Τροφώνιος

Τροφώνιος στο Historia Deorum Fatidicorum, Geneva, 1675

χάρτης και οδηγίες πρόσβασης

Σύμφωνα με τον Παυσανία ο θνητός πατέρας του Τροφώνιου είναι ο Εργίνος και θεϊκός πατέρας του ο Απόλλων, ενώ για τη μητέρα του δεν έχουμε συγκεκριμένη αναφορά. Το όνομα προέρχεται ετυμολογικά από το τρέφω και αυτός είναι πιθανώς ο λόγος που ο Στράβων και αρκετά επιγραφικά μνημεία τον ονομάζουν Τρεφώνιο. Ο Τροφώνιος ήταν ένας μυθικός αρχιτέκτονας της αρχαιότητας. Mαζί με τον αδελφό του Αγαμήδη χρησιμοποίησε τον λίθο στην κατασκευή μνημείων, σε αντικατάσταση των πλίνθων και των ξύλων. Ανάμεσα στα μνημεία που τους αποδίδονται είναι ο ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς1, το σπίτι του Αμφιτρίωνα και της Αλκμήνης στη Θήβα και οι θησαυροί του Υριέα και του Αυγεία. Μόνος του ο Τροφώνιος ανέλαβε το ναό του Απόλλωνα στις Παγασές και το δικό του μαντικό ιερό στη Λιβαδειά, όπου και λατρεύτηκε ως χθόνιος θεός και μάντης.

Η σχέση με τον Κάτω Κόσμο

Η σχέση του με τον Κάτω Κόσμο προφανώς ξεκίνησε, όταν τον κατάπιε η γη αμέσως μετά το θάνατο του αδελφού του. Ο Αγαμήδης και ο Τροφώνιος, κατασκεύασαν το θησαυρό του Υριέα. Σύμφωνα με τον Παυσανία ως κατασκευαστές, γνώριζαν και τον τρόπο με τον οποίο μπορούσαν να μπαίνουν. Αφαιρώντας κάποιο λίθο, μπορούσαν να μπαίνουν απαρατήρητοι μέσα στο κτίσμα και να αφαιρούν από τον θησαυρό του Υριέα. Καταλαβαίνοντας ο Υριέας ότι του έλειπε χρυσάφι, έστησε παγίδα για να συλλάβει τον κλέφτη. Ο Αγαμήδης έπεσε στην παγίδα και ο Τροφώνιος αναγκάστηκε να του κόψει το κεφάλι για να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά του. Μετά την πράξη του εξαφανίστηκε σε ένα χάσμα της γης που ονομάστηκε «Λάκκος του Αγαμήδη». Όσοι αναζητούσαν χρησμό από τον Τροφώνιο έπρεπε να θυσιάσουν κριό στον λάκκο, στο άλσος της Λιβαδειάς.

Το χάσμα ή σπήλαιο του Τροφώνιου ξεχάστηκε και ανακαλύφθηκε εκ νέου όταν οι Λιβαδείτες υπέφεραν από λιμό, και συμβουλεύτηκαν το μαντείο των Δελφών. Η Πυθία τους αποκάλυψε πως ένας ανώνυμος ήρωας είχε θυμώσει γιατί ήταν παραμελημένος. Έπρεπε, λοιπόν, να βρουν το τάφο του και να του προσφέρουν εφεξής λατρεία. Μετά από πολλές ανεπιτυχείς προσπάθειες ένας νεαρός βοσκός ακολουθώντας τις μέλισσες ανακάλυψε μια τρύπα στο έδαφος, ένα χάσμα δηλαδή. Εκεί αντί για μέλι συνάντησε έναν δαίμονα. Ο λιμός σταμάτησε και η Λιβαδειά απέκτησε το διάσημο μαντείο της.

