών ανθρωπίνων οριοθετημένων κανόνων, καθίσταται δημιουργική σε ποικίλους τομείς και δραστηριότητες αλλά κυρίως σε αυτό που ονομάζεται καλλιτεχνική ή πνευματική δραστηριότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι ποιητές.
Με όλο το σέβας στην ποίηση, στους ποιητές και στην ποιητική παράδοσή μας, αναφέρω το εξής γνωστό ποίημα:
«Φεγγαράκι μου λαμπρό φέγγε μου να περπατώ».
Μία χαρακτηριστική ποιητική φράση Μανίας ή Τρέλλας, μιας και δεν εμπίπτει σε κανένα κανόνα λογικής. Το φεγγάρι είναι αυτό που είναι και όχι κάτι άλλο, όπως προστάζει η πρώτη λογική Αρχή της Μη-Αντιφάσεως. Το φεγγάρι ούτε έχει αυτιά και φυσικά ούτε προστάζεται για να φέξει ή να σβήσει.
Στην πολυσυνθετικότητα των σημασιών των πραγμάτων, ο ποιητής σε μια επικοινωνία με την ψυχή του, ο ίδιος εκτός του κανόνος της μη-αντιφάσεως, χρησιμοποιεί το φεγγάρι αναντιστοίχως, όπως το παιδί τα περισσότερα των αντικειμένων.
Στην δική μου περίπτωση το ποτήρι καθίσταται αναντιστοίχως έμμεσο όπλο, αλλά όμως όπλο καταστροφικό, γι’ αυτό και χρειάζονται οι λογικοί κανόνες που δίνουν συγκεκριμένη σημασία στα πράγματα. Στην περίπτωση όμως του ποιητή, η συνομιλία του με το φεγγάρι, αν και αναντίστοιχη της λογικής καθίσταται πνευματική δημιουργία.
Αυτά τα παραδείγματα, εν συντομία, για να δούμε πως η Μανία ή Τρέλλα δύναται να καταστεί άλλοτε καταστροφική και άλλοτε δημιουργική και μάλιστα υψηλού βαθμού πνευματική δραστηριότητα.
Για τους Αρχαίους υπάρχει η Ανθρώπινη Μανία που αφορά στην ουσία τα πάθη των ανθρώπων, και η Θεία Μανία που με την σειρά της εκφράζεται με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους:
Η Μαντική Μανία την οποία εποπτεύει ο Απόλλων.
Η Τελεστική Μανία την οποία εποπτεύει ο Διόνυσος.
Η Ποιητική Μανία την οποία εποπτεύουν οι Μούσες. Και
Η Ερωτική Μανία την οποία εποπτεύουν η Αφροδίτη και ο Έρως.
Σήμερα, θα εξετάσουμε την λεγομένη Ερωτική Μανία.
Τι να σκέφτεται ο Πλάτων λέγοντας ότι ο έρως είναι μανία, και στους μεγάλους όταν έρχεται αυτή η τρέλλα είναι πιο ωραία από την λογική; Και ότι οι ιέρειες των Δελφών και της Δωδώνης προσέφεραν ένα μεγάλο αγαθό στην Ελλάδα όταν εκστασιάζονταν, δηλαδή, όταν μιλούσαν υπό συνθήκες μανίας και όχι όταν λογικεύονταν και δεν είχαν για κανέναν σημασία τα λόγια τους;
Προφανώς σκέφτεται πράγματα πολύ απλά, μιας και αυτός εφηύρε τους κανόνες της λογικής για να περιορίσει την μανία.
Στο «Συμπόσιο», ο Πλάτων λέει ότι: οι εραστές που περνούν όλη τους την ζωή μαζί, δεν ξέρουν τι θέλουν οι μεν από τους δε, βεβαίως όχι για τις σαρκικές απολαύσεις, και συμπληρώνει ότι αρέσκονται να ξοδεύουν τόσο πολύ χρόνο μαζί. Είναι λοιπόν προφανές ότι έχουν πράγματα να πουν και δεν κατορθώνουν να τα πουν.
Η ανθρώπινη γλώσσα στα πράγματα του έρωτος δεν λειτουργεί, καταρρέει, και γι’ αυτό μιλούν με τρόπο σκοτεινό και αινιγματικό..
Η ανθρώπινη λογική δεν λειτουργεί σε θέματα του έρωτος.
Ιδού, λοιπόν, γιατί ο έρως καταγράφεται αυτομάτως στην διάσταση της μανίας.
Ο Έρως, τα ερωτικά ή τα αφροδισιακά όπως τα αποκαλεί ο Πλάτων, ανήκουν στην μανία.
Όταν κάποιος βρίσκεται στο έλεος του έρωτος, λέμε ότι είναι συνεπαρμένος από το πάθος και μπερδεύει τα λόγια του γιατί κατέχεται από αυτό το πάθος.
Τι είναι πάθος;
Βρισκόμαστε σε κατάσταση πάθους όταν η ορθολογική πλευρά μας, αυτή όπου εδράζονται οι κανόνες της λογικής, πάσχει.
Το Εγώ δεν είναι ο κυρίαρχος του Έρωτος.
Το Εγώ υφίσταται Έρωτα.
Γι’ αυτό αισθανόμαστε το πάθος.
Η λαϊκή γλώσσα διαθέτει μια αστείρευτη δεξαμενή ισχυροτάτων πολιτιστικών βιωμάτων. Όταν στους ερωτευμένους ακούμε να λένε: με τρελλαίνεις ή μαζί σου χάνω το κεφάλι μου – στην πραγματικότητα το έχουν ήδη χάσει – αυτό αποδεικνύει ότι ευρίσκονται σε κατάσταση μανίας.
Για την ψυχολογία ο έρωτας είναι ένα παραλήρημα. Όταν το ερωτευμένο άτομο λέει: χωρίς εσένα καταρρέει όλος ο κόσμος, αυτή είναι μία τρελλή έκφραση.
Δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για το συμπόσιο χωρίς να αναφερθούμε ότι η μανία ανήκει στον θείο κόσμο και η λογική στον ανθρώπινο κόσμο.
Η λογική είναι ένα σύστημα κανόνων που μειώνει την αγωνία και επιτρέπει την επικοινωνία.
Η μανία είναι ένα θεϊκό προνόμιο του οποίου οι άνθρωποι σταδιακά αποσπώνται, φοβούμενοι την παντοδυναμία της θείας ισχύος επειδή η μανία είναι αποφασιστικά ισχυρότερη από ό, τι η λογική.
Όταν έχουμε καταληφθεί από το άγχος ή την ανησυχία ή την κατάθλιψη ή το παραλήρημα – τα οποία δεν είναι μόνον προνόμιο των τρελλών, αλλά και όλων των άλλων, αφού η διαφορά μεταξύ των επισήμως τρελλών και των άλλων είναι απλώς ποσοτική – τότε βρισκόμαστε σε μια κατάσταση εισβολής, κατοκωχής, δηλαδή, κατοχής.
