Κυριάκι Βοιωτίας (ΦΛΥΓΟΝΙΟ)

Kyriaki Boeotia view 1.jpg

Νομός Βοιωτίας Δήμος Κοινότητα Κυριακίου Πληθυσμός 2.420 (2001) Υψόμετρο 720 m

Το Κυριάκι είναι ορεινό χωριό του Νομού Βοιωτίας. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 720 μέτρων στις βορειοδυτικές πλαγιές του Ελικώνα. Το Κυριάκι αποτελεί έδρα κοινότητας και ο πληθυσμός του είναι 2.194 κάτοικοι (απογραφή του 2001).

 Κοινότητα Κυριακίου

Η κοινότητα Κυριακίου έχει έκταση 130 χιλ² και σ’ αυτή υπάγονται επίσης οι παραθαλάσσιοι οικισμοί (σε παρένθεση ο αριθμός κατοίκων): Παναγία Καλαμιώτισσα (Καραχάλιος) (91), ο Ταρσός (48), το Καριώτι (72) και Άγιος Αθανάσιος (15). Οι οικισμοί αυτοί βρίσκονται κοντά στις ακτές του Κορινθιακού κόλπου, κάτω από τις απόκρημνες πλαγιές του Ελικώνα. Διαθέτουν παραλίες, οι οποίες συνδέονται με χωματόδρομο με το Κυριάκι ή με την περιοχή της Ζάλτσας και η πρόσβαση είναι αρκετά δύσκολη. Ο συνολικός πληθυσμός της κοινότητας είναι 2.420 κάτοικοι

 Γεωγραφία

χάρτης και οδηγίες πρόσβασης

 

H κοινότητα Κυριακίου

Το Κυριάκι απέχει 18 χιλ. περίπου από την Λειβαδιά, την πρωτεύουσα του νομού Βοιωτίας. Συνδέεται επίσης οδικώς με τα χωριά Στείρι και Αγία Άννα. Είναι περιτριγυρισμένο από δάσος κεφαλλονίτικης ελάτης. Παρά το μεγάλο του υψόμετρο βρίσκεται και πολύ κοντά στην θάλασσα καθώς απέχει λίγα χιλιόμετρα από τις βόρειες ακτές του Κορινθιακού κόλπου. Πολλά σημαδεμένα ορειβατικά μονοπάτια και μεταβυζαντινά ξωκλήσια βρίσκονται διάσπαρτα στα γεωγραφικά του όρια. Το χειμώνα χιονίζει πολύ συχνά και σχεδόν 2 – 3 μήνες το χρόνο το χωριό είναι καλυμμένο από πολλά χιόνια.

Ιστορία

Χάρτης αρχαίας Φωκίδας

Αρχαία ιστορία

Το Κυριάκι εικάζεται ότι βρίσκεται στο ίδιο χώρο που την αρχαιότητα βρισκόταν η Φωκική πόλη Φλυγόνιο με την ακρόπολη της το σημερινό Παλιόκαστρο. Το Φλυγόνιο ήταν μία από τις πόλεις που κατέστρεψε ο Περσικός στρατός του Ξέρξη στο πέρασμά του από την Φωκίδα.[1] Καταστράφηκε επίσης και το 346 π.Χ.στον τρίτο ιερό πόλεμο από τον Φίλιππο Β΄ τον Μακεδόνα, μαζί με άλλες φωκικές πόλεις, εφαρμόζοντας την ποινή που επέβαλαν οι Αμφικτύονες των Δελφών στους Φωκείς, επειδή καλλιεργούσαν μέρος της κοιλάδας της Άμφισσας που θεωρείτο ότι ανήκε στο ιερό μαντείο, όπως αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας.

 Νεότερη και πρόσφατη ιστορία

Μνημείο πεσόντων

  • Την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης, οι Κυριακιώτες πολέμησαν στο πλευρό των οπλαρχηγών της Ρούμελης Διάκου, Μπούσγου και Ανδρούτσου.Οι Κυριακάτες αγωνιστές του ΄21 ήταν οι στρατιώτες: Δαλιάννης Λουκάς, Κνέσας ή Κωνσταντίνου Αποστόλης, Κόλιας Δημητράκης, Κουτός Λέοντος (μοναχός) Κώτσου Γιώργης, Λαζάρου Δήμος, Λαζάρου Λουκάς, Λαζάρου Νίκος, Οικονόμου Αλέξαντρος, Παπαδήμος Γιώργης (ιερέας), Πλατής Δημήτρης, Πούλος Κώστας, Πούλος Σπύρος, Τσαμάλας Αναστ. Παύλος
  • Οι Κυριακάτες συμμετέχουν στους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-1913 και την Μικρασιατική καταστροφή 1921-1922.