Φιλολογικές μαρτυρίες

Οι φιλολογικές μαρτυρίες για αυτό το μαντείο είναι ασυνήθιστα πολλές και από διαφορετικούς συγγραφείς. Ο Ηρόδοτος, ο Αριστοφάνης, ο Παυσανίας, ο Πλούταρχος και ο Στράβων αναφέρονται σε αυτό σε διαφορετικές ιστορίες και φυσικά χρονικές στιγμές της λειτουργίας του. Σημαντικότερη εξ αυτών θεωρείται εκείνη του Παυσανία για την κάθοδο του αναζητητή στο χάσμα.

“Τα διασημότερα πράγματα στο άλσος [στη Λιβαδειά της Βοιωτίας] είναι ένας ναός και ένα άγαλμα του Τροφώνιου. Το άγαλμα, που φτιάχτηκε από τον Πραξιτέλη, έχει τη μορφή του Ασκληπιού […] Αν προχωρήσει κανείς προς τα πάνω, προς το μαντείο, και από εκεί στο βουνό, θα φθάσει σε αυτό που ονομάζεται το Κυνήγι της Κόρης […] Αυτά που συμβαίνουν στο μαντείο είναι τα ακόλουθα. Σαν θελήσει κάποιος να κατεβεί στο μαντείο του Τροφώνιου, εγκαθίσταται πρώτα σε ένα ορισμένο κτήριο για ορισμένες μέρες, αφιερώνοντας έτσι τον εαυτό του στον Αγαθοδαίμονα και την Τύχη. Όσο μένει εκεί, ανάμεσα στους άλλους κανονισμούς για αγνότητα απέχει από τα ζεστά λουτρά, λουόμενος μόνο στον ποταμό Έρκυνα. Κρέας έχει άφθονο από τις θυσίες, γιατί εκείνος που κατεβαίνει, θυσιάζει στον ίδιο τον Τροφώνιο και στα παιδιά του, στον Απόλλωνα επίσης και τον Κρόνο, στον Δία τον Βασιλέα, στην Ηνίοχο Ήρα και τη Δήμητρα, την οποία αποκαλούν Ευρώπη και λένε ότι ήταν τροφός του Τροφώνιου. Σε κάθε θυσία είναι παρών ένας μάντις, που κοιτάζει τα εντόσθια του σφάγιου και μετά την επιθεώρησή του προφητεύει σ’ εκείνο που θέλει να κατέβει αν θα τύχει ευγενικής και γενναιόδωρης υποδοχής. Τα εντόσθια των άλλων σφάγιων δε δείχνουν τόσο την πρόθεση του Τροφώνιου, όσο εκείνα του κριού, το οποίο θυσιάζει ο αναζητητής του χρησμού σε ένα λάκο τη νύχτα που κατεβαίνει, επικαλούμενος τον Αγαμήδη. Ακόμη κι αν ήταν ευνοϊκές οι προγενέστερες θυσίες, δε λαμβάνονται υπ’ όψιν, εκτός και αν τα εντόσθια του κριού δείχνουν τα ίδια. Αλλά αν συμφωνούν, τότε ο αναζητητής κατεβαίνει με ελπίδα καλή. Η διαδικασία της κατάβασης έχει ως εξής. Πρώτα, κατά τη διάρκεια της νύχτας τον οδηγούν στον ποταμό Έρκυνα δύο αγόρια πολιτών περίπου 13 ετών, που ονομάζονται Ερμαί. Πηγαίνοντάς τον εκεί τον αλείφουν με λάδι και τον λούζουν […] Μετά από αυτό τον παραλαμβάνουν οι ιερείς και τον οδηγούν, όχι αμέσως στο μαντείο, αλλά στις πηγές του νερού πολύ κοντά η μία στην άλλη. Εδώ πρέπει να πιει νερό, το αποκαλούμενο ύδωρ της Λήθης, έτσι ώστε να ξεχάσει όσα σκεπτόταν ως τότε, και κατόπιν πίνει ένα άλλο νερό, το ύδωρ της Μνημοσύνης, που τον βοηθά να θυμηθεί αυτά που βλέπει κατά την κάθοδό του. Κατόπιν βλέπει το άγαλμα που λένε ότι έγινε από τον Δαίδαλο (οι ιερείς δεν το δείχνουν παρά μόνον σε εκείνον που πρόκειται να επισκεφθεί τον Τροφώνιο). Αφού το δει, το λατρέψει και προσευχηθεί προχωρά στο μαντείο […] Μετά την άνοδό του από τον Τροφώνιο ο αναζητητής οδηγείται από τους ιερείς σε ένα κάθισμα, που ονομάζεται κάθισμα της Μνημοσύνης, όχι πολύ μακριά από το ιερό, όπου οι ιερείς τον ρωτούν όλα όσα είδε ή έμαθε. Αφού πάρουν τις πληροφορίες, τον εμπιστεύονται στους συγγενείς του. Τον σηκώνουν, παραλυμένο από τον τρόμο και ασυνείδητο, τόσο σε σχέση με τον εαυτό του όσο και σε σχέση με το περιβάλλον και τον μεταφέρουν στο πρότερο κατάλυμμά του με την Τύχη και τον Αγαθοδαίμονα. Κατόπιν, όμως, θα αναλάβει τις δυνάμεις του και θα επιστρέψει σ’ αυτόν η δύναμη του γέλιου. Αυτά που γράφω δεν τα άκουσα μόνον. Επισκέφθηκα ο ίδιος το Τροφώνιο και είδα άλλους αναζητητές. Εκείνοι που κατέβηκαν στο ιερό του Τροφώνιου είναι υποχρεωμένοι να αφιερώσουν μια πινακίδα, πάνω στην οποία είναι γραμμένα όλα όσα άκουσαν ή είδαν…” 2.