Ο Αγάθων, λοιπόν, προσκαλεί μερικούς φίλους στην οικία του για να συζητήσουν περί Έρωτος. Στην αρχαία Ελλάδα συνέβαινε συχνά να συναντιούνται μερικοί φίλοι στην οικία κάποιου και να αναπτύσσουν κάποιο προσυμφωνημένο θέμα.
Ο Σωκράτης πηγαίνει με τους φίλους του στο σπίτι του Αγάθωνος και αιφνιδίως μένει επί ώρα ακίνητος και ανέκφραστος κάτω από μια στοά.
Και ενώ κάποιος ξένος θα έμενε έκπληκτος, οι φίλοι του αναγνωρίζουν αυτή του την συμπεριφορά και σχεδόν αμέσως συνεχίζουν χωρίς αυτόν προς το σπίτι του Αγάθωνος, ο οποίος τους ρωτάει πού είναι ο Σωκράτης.
Να …! Κατελήφθη από την γνωστή κρίση της ατοπίας, αλλά μην ανησυχείς, θα έρθει σύντομα. Και πράγματι μετ’ ου πολύ χρόνον ξυπνάει από αυτή την αλλόκοτη κατάσταση της ατοπίας και φτάνει στο συμπόσιο του Αγάθωνος.
οἷος δὲ οὑτοσὶ
γέγονε τὴν ἀτοπίαν ἅνθρωπος, καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ,
οὐδ’ ἐγγὺς ἂν εὕροι τις ζητῶν, οὔτε τῶν νῦν οὔτε τῶν
παλαιῶν, εἰ μὴ ἄρα εἰ οἷς ἐγὼ λέγω ἀπεικάζοι τις αὐτόν,
ἀνθρώπων μὲν μηδενί, τοῖς δὲ σιληνοῖς καὶ σατύροις, αὐτὸν
καὶ τοὺς λόγους. Πλάτωνος Συμπόσιο. 221d2.
Εδώ να πούμε ότι οι ψυχίατροι, όλων των εποχών, ενέσκηψαν επάνω σε αυτό το θέμα, μήπως ανακαλύψουν τι είναι αυτή η ατοπία του Σωκράτη. Αυτή η παραξενιά του, ή αλλοκοτιά του.
Και πάρα πολλοί απ’ αυτούς, κάπως εύκολα θα λέγαμε, απεφάνθησαν ότι ο Σωκράτης ήταν επιληπτικός.
Αυτό βεβαίως είναι λάθος, γιατί η επιληψία ήταν ήδη γνωστή.
Για τον Ιπποκράτη, η επιληψία πριν ονομαστεί έτσι αποκαλούνταν «ιερά νόσος» και ο ίδιος εξηγεί ότι, η «ιερά νόσος» είναι όλα αυτά τα οποία δεν μπορούμε να εξηγήσουμε.
Αλλά όταν κατορθώσουμε να εξηγήσουμε την φύση και τις αιτίες αυτού του συμβάντος, το συμβάν θα πάψει να είναι πια «ιερό».
Στο ιερό και το άγνωστο, λοιπόν, βρίσκεται η μανία, όπως και εκείνο που δεν το κατέχουμε και δεν το γνωρίζουμε.
Την επιληψία την γνώριζαν πολύ καλά και δεν υπήρχε κανείς λόγος να πουν ότι ο Σωκράτης βρίσκεται ενίοτε σε κατάσταση ατοπίας ή πάσχει από ατοπία. Θα έλεγαν επιληψία.
Και επειδή ατοπία σημαίνει εκτός τόπου, αν θέλεις να μιλήσεις για τα περί του Έρωτος πράγματα θα πρέπει να μετατοπισθείς, να βγεις εκτός τόπου, να βγεις εκτός της λογικής.
Δεν μπορείς να μιλάς περί έρωτος λογικευόμενος. Ο Έρως δεν είναι εγγεγραμμένος στην λογική τάξη. Πρέπει να μετατοπισθείς από το Εγώ σου.
Και όπως επιχειρεί και ο Πλάτων, είναι πολύ πιο χρήσιμο να αναγνώσουμε συμβολικώς αυτή την νόσο, της ατοπίας ή αλλοκοτιάς, παρά παθολογικώς.
Και αυτό γιατί μία από τις δυσχέρειες της παθολογίας είναι ότι υπολείπεται της μυθολογίας γιατί βλέπει τον κόσμο στο πλαίσιο της νόσου και όχι εντός ενός πλαισίου της ποικιλίας και του κάλλους των ενδεχομένων ανθρωπίνων εκφράσεων.
Αφιχθείς, ο Σωκράτης, στην οικία του Αγάθωνος, άρχισε η φιλική ομήγυρη να συνομιλεί περί Έρωτος, πίνοντας και γλεντώντας.
Για τον Φαίδρο ο Έρως δημιουργεί μέσα μας την Αρετή, για τον Παυσανία ο έρως κάνει τους ανθρώπους αξίους για την ελευθερία τους, για τον Αριστοφάνη ο έρως είναι η τυφλή επιθυμία που ψάχνει το άλλο μισό που έχασε για πάντα, για τον Αγάθωνα είναι η ομορφιά. Παρών, βεβαίως, και ο Αλκιβιάδης που είναι αρχηγός του στρατού. Ένας όμορφος νέος άντρας.
Τότε γινόντουσαν στρατηγοί νέοι άνθρωποι. Δεν ήταν δυνατόν να αναθέσουν σε γέρους να πολεμούν με σπαθιά και ακόντια. Οι στρατηγοί ήταν νέοι, ωραίοι, δυνατοί και αθλητικοί.
Στο συμπόσιο παρευρίσκονται μόνον άνδρες, όχι ότι οι γυναίκες εξαιρούνται εντελώς, απεναντίας, στην συνάθροιση μεταξύ ανδρών μπορούσαν να υπάρχουν και γυναίκες εταίρες. Συνοδοί λέγονται σήμερα.

Την ομοφυλοφιλία θα πρέπει να την κατανοήσουμε υπό όρους της εποχής και όχι σημερινούς. Το θέμα είναι η κοινότητα των ανδρών όπου οι νέοι έχουν να παρουσιάσουν το κάλλος του σώματος και οι γέροι την σοφία. Έτσι πορεύονταν τα πράγματα. Υπήρχε μια αντίληψη περί κατωτερότητας της γυναίκας σε όλους τους αρχαίους πολιτισμούς. Ο Αριστοτέλης λέει ότι η γυναίκα θέλει τον άνδρα όπως η ύλη την μορφή. Το ξέρω δεν είναι και τόσο συμπαθές.