    Μνημείο πεσόντων

  • Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο πολλοί Κυριακάτες έδωσαν την ζωή τους στο έπος του 1940. Στην Κατοχή το Κυριάκι κάηκε τρεις φορές: Στις 25-5-1943 από τους Ιταλούς και στις 3-10-1943 και 26-4-1944 από τους Γερμανούς.

Κατά τον Εμφύλιο πόλεμο (1946 – 1949) η περιοχή ήταν θέατρο πολλών συγκρούσεων με μεγάλες καταστροφές.

Δημογραφικά στοιχεία

Το παλαιότερο στοιχείο για το Κυριάκι προέρχεται από το αναλυτικό απογραφικό οθωμανικό κατάστιχο (mufassal) TTD, nu. 35, Heg. 912 (1506) Başbakanlik Arsivi του 1506 με Αλβανικής εθνικότητας πληθυσμό, ενώ για το 2001 αναφέρεται ο πραγματικός πληθυσμός της απογραφής.

Χρονολογία Πληθυσμός Κυριακίου Σπίτια
1506   24
2001 2048  

 Αρβανίτικη γλώσσα

Το Κυριάκι είναι δίγλωσσο χωριό του οποίου οι κάτοικοι μιλούν τα Αρβανίτικα, παράλληλα με την ελληνική γλώσσα. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960 τα αρβανίτικα ήταν η κύρια γλώσσα τους. Σήμερα η γλώσσα μιλιέται μόνο από τους μεγαλύτερους σε ηλικία κατοίκους. Οι γεννηθέντες στις δεκαετίες του 1970 την καταλαβαίνουν όταν την ομιλούν οι μεγαλύτεροι, αλλά δεν έχουν καλή ευχέρεια λόγου όταν την ομιλούν οι ίδιοι, ενώ οι νεότεροι δεν την ομιλούν και την καταλαβαίνουν ελάχιστοι. Η αρβανίτικη γλώσσα σήμερα συγκαταλέγεται στις απειλούμενες προς εξαφάνιση γλώσσες της Ευρώπης.

Παραπομπές

  1. Βικιθήκη, Παυσανία Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων τὰς δὲ αὐτῶν ἡ στρατιὰ καταπρήσασα ἡ μετὰ Ξέρξου γνωριμωτέρας ἐς τὸ Ἑλληνικὸν ἐποίησεν, Ἐρωχὸν καὶ Χαράδραν καὶ Ἀμφίκλειαν καὶ Νεῶνας καὶ Τεθρώνιον καὶ Δρυμαίαν. αἱ δὲ ἄλλαι πλήν γε δὴ Ἐλατείας τὰ πρότερα οὐκ ἐπιφανεῖς ἦσαν, Τραχίς τε ἡ Φωκικὴ καὶ Μεδεὼν ὁ Φωκικὸς καὶ Ἐχεδάμεια καὶ Ἄμβροσσος καὶ Λέδων καὶ Φλυγόνιον ἔτι καὶ Στῖρις.
  • Παυσανία,« Φωκικά »
  • Φώτης Ντάσιος « Έρευνες στη νοτιοανατολική Φωκίδα » Φωκικά Χρονικά Τόμος Ε΄ 1994
  • Φώτης Ντάσιος « Συμβολή στην τυπογραφία της Αρχαίας Φωκίδας» Φωκικά Χρονικά 4, 1992
  • Τάκη Λάππα « Λειβαδιά και Λειβαδίτες στο Εικοσιένα » 1971 σελ. 197
  • Θεοφάνη Εμμ. Καλαϊτζάκη « Η ανατολική Στερεά Ελλάδα και η Βοιωτία στον ύστερο μεσαίωνα » ISBN 960-7290-81-X σελ.106,109,119,123,136,142,156,181,184.

Flag-map of Greece.svg Αυτό το άρθρο γεωγραφίας της Ελλάδας χρειάζεται επέκταση. Βοηθήστε τη Βικιπαίδεια επεκτείνοντάς το!

 Εξωτερικοί Σύνδεσμοι