Παραπομπές

  • 1: Ομηρικός Ύμνος είς Απόλλωνα
  • 2: Παυσανίας 9.39.3

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  • Burkert W., Ancient Mystery Cults, (Cambridge, Mass., 1987).
  • Bonnechere P, «The Sacred Grove in Greek Mantic Rituals: The Example of Trophonios’ Alsos at Lebadea (Beotia)» στο Garden and Landscape Studies Annual Symposium, Dumbarton Oaks (2001-2002).
  • Birge D. E., Sacred Groves in the Ancient World, Ph.D. diss., University of California, (Berkeley, 1982). 
  • Στάθης Βαλλάς, Στοιχεία Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας, ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΤΟΥ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ
  • ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ανθρώπων, κατορθώματα ηρώων και επίνευση θεών, συνυφάνθηκαν αρμονικά, για να προκύψη, ό,τι υπέροχο εκφράζει το όνομα Λεβάδεια, όνομα μιας πόλεως πανάρχαιης, ριζωμένης στα κατάβαθα του θρύλου. Γιαυτό, όποιος επιχειρήσει να αναδίφηση την υπερτρισχιλιετή ιστορία της, αισθάνεται αυθορμήτως την ανάγκη να επαναλάβη τα λόγια του Πινδάρου:
  • Για ποιον θεό, ποιόν ήρωα, ποιόν άνθρωπο, να πρωτοτραγουδήσω ;
  • Επελέγησαν λοιπόν, τρία ονόματα, τα οποία και συνθέτουν τον μυθικοϊστορικό πυρήνα της Λεβαδείας. Εξ αυτών, ο Αθάμας αναφέρεται ως ο πρώτος γνωστός οικιστής του τόπου, ο Λέβαδος έδωσε το όνομά του στην πόλη και ο Τροφώνιος της προσέφερε την ιερότητα.
  • Ατυχώς, στην διαδρομή των αιώνων, η Λεβάδεια, ευρισκομένη σε κομβικό σημείο επί του κυρίου οδικού άξονος της Ελλάδος, εδέχθη επανειλημμένες εισβολές βαρβάρων και υπέστη πρωτοφανείς δηώσεις, με συνέπεια, την ολοσχερή καταστροφή των μνημείων της. Επακόλουθο αυτών, είναι η σημερινή έλλειψη εμφανών ευρημάτων, ικανών να βοηθήσουν αποτελεσματικώς στην αρχαιολογική ερευνά.
  • Επίσης, ή απώλεια σπουδαίων κειμένων της αρχαιότητος, όπως, λόγου χάριν, των περίφημων επών της “Μινυάδος” ή των “Ήοίων”, αλλά και κάποιων εξειδικευμένων μελετών, όπως του έργου του Πλουτάρχου με τίτλο “περί της εις Τροφωνίου καταβάσεως” και του ομότιτλου πονήματος του Δικαιάρχου, αποθαρρύνει τους ειδήμονες και καθιστά σχεδόν απρόσιτη την επιστημονική ερευνά του απωτάτου παρελθόντος της πόλεως.