Ο Σωκράτης τονίζει με κάθε τρόπο ότι είναι ο φιλόσοφος της σοφής άγνοιας. Ο Αριστοτέλης θα πει στον ορισμό του φιλοσόφου.
Ο φιλόσοφος δεν ξέρει τίποτα. Μόνον ο σοφός ξέρει. Ο άνθρωπος της θρησκείας έχει ένα δόγμα.
Ο φιλόσοφος δεν ξέρει. Ποιο είναι όμως το προνόμιο του;
Ο φιλόσοφος δεν ξέρει, αλλά επαληθεύει αν οι ομιλίες των άλλων ορθοποδούν, αν δικαιολογούνται και αν δεν περιέχουν αντιφάσεις.
Αυτό είναι το έργο του.
Για τον Πλάτωνα ο φιλόσοφος είναι σαν το αγγειοπλάστη που με την αφή του δακτύλου του επαληθεύει κατά πόσο το αγγείο είναι φτιαγμένο από αληθινό ορείχαλκο.
Ο φιλόσοφος είναι αυτός που επαληθεύει αν αυτό που σκέφτονται οι άνθρωποι είναι σωστό ή λανθασμένο.
Τι είναι άλλωστε η φιλοσοφία αν όχι η θέση σε κρίση της κοινής λογικής;
Κάποιοι το αντιλαμβάνονται, άλλοι το υποψιάζονται και δυστυχώς πάρα πολλοί το αγνοούν ότι ζούμε μέσω στερεοτύπων, με την υπαγόρευση υπνωτικών λόγων, με την στοχευομένη πειθώ, με την λεγομένη κοινή λογική, και ιδιαιτέρως τις τελευταίες δεκαετίες με την διεισδυτική εισβολή των ΜΜΕ.
Μια ακατάσχετη περιρρέουσα αντίληψη που παγώνει τον νου σε σφραγισμένες δοτές απόψεις.
«Το είπε η τηλεόραση !» το διάβασα στο «Φατσιοβιβλίο» facebook!
Καμμία κριτική σκέψη, καμία ψηλάφηση, κανείς έλεγχος της κρίσεώς μας, καμμία επαλήθευση περί της μη-αντιφάσεως των λόγων μας αλλά και των όσων ακούμε.
Ο φιλόσοφος έχει αυτό το λειτούργημα και ως εκ τούτου, δεν ξέρει τίποτα. Ξέρει όμως όταν προβαίνει στην εξέταση των ομιλιών των άλλων. Αυτός είναι ο Σωκράτης.
Αυτή η σωκρατική διαδικασία, είναι μία ισχυρή μέθοδος διδασκαλίας και στηρίζεται στην βαθειά πεποίθηση ότι η αλήθεια είναι μέσα στον καθένα μας.
Μόνον που είναι ανάμεικτη προκαταλήψεων, τρεχουσών απόψεων, φημών, πίστεων, και ως εκ τούτου δεν είναι καθαρή.
Θα πρέπει να ανασυρθεί έξω από τον καθένα μας και να αποκαθαρθεί.
Ο καθένας μας είναι ο θεματοφύλακας της αλήθειας.
Αυτή είναι η ελληνική αντίληψη.
Μεγάλη εμπιστοσύνη στους ανθρώπους.
Ο φιλόσοφος είναι αυτός που αποκαθαίρει τις απόψεις των ανθρώπων, έτσι ώστε να μπορέσει να προκύψει η αλήθεια πέραν των προσωπικών απόψεων, γνωμών, δοξασιών, πέραν των πεποιθήσεων και των υποκειμενικοτήτων, πέραν των συναισθημάτων και πέραν του κάθε τι που μπερδεύει την αλήθεια που ο καθένας μας διαθέτει.
Αυτή η στάση ονομάζεται σωκρατική μέθοδος και δυστυχώς σε ένα μεγάλο βαθμό στις ημέρες μας έχει αντικατασταθεί από μία κάπως κατηχητική μέθοδο επιβολής κατευθυνομένων απόψεων όπως αυτές που ο Πλάτων καταδικάζει στην παραβολή του σπηλαίου του.
Μπορεί η γνώση να μην είναι αποκλειστικό προνόμιο των ανθρώπων, αποτελεί όμως το προνόμιο όσων κατέχουν την αλήθεια.
Ο Σωκράτης ζητά να πει ο καθένας την γνώμη του και αφού τεθούν όλες επί τάπητος αρχίζει η βάσανος της επαλήθευσης και η αντοχή τους στην Αρχή της μη-αντιφάσεως.
Κοίτα εσύ για να υποστηρίξεις αυτή την θέση σου αντιφάσκεις, ως εκ τούτου αυτή την γνώμη σου την αφήνουμε στην άκρη.
Εσύ Φαίδρε τα λόγια σου περί έρωτος δεν ορθοποδούν διότι βρίσκονται σε αντίφαση με αυτά που είπες στην συνέχεια. Άρα τα θέτουμε εκτός παιχνιδιού.
Όταν, απεναντίας, κάποιος εκθέτει μία γνώμη, στην οποία δεν ανακαλύπτεται κάποια αντίφαση, αυτή η γνώμη γίνεται αλήθεια, αποδεκτή από την ομήγυρη, από όλους.
Όλοι συμφωνούν ότι είναι αφ’ εαυτής αλήθεια.
Βεβαίως, έως ότου δεν εμφανιστεί κάποιος άλλος που θα είναι σε θέση να αποδείξει την αντίφαση και την ανακρίβεια.
Αυτή είναι η Σωκρατική μέθοδος και η μέθοδος της φιλοσοφίας.
Αυτή η αίσθηση της φιλοσοφίας θα έπρεπε να διαδοθεί σε όλα τα σχολεία ακριβώς σαν νοοτροπία. Όταν συζητάμε με κάποιον άλλον δεν πρέπει να φέρουμε επιχειρήματα μόνον υπέρ μας, και ο άλλος να φέρει μόνον υπέρ του, όχι, δεν πρέπει να φέρουμε κανένα επιχείρημα.
Θα πρέπει να εξάγεται η εσωτερική αντίφαση, του υπό συζήτηση συλλογισμού.
Τι μας λέει ο Σωκράτης; Είμαι ο φιλόσοφος που δεν ξέρει τίποτα, αλλά ένα πράγμα το ξέρω, ή μάλλον έχω επιστήμη.
Λέγοντας έχω επιστήμη, σημαίνει έχω μια διαμορφωμένη γνώση, αληθινή, δεν είναι απλώς κάποια γνώμη ή δοξασία, είναι κάτι που «ίσταται» εφ’ εαυτού. Επιστήμη από το «ίστημι» που σημαίνει στέκομαι. Ίσταται εφ’ εαυτού λοιπόν αυτός ο λόγος.
Δεν είναι προϊόν πειθούς, ούτε συναίσθημα στοργής. Δεν είναι κάτι το σαγηνευτικό, δεν είναι μια πίστη, είναι επιστήμη.
Όταν κάποιος απευθύνει το λόγο, αντιγράφοντας μια φιλοσοφική ή θρησκευτική προσωπικότητα, ο λόγος του δεν είναι υποχρεωτικώς και αληθής επειδή το είπε η υποτιθεμένη αυθεντία. Ή έστω ψηφίζω τον τάδε ή τον δείνα επειδή με έπεισαν τα λόγια του. Αυτοί δεν είναι οπωσδήποτε λόγοι που «ίστανται» στέκονται, γιατί απλώς με επηρέασαν.
Αντιλαμβανόμαστε ότι πρέπει να καθαρίσει η γλώσσα. Η επιστήμη γεννιέται όταν ένας λόγος «ίσταται αφ’εαυτού» στέκεται από μόνος του, δηλαδή χωρίς αντιφάσεις. Γι ‘αυτό πριν κάναμε την συζήτηση για την λογική.
Λογίζομαι σημαίνει μαθαίνω χωρίς αντιφάσεις.
Όλοι ενδιαφέρονται γι’ αυτή την επιστήμη του Σωκράτους.
Αλλά ποιος δίδαξε τον Σωκράτη;
Ο ίδιος του λέει ότι τον δίδαξε μια γυναίκα.
Και το λέει σε μία κοινότητα ανδρών.
Και πως γίνεται να έχει ανώτερη μόρφωση, μια γυναίκα που δεν είναι γεννημένη Αθηναία;
Και όμως είναι μια γυναίκα από την Μαντινεία, και την λένε Διοτίμα.
Γιατί όμως η Διοτίμα; Και κυρίως γιατί μια γυναίκα; Και γιατί μια γυναίκα μακράν της Αθήνας; Τι θέλει να επισημάνει ο Πλάτων; Μια καινούργια ίσως ανακάλυψη των ιδιοτήτων της ψυχής; Κάτι που ξεφεύγει ακόμη και της περισπούδαστης περιρρέουσας αθηναϊκής υψηλής μορφωτικής πραγματικότητας των ανθρώπων της;
Σε μια καθαρά ανδροκρατούμενη ομήγυρη και κοινωνία εφευρίσκει μια γυναίκα για να φέρει υψηλού επιπέδου πνευματικό μήνυμα.
Γιατί όμως; Τι θέλει να καταδείξει;
Ναι, μια γυναίκα. Και εδώ είναι το ενδιαφέρον. Χωρίς καμμία διάθεση προσβολής, να τονίσουμε ότι οι γυναίκες έχουν μια αρετή που είναι άγνωστη ακόμη και στις ίδιες. Συχνάζει σ’ αυτές η μανία. Αυτή η ιδιαίτερη μανία που περιγράφει ο Πλάτων.
Οι γυναίκες έχουν μια σκέψη που δεν είναι όπως εκείνη των αρσενικών, που τείνει να περιορίζεται σχεδόν στο λογικο-μαθηματικό πεδίο σκέψεως. Αν και η τελευταία είναι η επικρατέστερη στην εκπαίδευση των παιδιών στα σχολεία. Καλώς ή κακώς έτσι έχουν τα πράγματα. Φαίνεται ότι γενικώς ο κόσμος πορεύεται με αυτόν τον λογικο-μαθηματικό τρόπο σκέψης. Ο ορθολογισμός, μάλλον, βολεύει.
Οι γυναίκες, ωστόσο, δρουν μεν πλησίον της λογικο-μαθηματικής σκέψης αλλά το ίδιο και στα περιθώρια αυτής. Ζουν ωσάν οι ποιητές στα σύνορα της μανίας. Διαθέτουν αυτή την αρετή, και μάλιστα όταν οι άνδρες θέλουν να τις προσβάλλουν αρχίζουν με το να λένε ότι οι γυναίκες είναι μανικές, τρελλές.
Το ότι βρίσκονται κάπως εκτός λογικής δεν θα λέγαμε ότι είναι λάθος! Θα το φάω το ξύλο τελικώς!
Το θέμα είναι να ερμηνευτεί ότι αυτή η ύπαρξη εντός μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά το μερίδιό μας στον άγνωστο κόσμο της μανίας και επί πλέον ότι είναι μία αρετή.
Είναι ένας άλλος τρόπος κατανόησης στον μη λογικο-μαθηματικό κόσμο, επειδή ακριβώς ο κόσμος μας δεν είναι μόνον λογικο-ορθολογικός. Δεν είναι μόνον ψυχρά ορθολογικός ή ρασιοναλιστικός.
Έτσι εισάγεται αυτό το στοιχείο, το οποίο είναι το θηλυκό, ως μεταβλητή της λογικο-ορθολογικής σκέψης. Και δεν πρόκειται καθόλου περί ανοησίας.
Τι του είπε η Διοτίμα; Του είπε ότι ο Έρως γεννήθηκε, σε ένα συμπόσιο των θεών που έγινε στον Όλυμπο επ’ αφορμής των γενεθλίων της Αφροδίτης, της θεάς του έρωτα, η οποία δεν είναι ακριβώς η θεά της ομορφιάς. Θεός της ομορφιάς είναι κατά βάση για τους Έλληνες ο Απόλλων γιατί η ομορφιά είναι αρσενική υπόθεση. Οι γυναίκες είναι κάπως ωραίες αλλά όχι τόσο όσο οι άνδρες! Μια υπόθεση που αφορά όλους τους αρχαίους λαούς.
Στην εορτή της Αφροδίτης της σεξουαλικότητας στριφογυρίζει μεταξύ εκείνων των επαιτών που συνηθίζεται να περιφέρονται στο περιθώριο των συμποσίων, τρώγοντας από τα υπολείμματα των φαγητών που πέταγαν οι πλούσιοι, μια φτωχή γυναίκα.
Πλησίον της περιφέρεται ένας υπέροχος και όμορφος θεός, ο οποίος ουδέποτε είχε εμφανιστεί μέχρι τότε στην επίσημη παράδοση και Ελληνική Μυθολογία. Η πρώτη ανακοίνωση για την ύπαρξή του γίνεται επ’ ευκαιρία από τον Σωκράτη. Οι δύο πίνουν μέχρι κορεσμού, αδειάζοντας και τα περισσεύματα των κρατήρων και των άλλων αγγείων οίνου, μεθούν, συνευρίσκονται και έτσι γεννιέται ο Έρως.
Σκέψου να έχεις δύο τέτοιους αντιφατικούς γονείς. Η μάνα ονομάζεται Πενία. Όνομα και πράγμα. Ζει ατημέλητη στην ανέχεια, στην ένδεια, στην φτώχεια. Δηλαδή, ζει στην ακραία έλλειψη.