  • Τέλος, δυσχέρειες προκύπτουν και εκ του γεγονότος ότι, τα ουσιωδέστερα ιστορικά στοιχεία του τόπου, η ελληνική παράδοση, τα περιέβαλε ευλαβώς, με τον σεπτό πέπλο του μύθου και τα αλλοίωσε δια της εξιδανικεύσεως. Ακολούθως, η λατινική αυθαιρεσία, τα περιτύλιξε αναιδώς, με το σάβανο της φαντασιοπληξίας και τα έθαψε μέσα στο ανεδαφικό και στο παράλογο. Σε επισφράγιση αυτών, ήλθεν ό μεταγενέστερος θρησκόληπτος φανατισμός, ο οποίος τα απελάκτισε ως ανόσια και σατανικά. Έτσι, τα στοιχεία, μέσω των οποίων θα μπορούσε κάποιος να παρακολούθηση την πορεία της πόλεως στον Χρόνο, παρ’ όλον ότι, η Λεβάδεια υπάρχει άδιακόπως, από την μυκηναϊκή περίοδο, είναι ελάχιστα, διάσπαρτα και κάποτε παραπλανητικά. Ας θυμηθούμε λ.χ. τον Πλίνιο, ο οποίος αναφέρει την Λήθη και την Μνημοσύνη, ως πηγές ενός… Ορχομενού ποταμού, ενώ, ομιλεί και για την ύπαρξη κάποιας μυστικής διόδου, μέσω της οποίας, το μαντείο του Τροφωνίου, επικοινωνούσε δήθεν, με το μαντείο των… Δελφών!!!
  • Ο περισσότερον αξιόπιστος εκ των συγγραφέων, των ασχοληθέντων με την πόλη, είναι ο Παυσανίας, ο οποίος περιώδευσε στην περιοχή της Λεβαδείας, κατά την δεκαετία του 170 μ.Χ., είδε τα τελευταία απομεινάρια του ενδόξου παρελθόντος της, τρύγησε την τοπική παράδοση αμέσως από τις πηγές και μας διέσωσε σπουδαίες περιγραφές, όπως και πληροφορίες, πολλές για την ιστορία του τόπου και ελάχιστες – όσες του επέτρεπε η ευλάβεια – για τα αρχαία Μυστήρια. Το έργο του χρησιμεύει ενταύθα, ως η κυρία πηγή αντλήσεως «υλικού», διότι, ο περιηγητής περιγράφει τα πράγματα κατόπιν αυτοψίας, ιστάμενος με επιφύλαξη έναντι των πάσης φύσεως διαδόσεων και φημών.
  • Η συμβολή του Παυσανίου στην έρευνα της ιστορίας της πόλεως, έγκειται ιδίως, σε όσα διέσωσε σχετικώς με το Τροφώνιο μαντείο. Με σεμνότητα, αν και με σωρεία αλληγοριών, περιγράφει κατά βήμα, όλη την διαδικασία μυήσεως στα Τροφώνια Μυστήρια.
  • Τα κείμενα πού ακολουθούν, δεν αποτελούν Ιστορία, διότι δεν στηρίζονται σε άμεσες διαγνωστικές πηγές. Είναι περισσότερο ένας περίπατος μέσα στον μύθο και μάλιστα στον τοπικό, τον εδραιωμένο στην συνείδηση των κατοίκων της Λεβαδείας και της ευρύτερης περιοχής, όπως αυτός διεσώθη, κυρίως, από τον Παυσανία. Εξ άλλου, σκοπός του ανά χείρας, δεν είναι ή επισώρευση προσθέτων εγκυκλοπαιδικών γνώσεων, αλλά, η συλλογή κάποιων αρχαίων μαρτυριών και η τακτοποίηση κάποιων προσωπικών σκέψεων, με την ευχή και ελπίδα, πώς θα μπορούσαν να παρακινήσουν σε μία περαιτέρω συστηματική μελέτη της ιστορίας της Λεβαδείας και ιδιαιτέρως του ιερού της, του πασίγνωστου, αν και τόσον παραγκωνισμένου μαντείου του Τροφωνίου.