Ο πρωτοεμφανιζόμενος, στον Πλάτωνα, θεός ονομάζεται Πόρος και είναι το απόλυτο αντίθετο της Πενίας. Χλιδή, πλούτη, πλεόνασμα δηλαδή Αφθονία. Πόρος είναι και οδός αλλά και διέξοδος, πέρασμα από εδώ προς κάπου αλλού.
Εδώ ο Πλάτων επιφέρει μια σημαντική ρήξη. Αλλάζει ριζικώς την παραδοσιακή γενεαλογία του Έρωτος και του προσδίδει μία καθαρά φιλοσοφική ιδιότητα. Η παραδοσιακή ελληνική μυθολογία είχε καθορίσει ότι ο Έρως ήταν γιος της Αφροδίτης και του Άρη. Η Αφροδίτη ήταν η θεά της σεξουαλικότητας και Άρης ο θεός του πολέμου, της επιθετικότητας.
Διευκρινίζεται βεβαίως ότι ο Έρως είναι διττός.
Οι έρωτες είναι δύο και σαφώς διαφορετικοί.
Ο Πλάτων, διά στόματος Παυσανίου, προσδιορίζει ευκρινώς στο Συμπόσιο, την αντίθεση μεταξύ του ουρανίου και του πανδήμου έρωτος.
Η ουρανία Αφροδίτη ως εποπτεύουσα τον ουράνιο έρωτα με έδρα το λογικόν της ψυχής, απευθύνεται στην ψυχή και στον νου.
Η πάνδημος Αφροδίτη ως εποπτεύουσα τον πάνδημο έρωτα με έδρα το επιθυμητόν της ψυχής, απευθύνεται στο σώμα.
Η αμφίσημη φύση του Έρωτος συνουσίας, όπως αυτή υποστηρίζεται ήδη από τον Πλάτωνα στο Φαίδρο και επιβεβαιώνεται επίσης στο Συμπόσιο όπου ο Έρως, φιλοσοφικά βρίσκεται στο όριο μεταξύ του θείου στοιχείου και του ανθρωπίνου στοιχείου, μεταξύ της λογικής και των σωματικών ορέξεων, είναι ωστόσο απαραίτητος σύμμαχος της φιλοσοφίας, επειδή, αν εξαγνιστεί, τίθεται στην υπηρεσία της ψυχής κατά την ανάβασή της προς το νοητό κόσμο.
Και δεν είναι καθόλου ανοησία αυτή η μυθολογική ρύθμιση γιατί όταν ο Froyd εφευρίσκει το ασυνείδητο θα αποφανθεί ότι το ασυνείδητο έχει δύο βασικά ένστικτα, τα οποία είναι η σεξουαλική ορμή για να εξασφαλιστεί η συνέχεια του είδους (των απογόνων) και το ένστικτο της επιθετικότητας για την υπεράσπιση του είδους (των παιδιών).

Σεξουαλικότητα για την συνέχεια του είδους και επιθετικότητα για την προστασία του.
Τα άτομα έχουν κάποιο ενδιαφέρον για το είδος στον βαθμό που είναι λειτουργικά άτομα του είδους. Δηλαδή μέχρι τότε που είναι σεξουαλικώς λειτουργικά και ως εκ τούτου παραγωγικά.
Στην πραγματικότητα, μας παρέχεται σεξουαλικότητα μέχρι μιας συγκεκριμένης περιόδου της ζωής μας, συνοδευμένης από επιθετικότητα. Στην συνέχεια της ζωής μας αφαιρείται τόσο η σεξουαλικότητα όσο και η μη πλέον χρήσιμη επιθετικότητα, όπως ακριβώς διαπιστώνεται στα γηρατειά.
Οι γέροι δεν είναι ότι είναι σοφοί, είναι λιγότεροι επιθετικοί απ’ ότι ήταν νέοι. Γιατί δεν είναι πλέον λειτουργικά άτομα για το είδος. Στο ασυνείδητο είναι η οικονομία των ειδών: η σεξουαλικότητα και η επιθετικότητα. Τα δύο βασικά ένστικτα της ασυνείδητης διάστασης.
Αυτά είναι τα αντίγραφα των γονέων του παραδοσιακού Έρωτος. Έρως και Πόλεμος. Αγάπη και μίσος. Όποιος έχει ερωτευθεί γνωρίζει ότι η αγάπη συμβιώνει με το μίσος.
Μέχρις εδώ η παραδοσιακή μυθολογία, που φυσικά θα συνεχίσει να υφίσταται.
Και τώρα η μεγαλοφυής ανατροπή.
Ο Πλάτων αλλάζει το παραδοσιακό μυθολογικό σκηνικό. Αφήνει κατά μέρος την Αφροδίτη και τον Άρη και λέει ότι ο Έρως είναι γόνος του Πόρου και της Πενίας.
Πράγματι, ενώ όλοι τον φαντάζονται ωραίο, αυτός γυρίζει ξυπόλυτος την νύχτα κάτω από τα περιστύλια και τις στοές.
Για την αναζήτηση της τροφής του κοιμάται ανυπόδητος πάνω στα πλακόστρωτα και μοιάζει από κάθε άποψη περισσότερο με την μητέρα του. Μοιάζει δηλαδή της Πενίας.
Βεβαίως, στο επίκεντρο της προσοχής μας δεσπόζει η κορυφαία εισήγηση του Σωκράτους, βασισμένη σε αυτά που υπαινίσσεται ότι του μεταλαμπάδευσε η μυστηριώδης δασκάλα του και σοφή ιέρεια της Μαντινείας, Διοτίμα.
Η ιδία, με την βεβαιότητα της επαρκούς γνώσεως και πεπεισμένη ότι ο σκοπός του Έρωτος είναι η Αθανασία της ψυχής, του αφηγείται ότι ως προς την γέννησή του ο έρως είναι ο γιος του θεού της αφθονίας, Πόρου και μιας θνητής επαίτου ονόματι, Πενίας.
Από αυτή την, εν πρώτοις, παράξενη αλλά μεγάλης νοηματοδότησης σύζευξη, η οποία σηματοδοτεί τον ψυχικό συγκερασμό της αφθονίας και της ελλείψεως, γεννήθηκε ο ίδιος ο πλατωνικός Έρως, ο οποίος δεν δύναται να είναι, εκ της συστάσεώς του, ούτε θεός ούτε θνητός, αλλά το ενδιάμεσό τους. Ένας δαίμων.
Θα υπαινισσόμεθα ότι αυτός ο χαρακτηρισμός, μεταφορικώς, προσιδιάζει στην κυριολεξία στον πλατωνικό φιλόσοφο ο οποίος ναι μεν ρέπει προς την συνεχή προσέγγιση της αληθείας και κατά συνέπεια της ιδίας της σοφίας αλλά δεν την κατακτά ποτέ εξ ολοκλήρου σε όλον τον παρόντα βίον του.
Για τους θεούς, εκ προοιμίου, πλήρεις σοφίας, θα αποτελούσε σχήμα οξύμωρο και λανθασμένη άποψη να τους αποκαλούμε φιλοσόφους και μάλιστα θα ήταν κενό νοήματος να σκεφθούμε ότι θα επιθυμούσαν αυτό που ήδη κατέχουν στην ολότητά της, ήτοι την σοφία.
Ο Φιλόσοφος είναι αυτός ο οποίος διακαώς επιθυμεί την σοφία και επειδή ακριβώς έχει επίγνωση ότι δεν την κατέχει, την αναζητά διαρκώς μέσω της προσέγγισης της αληθείας.
Χάριν συντομίας, να διευκρινίσω ότι ο πλατωνικός στοχασμός, κατά το πέρασμά του από τον μύθο στον λόγο, χωρίς να απολέσει την πρωτόγονη συμβολική του δύναμη και ενάργεια της επιστημονικο-φιλοσοφικής σκέψης των προκατόχων του, διασώζει ένα ευρύ φάσμα παραδοχών από την παράδοση της αρχαϊκής σκέψης.
Το ανθρώπινο σώμα, το κατά τα άλλα συντιθέμενο από τα ίδια τα στοχεία από τα οποία είναι φτιαγμένα τα πάντα γύρω μας, το υποκείμενο στην γένεση και στην φθορά, ένεκα του αδυσώπητου νόμου της διαρκούς μεταβολής του γίγνεσθαι, και μέσα από την όποια ατέλειά του, θεωρεί ότι αντανακλά, την τάξη, το κάλλος και την αρμονία του σύμπαντος κόσμου και γι’ αυτό πολλάκις υμνείται και δίνει το έναυσμα στο νου για μία ερωτική υψιπετή φιλοσοφική ανέλιξη και μυσταγωγία.
Είναι ακριβώς σε αυτή την ουράνια και υψιπετή ερωτική μυσταγωγία που αναφερόμεθα. Αυτή η ποιητική μανία ή δημιουργική τρέλλα.
Μεγάλη τομή στα περί της εννοίας του παραδοσιακού μυθολογικού Έρωτος
Ο έρως μπορεί να περάσει γρήγορα από την αφθονία και τα πλούτη του Πόρου, στην ένδεια και έλλειψη της Πενίας.
Ο Έρως μοιάζει της Πενίας. Ο Έρως δεν είναι χλιδή, ο Έρως δεν είναι πλούτη, ο Έρως δεν είναι χαρά, όχι, όχι, Ο Έρως είναι ένδεια, ο Έρως είναι έλλειψη.
Ο Έρως είναι ανάγκη. Ανάγκη του άλλου.
Πράγματι, όταν είμαστε ερωτευμένοι έχουμε ανάγκη του άλλου.
Καταρρέει η αυτάρκεια του Εγώ μας.
Είμαστε φτωχοί όταν είμαστε ερωτευμένοι.
Έχουμε ανάγκη, επιθυμούμε.
Ο Σωκράτης καθιερώνοντας αυτή την νέα γενεαλογία του Έρωτος συνεχίζει να απαντά σε αυτούς που τον ερωτούν ποια είναι η λειτουργία του Έρωτος;
Και εδώ έρχεται η κορύφωση της απόκρισης του Σωκράτους.
Ο Έρως, λέει, είναι ένας ισχυρός δαίμων που στέκεται ανάμεσα στους ανθρώπους και στους θεούς και γεμίζει το τεράστιο κενό που χωρίζει τους δύο κόσμους. Ο Έρως είναι το “μεταξύ” το ίσταμαι στην μέση. Είναι το ενδιάμεσο. Βρίσκεται ανάμεσα στους ανθρώπους και στους θεούς.
Είναι μεταξύ της λογικής και της μανίας ή τρέλλας.
Προσοχή όμως.
Ο Έρως είναι ο μεσολαβητής, ο ενδιάμεσος μεταξύ της ορθολογικής και της τρελλής μας πλευράς.
Ο Έρως είναι γοητευτικός και συναρπαστικός. Προσεγγίζει την μανία μας, η οποία μας ελκύει, με ένα ακαταγώνιστο τρόπο, του οποίου έχουμε έναν τρομερό φόβο. Βυθίζεται στην τρέλλα μας και δεν είναι σίγουρο αν αναδύεται ξανά.
Και ποια είναι η λειτουργία του; Η λειτουργία του είναι διττή. Ο Σωκράτης χρησιμοποιεί τα ρήματα Διαπορθμεύειν και Ερμηνεύειν.

Ἑρμηνεῦον καὶ διαπορθμεῦον θεοῖς τὰ παρ’ ἀνθρώπων
καὶ ἀνθρώποις τὰ παρὰ θεῶν, τῶν μὲν τὰς δεήσεις καὶ
θυσίας, τῶν δὲ τὰς ἐπιτάξεις τε καὶ ἀμοιβὰς τῶν θυσιῶν,
ἐν μέσῳ δὲ ὂν ἀμφοτέρων συμπληροῖ, ὥστε τὸ πᾶν αὐτὸ
αὑτῷ συνδεδέσθαι.
Πλάτωνος συμπόσιο. 202e3.
Διαπορθμεύει και ερμηνεύει στους θεούς την γλώσσα των ανθρώπων και στους ανθρώπους την γλώσσα των θεών.
Γνωρίζουμε ότι μεταξύ λόγου και τρέλλας δεν υπάρχει δυνατότητα διαλόγου. Μπορούμε να μιλάμε με εκείνους που συλλογίζονται, αλλά δεν υπάρχει καμμία πιθανότητα διαλόγου μεταξύ της λογικής και της τρελλής πλευράς μας.
Άρα ο Έρως είναι ένας ερμηνευτής, ένας μεταφραστής. Μεταφράζει τις απαιτήσεις στην ορθολογική πλευρά μας και τις ανακοινώσεις στην τρελλή πλευρά μας.
Διαπορθμεύει και ερμηνεύει τα λόγια των θεών για να γίνουν κατανοητά στους ανθρώπους και τα λόγια των ανθρώπων για να γίνουν κατανοητά από τους θεούς. Ο Έρως είναι αυτό το γεγονός.
Απ’ όλα τα μικρά πάθη που έχουμε, το ερωτικό πάθος, όπως πολύ σωστά είπε ο Πλάτων, είναι το πιο θεϊκό και το πιο μεγαλειώδες. Ακριβώς επειδή έχει να κάνει με την τρελλή πλευρά μας.
Αλλά το ερωτικό πάθος είναι η ανισορροπία του Εγώ, είναι η κατάρρευσή του.