  • Η όλη προσπάθεια διαιρείται σε τρία Μέρη, καθένα από τα οποία, φέρει το όνομα ενός εκ των τριών προαναφερθέντων μυθικών ηρώων της Λεβαδείας.
  • Το Πρώτο Μέρος, με τίτλο «Αθάμας», χωρίζεται σε δύο Κεφάλαια.
  • Το πρώτο Κεφάλαιο αναφέρεται, υπό μορφήν εισαγωγής, στον ευρύτερο χώρο της βορείου Βοιωτίας, της οποίας, σημαίνουσα πόλη υπήρξε και η Λεβάδεια. Το δεύτερο Κεφάλαιο επιχειρεί να παρακολουθήση την περιπετειώδη πορεία των Αθαμάνων, πρώτων οικιστών της Λεβαδείας, την είσοδο τους στην βόρειο Βοιωτία, την τελική εγκατάσταση τους στην περιοχή του Λαφυστίου, τον ρόλο πού διεδραμάτισαν και τέλος την φυγή και την διασπορά τους, υπό την πίεση άλλων ελληνικών φύλων.
  • Το Δεύτερο Μέρος, με τίτλο «Λέβαδος», διαλαμβάνει περί της Λεβαδείας, παρακολουθεί τον χρόνο και τις συνθήκες υπό τις όποιες ιδρύθη η πόλη, ενώ, αναμοχλεύει και την προέλευση του ονόματος της.
  • Το Τρίτο Μέρος, με τίτλο «Τροφώνιος», αφιερούται εξ ολοκλήρου στο ξακουστό μαντείο και διαιρείται σε εννέα Κεφάλαια.
  • Στό πρώτο Κεφάλαιο γίνεται λόγος, γενικώς περί του μαντείου, για την θέση του, για την μορφή του, για την ανακάλυψη του, για την αποστολή του και για την ιερότητα του τόπου, εν αναφορά και προς ωρισμένα τοπογραφικά στοιχεία. Στό δεύτερο Κεφάλαιο αναφέρονται οι τοπικοί μύθοι. Στό τρίτο Κεφάλαιο εκτίθεται η διήγηση του Παυσανίου, η σχετική με το Λεβαδειακό ιερό. Από του τετάρτου μέχρι και του εβδόμου Κεφαλαίου, καταβάλλεται προσπάθεια εικαστικής ανασυνθέσεως της Τροφώνιας μυσταγωγίας, με αναγωγή σε φιλοσοφικές θεωρήσεις, δεσπόζουσες εκείνους τους καιρούς, ενώ, στο όγδο Κεφαλαίο, γίνεται σύγκριση των Τροφωνίων, με τα πλέον γνωστά εκ των άλλων Μυστηρίων. Τέλος, στο ένατο Κεφάλαιο, προστίθενται, εν επιμετρώ, κάποιες γενικές παρατηρήσεις.
  • Κατά την ανάπτυξη του Τρίτου Μέρους, αποτολμήθηκαν και μερικές ευρύτερες παρεκβάσεις, πού κρίθηκαν αναγκαίες, προκειμένου να βοηθήσουν στην ευχερή προσέγγιση συγκεκριμένων νοημάτων. Ο γράφων θα ήταν ευτυχής, εάν, οι παρεκκλίσεις αυτές, δεν γίνουν πρόξενοι καταπονήσεως του αναγνώστου, στην επιεική κρίση του οποίου εν τέλει και επαφίεται.
  • Λεβάδεια, Μάϊος 2001
  • Σπυρίδων Νικ. Φλώρος
  • Δικηγόρος
  • · Λεβαδειακή τριλογία: Αθάμας – Λέβαδος – Τροφώνιος Σπυρίδωνος Νικ. Φλώρου. Λεβάδεια : [χ.ό.], 2001.