Ποιο το αποτέλεσμα αυτής της μετάφρασης, αυτής της διερμηνείας; Ποιο είναι το αποτέλεσμα του Έρωτος;
Ο τόκος λέει ο Σωκράτης. Ο Έρως είναι μαιευτικός, είναι παραγωγικός. Και τι παράγει ο Έρως; Δίνει ζωή στους θνητούς και εμπνέει τους ποιητές.
Αν βυθιστείς στην μανία σου κινείσαι στον υπόγειο περιφραγμένο χώρο της. Μόλις βυθιστείς στην μανία ξανά αναδύεσαι, βεβαίως, δεν είναι εγγυημένη η ανάδυση.
Όταν όμως αναδυθείς το Εγώ σου δεν είναι εκείνο που ήταν πριν. Αναγεννήθηκε από την μύησή του στην μανία.
Πως εισέρχεται κανείς σε μία ερωτική ιστορία; Ο Έρως δεν είναι μεταξύ εμού και σού. Ο Έρως είναι μεταξύ εμού και της τρελλής πλευράς μου στην οποία έχω πρόσβαση χάριν σε εσένα. Γιατί χάριν σε εσένα; Επειδή εσύ είσαι που το επέτρεψες.
Γεννιούνται, λοιπόν, καταπληκτικές διαστάσεις αιδούς, που δεν έχουν να κάνουν με το θέμα των ενδυμάτων ή των εσωρούχων.
Η σεμνότητα είναι άλλο πράγμα. Δεν κάνω έρωτα με οποιονδήποτε, αλλά με εκείνον που αποδέχεται την τρέλλα μου. Επειδή αυτός με έχει ήδη απογυμνώσει, πριν ακόμα εγώ γδυθώ. Έχει ήδη δει την αινιγματική και σκοτεινή εσωτερική επένδυση για την οποία μιλάει ο Πλάτων.
Για μένα, αινιγματική και σκοτεινή, αλλά ανοικτή εντός μου, νιώθω μέσα μου ως μία μοναδικότητα, την ταυτότητά μου.
Και όταν ο πρώτος εμποδίζει την τρέλλα του άλλου και ό άλλος εμποδίζει την τρέλλα του πρώτου, κάνουν έρωτα. Κάνουν έρωτα στην φάση εμπιστοσύνης και αυτός που φέρει τον άλλο στην τρέλλα του, τον συνοδεύει επίσης να αναδυθεί.
Δεν ξέρουμε αν η ψυχολογία ή ψυχανάλυση θα φτάσει ποτέ εκεί. Έχει ήδη φτάσει ευρέως η λογοτεχνία. Αλλά ποιος ασχολείται με την λογοτεχνία, τόσο το λιγότερο στα σχολεία σήμερα με τα κομπιούτερ και άλλα συναφή. Στο σχολείο δεν λέγονται τα σημαντικά.
Χρειάζεται κάποιος που θα σε συνοδεύσει στα ερωτικά πράγματα. Ο οποίος θα εγγυηθεί την επαναφορά σου, κάτι που δεν μπορούμε να πούμε ότι πράγματι επιτυγχάνει.
Καμμιά φορά έχουμε και αυτοκτονικές τάσεις. Δεν εξέρχεται από αυτήν την διάσταση, παραμένει στις εμμονές του, σ’ αυτό που στο συμπόσιο καλείται κατοχή. Η ερωτική κατοχή αυτού που κατέχει. Δεν γυμνώνεσαι εσύ από έρωτα, αλλά είναι ο έρωτας που σε γυμνώνει.
Είσαι εσύ ο κατεχόμενος, δεν είσαι πλέον κύριος ο των πραγμάτων στις συνθήκες του Έρωτος.
Σε αυτό το σημείο οι δύο κάνουν έρωτα και επιτέλους πραγματοποιούν την αρχική κατάσταση του ανθρώπου. Ο καθένας μας γεννιέται από μια σχέση. Γεννιόμαστε από δύο και όχι από τον ένα. Το πρωτότυπο είναι το δυο. Το ένα και το άλλο.
Κάναμε την εκτίμηση γύρω από τις γυναίκες δηλώνοντας ότι έχουν άλλο τρόπο σκέψης. Και ενώ, απ’ ότι φαίνεται, το αρσενικό είναι ένα, η γυναίκα είναι το ένα και το άλλο. Υπάρχει αυτή η διπλή καταγραφή.
Σήμερα δεν θα λέγαμε όλες οι γυναίκες, όταν ο τρόπος οργάνωσης της κοινωνίας μας πολλάκις τις αναγκάζει να καταφεύγουν στο να γίνουν καλλίτερες των ανδρών ξεχνώντας την αρετή τους, που είναι το να είναι και ο ένας και ο άλλος.
Η γυναίκα είναι σχέση και η ίδια γνωρίζει εαυτόν ξεκινώντας από την σχέση. Ο άνδρας είναι μόνος. |Ο άνδρας είναι μια ταυτότητα που στέκεται στην σχέση. Δεν είναι ενδιαφέρον το θέμα από ανδρικής πλευράς με την έννοια ότι το αρσενικό προσχωρεί στην σχέση αλλά δεν είναι δομημένος ως σχέση με διαστάσεις.
Στην εξήγηση τώρα της καθ’ αυτό ερωτικής πράξης, η ένωση των σωμάτων, επιστρέφει την αρχική δομή του ανθρώπου με μια περιγραφή που έχει κάτι το τερατώδες στο συμπόσιο.
Εκείνο, όμως, που θέλει να υπογραμμίσει ο Πλάτων είναι ότι δεν είμαστε μόνοι, αλλά είμαστε με τον ένα και τον άλλο τρόπο όπως οι πρωτόγονοι άνθρωποι.
Κάποτε οι άνθρωποι ήταν το ένα και το άλλο, ήταν αμφότεροι, ήταν ανδρόγυνοι. Είχαν τέσσερα πόδια και τέσσερα χέρια. Κυλούσαν στο έδαφος, γεννιόντουσαν από την γη.
Τότε ο Δίας, φοβούμενος την δύναμη αυτών των σφαιρικών ανθρώπων, των αμφοτέρων, των ανδρόγυνων, τους έσκισε στα δύο.
Προσοχή, αυτοί οι άνθρωποι ήσαν με αυτούς τους συνδυασμούς: άνδρας με γυναίκα, άνδρας με άνδρα, γυναίκα με γυναίκα.
Τα προβλήματα της ομοφυλοφιλίας είχαν σε μεγάλο βαθμό ευρέως επιλυθεί. Αυτός είναι ο αρχικός άνθρωπος, είναι ο ένας με τον άλλον. Αλλά ο Ζευς, φοβούμενος την δύναμη των ανθρώπων, τους κατάτμησε. Τους χώρισε διαιρώντας τους στα δύο.