Το Τροφώνιο Άνδρο… είναι μία τοποθεσία κοντά στην Λειβαδιά. Ένας τόπος που βρίθει από το αρχαίο στοιχείο του μεταφυσικού… ένας τόπος πασίγνωστος στους Αρχαίους Έλληνες που του είχαν δώσει την ίδια ισχύ ίσως και μεγαλύτερη από τα άλλα μαντεία. Εν ολίγοις…σ’ αυτό το μέρος λέγεται πως όταν εισέρχονταν με έναν ομολογουμένως παράξενο τρόπο (αναρόφησση από μία τρύπα στο έδαφος) κάποιος κάνοντας ένα ταξίδι σε έναν αλλόκοτο υπόγειο κόσμο, μπορούσε να πληροφορηθεί για την απάντηση οποιασδήποτε ερώτησης. Για να εισέλθεις στο Τροφώνιο Άνδρο θα έπρεπε να ακολουθήσεις ένα συγκεκριμένο τρόπο ζωής για λίγες μέρες, όπως υπεδείκνυαν οι ιερείς του μαντείου και μετά να ξεναγηθείς σε αυτό το γεμάτο ερωτηματικά κόσμο. Όσοι έβγαιναν από αυτό, τους απογορεύονταν να μιλήσουν για το Χ πράγμα που έζησαν εκεί πέρα… και αν παρέβαιναν αυτή τη συμφωνία το τίμημα ήταν η ζωή τους. Συνήθως έβγαιναν από εκεί μέσα μετά από χρονικό διάστημα 2-3 ημερών μέσα από την ίδια τρύπα από την οποία έμπαιναν (ο τρόπος εξόδου τους από αυτή ήταν ανάλογος με αυτόν της εισόδου τους… έβγαιναν με ορμή από εκεί μέσα σαν να τους εξωθούσε μία μεγάλη αντιβαρυτική δύναμη… κάτι σαν μία “σκούπα” ας το πούμε εντελώς απλοϊκά!)… ήταν πολύ ζαλισμένοι… σαν αποχαυνωμένοι και μπορούσαν να συνέλθουν μόνο ακολουθώντας κάποιες οδηγίες που τους έδιναν οι ιερείς.

Τροφώνιος – γιός του Αγαμήδη ή του Απόλλωνα ή του Εργίνου

Αρχιτέκτονας

&Ήρωας

Τόπος

Λεβαδειά

Γονείς

ΕπικάστηΑγαμήδης

ΕπικάστηΑπόλλων

Εργίνος

Πλοκή με

Σάωνας

Στον μύθο..

Β 084 Κλεοβίς και Βίτων
… Παρόμοιο δωρο δαψιλεύτηκε στον Αγαμηδη και τον Τροφώνιο, τούς γιούς του Εργίνου. Οι δΙδυμοι αυτοί είχαν χτισει πετρινο κατώφλι πάνω σέ θεμελια πού είχε βάλει ο ίδιος ο Απόλλων για το ναό του στους Δελφούς .Το μαντειο του Απόλλωνα τούς εΙπε : «Ζηστε χαρούμένα και δοθειτε σε όλες τις άπολαύσεις για εξη ήμερες την εβδομη ημέρα η επιθυμία της καρδίας σας θα πραγματοποιηθει» την εβδο­μη ημέρα οι δΙδυμοι βρέθηκαν και οι δυό πεθαμένοι στα κρεβάτια τους. Γι’ αυτό λεγεται : «Όσους άγαπόυν οι θεοί πεθαΙνουν νέοι» …
Α 51 – Τα μαντεία
… Μερικά μαντεία δεν είναι εύκολο να τα συμβουλευτεί κανείς όπως άλλα. Στη Λεβαδιά λόγου χάρη υπάρχει το μαντείο του Τροφώνιου, γιου του Εργίνου του Αργοναύτη, όπου ο ικέτης πρέπει να εξαγνίζεται για αρκετές ημέρες προηγουμένως και να ενδιαιτάται σε ·οίκημα αφιερωμένο στην Αγαθή Τύχη και σε κάποιον Αγαθό Δαίμονα, να λούζεται μόνο στον ποταμό Έρκυνα, και να κάνει θυσίες στον Τροφώνιο, στην τροφό του Δήμητρα Ευρώπη και σε άλλες θεότητες. Εκεί ο ικέτης τρέφεται με Ιερές σάρκες, ιδίως από κριάρι πού έχει θυσιαστεί στην ψυχή του Αγαμή­δη, αδελφού του Τροφώνιου, πού τον βοήθησε να ανεγείρει το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς …
Γ 121 Εργίνος
… Σύμφωνα με άλλη αφήγηση ο Εργίνος επέζησε της ήττας των Μινύων και ήταν ένας από τούς Αργοναύτες πού έφεραν πίσω από την Κολχίδα το Χρυσόμάλλο Δέρας. Ύστερα από πολλά χρόνια επανέκτησε την περιούσια του, μα ώσπου να τα καταφέρει τον είχαν πάρει τα χρόνια και παιδιά δεν είχε αποκτήσει. Αφού τον συμβούλεψε κάποιο μαντείο να «βάλει καινούρια πέταλα στη γέρικη φοράδα», παντρεύτηκε μια νέα γυναίκα, η οποία του γέννησε τούς φημισμένους αρχιτέκτονες Τροφώνιο και Αγαμήδη, καθώς και τον Αζέα …
Μύθος του Αγαμήδη
… Ένας από τους μυθικούς αρχιτέκτονες που έκτισαν το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς , το ναό του Ποσειδώνα στην Αρκαδία κ.α. Σε μια παράδοση ο Αγαμήδης πιάστηκε σε μια παγίδα που έστησε ο Δαίδαλος για να πιάσει τους κλέφτες του θησαυρού του βασιλιά Υριέα , ο Τροφώνιος μαζί με τον Αγαμήδη είχαν κτίσει το θησαυροφυλάκιο και έλεγαν ότι είχαν στήσει μια πέτρα όπου και μπορούσαν να την μετακινούν όποτε θέλουν και να μπαίνουν μέσα χωρίς να γίνονται αντιληπτοί . …
Σχετικά έργα…

ΤροφώνιοςΚωμωδίαέργου του..Κηφισόδωρου και σε κατάσταση… Ελάχιστα αποσπάσματα

ΤροφωνιοςΚωμωδίαέργου του..Αλέξι και σε κατάσταση… Ελάχιστα αποσπάσματα

ΤροφωνιοςΚωμωδίαέργου του..Κρατίνου και σε κατάσταση… Ελάχιστα αποσπάσματα

ΤροφωνιοςΚωμωδίαέργου του..Μένανδρου και σε κατάσταση… Ελάχιστα αποσπάσματα