Στη συνέχεια συνεπαρμένος από τον οίκτο και από την αηδία, που προκαλούσαν τα εντόσθια που εξείχαν από αυτό τον διαμελισμό, έστειλε τον θεό Απόλλωνα, θεό της ομορφιάς, για να ράψει το δέρμα τους. Συμμάζεψε το σκισμένο δέρμα σε ένα σημείο και από τότε ο ομφαλός αποτελεί την σφραγίδα της ανάμνησης αυτού του γεγονότος.
Συνέπεια αυτοί είναι ότι ο γνωστός άνθρωπος έπαψε να είναι πλέον ένας ολόκληρος άνθρωπος αλλά το μισό του. Το σύμβολο, δηλαδή, του ανθρώπου.
Τι σημαίνει σύμβολο;
Σύμβολο σημαίνει το βαλμένο μαζί, ήτοι συμβάλλειν, το αντίθετο είναι διαβάλλειν, ξεχωρίζω. Διάβολος σημαίνει τον αντίπαλο του Θεού. Ο μέγιστος διαχωρισμός από τον θεό.
Η λογική είναι διαβολική, διακρίνει το καλό και το κακό, το αληθές και το ψευδές, δεν μολύνει τις έννοιες.
Το σύμβολο τα συστέλλει, τα συνάπτει, τα βάζει μαζί.
Το σύμβολο είναι το ήμισυ. Το οποίο αποκτά νόημα αν βρεθεί με το άλλο μισό του.
Είμαστε τεμαχισμένοι στα δύο όπως ο ιχθύς ψήττα (γλώσσα), λέει ο Πλάτων. Και συμπληρώνουμε με την φαντασία μας το μέρος που λείπει.
ἔστι δὴ οὖν ἐκ τόσου
ὁ ἔρως ἔμφυτος ἀλλήλων τοῖς ἀνθρώποις καὶ τῆς ἀρχαίας
φύσεως συναγωγεὺς καὶ ἐπιχειρῶν ποιῆσαι ἓν ἐκ δυοῖν καὶ
ἰάσασθαι τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην.
ἕκαστος οὖν ἡμῶν ἐστιν ἀνθρώπου σύμβολον, ἅτε τετμημένος ὥσπερ αἱ ψῆτται, ἐξ ἑνὸς δύο· ζητεῖ δὴ ἀεὶ τὸ αὑτοῦ ἕκαστος σύμβολον.
Πλάτωνος συμπόσιον. 191c8.
ἕκαστος οὖν ἡμῶν ἐστιν ἀνθρώπου σύμβολον.
Κάθε ένας από μας δεν είναι ένας άνθρωπος, αλλά το σύμβολο ενός ανθρώπου. Είναι το ήμισυ που ψάχνει το αντίστοιχο άλλο μισό του.
Αυτό το μισό που μας δίνει την δυνατότητα να εισέλθουμε στο άλλο κομμάτι του εαυτού μας. Και αυτό είναι η μανία μας ή η τρέλλα μας σε μια ερωτική κατάσταση. Και χωρίς τον έρωτα δεν μπορούμε να εισέλθουμε στο εφιαλτικό σκηνικό της μανίας μας.
Οπότε, κάθε ερωτική πράξη, λέει ο Πλάτων, κάθε χειρονομία παραπέμπει ακριβώς στην συνουσία, ο ένας κολλητός στον άλλο, που αναπαράγει επίσης και εικονογραφικά τον πρωτότυπο άνθρωπο, ενώ οι άνθρωποι, ο καθένας από εμάς, είναι το ήμισυ ενός ανθρώπου.
Και μέσα από τα άλλα σύμβολα, των ημίσεων ανθρώπων, αναζητεί το κομμάτι με το οποίο θα συνδεθεί για να αποκτήσει νόημα, να βρει λόγο για την ύπαρξή του.
Κάθε ερωτική πράξη είναι μνήμη του διαχωρισμού. Μνήμη διάσπασης. Τάση επανασύστασης του σφαιρικού ανθρώπου. Μνήμη, προσπάθεια, και στη συνέχεια ήττα, διότι ξανά τα δυο σώματα χωρίζονται και ο καθένας επιστρέφει στην πρωταρχική του μοναξιά.
Αυτό αποτελεί μέρος της τραγικής οπτικής του ανθρώπου, τόσο σοβαρής μάλιστα για τους αρχαίους Έλληνες ώστε να θεωρούν τον άνθρωπο ως σχισμένο, σπαραγμένο.
Ο άνθρωπος είναι σχισμένος από την αρχέγονη κατάσταση.
Για να ζήσουμε, έχουμε ανάγκη να δημιουργήσουμε ένα νόημα, εν όψει του θανάτου.
Κάθε ερωτική πράξη είναι η μνήμη, προσπάθεια επανασύστασης και στην συνέχεια ήττα.
Εδώ τελειώνει ο λόγος του Σωκράτη και την στιγμή που αποσύρεται για να κοιμηθεί τον πλησιάζει ο Αλκιβιάδης δελεασμένος από τα λεγόμενα του Σωκράτη, προσπαθώντας μια τελευταία προσέγγιση.
Ο Σωκράτης απαντά, θυμήσου ότι ο Έρως δεν είναι γιος του κρασιού, απορρίπτοντας κάθε προσέγγιση και μόνος προς το χάραγμα της ημέρας, απομακρύνεται από την οικία του Αγάθωνος βυθισμένος στις σκέψεις του για τα θέματα του Έρωτος.
(Σημείωση: Σε αυτό το σημείο προβάλλεται ενδεκάλεπτη ταινία με το λόγο της Διοτίμας προς τον Σωκράτη, όπως φαίνεται στο βίντεο που περιλαμβάνει την ομιλία.)
Όπως γράφει ο Ιωάννης Συκουτρής:
Ο Συμπόσιο ο Σωκράτης έχει εξαιρετικώς περιποιηθεί την εμφάνισή του, είναι υποδεμένος και λουσμένος.
Πρόκειται περί κλητής και αγίας ημέρας. Είναι κοινωνικός μέσα σε μια φιλική συγκέντρωση. Είναι αρκετά εύθυμος και ευφυολογεί.
Αποφεύγει κάθε τι που θα πρόδιδε την υπέροχή του έναντι των άλλων.
Είναι η ενσάρκωση της αληθείας, και ή αλήθεια είναι θείον.
Είναι η ενσάρκωση του έρωτος, και ο έρως είναι δαίμων.
Έτσι προβάλλει, από το πλήθος των κοινών ανθρώπων, ο φιλόσοφος.
Του Σωκράτους η σοφία είναι λόγος, είναι ζωή.
Δεν μεταδίδεται αλλά κατακτάται.

Ο φιλόσοφος είναι πάντα μόνος.

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2015.
Γιάννης Σ. Γκανάσος.
Τέλος.

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.